Openbare verlichting
Gepubliceerd op: 15-12-2016
Geprint op: 19-09-2021
https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/openbare-verlichting/
Ga naar de hoofdinhoud

In Rotterdam staan zo’n 100.000 lantaarnpalen met 107.000 lampen of leds erin. Gemeente Rotterdam beheert en onderhoudt deze openbare verlichting en werkt al jaren aan duurzame en energiezuinige verlichting.

We dimmen bijvoorbeeld verlichting op momenten dat er weinig verkeer is, zoals in de nacht en op steeds meer plekken wordt duurzame ledverlichting toegepast. In 2025 zal alle openbare verlichting voorzien zijn van ledverlichting. De witte, op afstand te controleren en te regelen, energiezuinige ledverlichting geeft een betere kleurherkenning op straat, waardoor de sociale veiligheid verbetert.

Vervangen van verlichting in de oorspronkelijke stijl.

De toegangswegen naar de Maastunnel hebben nieuwe verlichting in de oorspronkelijke uitstraling. Automobilisten kunnen blijven rekenen op goed verlichtte rijbanen door de nieuwe ledverlichting in de kleur oranje, ook net zoals toen.

Op afstand aansturen

In totaal zijn 22 armaturen vervangen: tien op de rechter Maasoever tot het Droogleever Fortuynplein en twaalf op de linker Maasoever tot de Pleinweg. 'De kleur van de verlichting is hetzelfde als in de tunnel', zegt Charl de Hooge, beheerder Openbare Verlichting bij de gemeente. 'Door telemanagement kunnen we deze ledverlichting op afstand aansturen. Zo kunnen we de lampen dimmen of feller later branden, maar krijgen we ook tijdig een melding wanneer een van de lampen bijvoorbeeld kapot is.'

Monument

Zwart-wit archieffoto met de oude situatie van de afrit Maastunnel op de rechter Maasoever.

Het complex van de Maastunnel is een rijksmonument. Met de renovatie en restauratie van afgelopen jaren is alles zoveel mogelijk in oorspronkelijke staat teruggebracht. Dat geldt nu ook voor de straatverlichting. Er is eerst uitgezocht hoe de armaturen van de lantaarnpalen er vroeger uitzagen. Daarna is een bedrijf gevonden dat deze kon namaken.

Werkzaamheden

De armaturen en uithouders op de lantaarnpalen zijn vervangen. Alleen in de week van 13 september worden de lantaarnpalen nog in de juiste kleur geschilderd.

We willen dat in 2025 al de openbare verlichting duurzaam en zuinig is. Daarom gaan we met onze straatverlichting volledig over op led. Dit doen we in stappen, gebied voor gebied.

Lees hier meer over het vervangen van de straatverlichting in Rotterdam.

De pagina's over Rotterdam in het boek

Steden kunnen licht op verschillende manieren gebruiken, wat leidt tot zeer verschillende lichtgevende landschappen of 'nachtlandschappen'. Hoe hebben verschillende steden over de hele wereld hun nachtlandschappen gecreëerd? De nieuwe publicatie 'Exploring City Nightscapes' bevat de verhalen van 12 steden: Amsterdam, Antwerpen, Bologna, City of London, Gent, Genève, Jyväskylä, Lyon, Rotterdam, Seoul, Shanghai en Straatsburg. Het is een uitgave van LUCI, het internationale netwerk van steden over stadsverlichting.

Op bladzijde 94 Rotterdam: een interview met senior-adviseur Openbare Ruimte Daisy van Eijck: 'de opdracht voor een masterplan voor verlichting gaf een nieuwe prioriteit aan de architectuur van de nacht'.

Het Nationaal Fonds voor Vrede, Vrijheid en Veteranenzorg (vfonds) kreeg een prachtige donatie van wethouder Bert Wijbenga van de gemeente Rotterdam. De donatie bestaat uit de opbrengst van de verkoop van de oude ledlampen die sinds 2010 de ‘Brandgrens’ in Rotterdam markeren. De twaalf kilometer lange brandgrens laat zien tot waar de brand als gevolg van het bombardement van Rotterdam in 1940 de binnenstad had verwoest. Vfonds wil deze donatie in gaan zetten voor een mooi project in Rotterdam.

In mei 2006 besloot het gemeentebestuur van Rotterdam om de brandgrens fysiek te markeren. Er zijn 385 ledlampen in het trottoir geplaatst. In de avond is de brandgrens rood verlicht; de 35 lampen op het Noordereiland zijn groen van kleur en zonder het silhouet van de bommenwerper. Daar is de verwoesting namelijk veroorzaakt door eigen vuur. De brandgrens vormt hiermee een plaats van herinnering. Tegelijkertijd maakt het in één oogopslag duidelijk waarom Rotterdam een modern stadshart heeft.

Gemeente laat nieuw licht schijnen op oude lampen

De oude lampen zijn in het voorjaar vervangen door nieuwe exemplaren. De lampen zijn uniek en roepen herinneringen op bij vele Rotterdammers. De gemeente Rotterdam besloot daarom de lampen te verkopen en de opbrengst te schenken aan een goed doel. Een mooie manier van hergebruik.

Bert Wijbenga, wethouder Handhaving, Buitenruimte, Integratie en Samenleving, overhandigde de cheque digitaal: 'Het is mij een eer de opbrengst van de verkoop van de oude lampen van onze brandgrens aan het vfonds te mogen overhandigen. We kozen dit fonds, omdat het staat voor het levend houden van de herinnering aan de oorlog. Datzelfde geldt voor de Rotterdamse brandgrens. Een mooier doel hadden we niet kunnen bedenken'.

De verkoop van het eerste deel van de oude lampen ging razendsnel. Daarom konden geïnteresseerde kopers zich voor de laatste 60 lampen inschrijven. Na de loting uit de ruim 600 inschrijvingen kregen de gelukkigen bericht. Waarna de totaalopbrengst kon worden opgemaakt. Een mooi bedrag van € 8.248,- 

Lisette Mattaar, directeur vfonds, nam de cheque in ontvangst: 'De Tweede Wereldoorlog en het bombardement zijn onlosmakelijk verbonden met Rotterdam, en daarmee ook met de rest van Nederland. Deze mooie donatie willen we daarom graag teruggeven aan de stad om zo de herinneringen en verhalen over onze geschiedenis, en in het bijzonder het oude Rotterdam, levend te houden en door te geven aan de nieuwe generatie.'

Vfonds steunt jaarlijks honderden projecten die bijdragen aan een vreedzame samenleving. Hier hoort de herinnering aan oorlog levend houden en hier lering uit trekken ook bij. Vfonds gaat nadenken over een goede manier om deze donatie te gebruiken voor Rotterdam met een project dat aansluit bij de missie van vfonds.  

Meer weten over Brandgrens Rotterdam?

Op brandgrens.nl zijn tal van archiefstukken, afbeeldingen, film- en geluidmateriaal te vinden uit het Stadsarchief Rotterdam. Zo is er een lijst van bominslagen en een lijst van via Loods 24 gedeporteerde Joodse burgers. Ook zijn er Rotterdamse oorlogsdagboeken te vinden.

Een mooie manier om de geschiedenis te ontdekken is met de zogeheten Brandgrens navigator waarmee u een virtuele tocht kunt maken door de Rotterdamse binnenstad na het bombardement. Het digitaal opbouwen van de oude stad gebeurde aan de hand van fotomateriaal uit het Stadsarchief. Stadsarchief Rotterdam maakte daarnaast, samen met studenten van het Grafisch Lyceum, een educatief 3D computerspel als onderdeel van de virtuele reconstructie.

Voor een fysieke wandeltocht in de stad is een audiotour beschikbaar.

Neem ook een kijkje op bkor.nl/beelden/brandgrens.

De buitenverlichting van de toren van de Laurenskerk is vernieuwd. Afgelopen maanden is de oude verlichting vervangen. De nieuwe armaturen zijn voorzien van ledverlichting. Een lichtadviesbureau was betrokken bij het bepalen van de kleurwarmte. De toren is nu weer net zo fraai verlicht als voorheen.

De lampen van de brandgrens worden vervangen voor nieuwe exemplaren. Veel van de huidige lampen zijn kapot. Met de vervanging zorgen we ervoor dat alle ledlampen van de brandgrens weer branden. In totaal gaat het om 350 lampen op de rechter maasoever en 35 op de linker maasoever. De lampen van de brandgrens zijn bijna allemaal vervangen. Alleen een paar lampen binnen projecten die binnenkort op de schop gaan, zijn nog niet vervangen, zoals in de buurt van de Oudedijk en een paar lampen in het Centrum. Deze lampen worden zo snel als mogelijk ook vervangen. De brandgrens brandt nu dus weer voor 95 procent met nieuwe ledverlichting.

Uitstraling

De lampen van de brandgrens vormen een geheel met het armatuur, de behuizing van de lamp. Dezelfde lampen/armaturen waren helaas niet meer verkrijgbaar. Omdat we willen dat de hele brandgrens dezelfde uitstraling heeft, zijn nu (bijna) alle 385 lampen vervangen voor nieuwe exemplaren. De huidige lampen worden opgeslagen en later dit jaar kijken we naar een nieuwe bestemming.

Brandgrens

Een lamp van de brandgrens

In 2006 besloot het gemeentebestuur van Rotterdam tot de definitieve fysieke markering van de brandgrens in het straatbeeld. In mei 2010 is deze voltooid en op 21 augustus 2010 werd de Brandgrens officieel onthuld.

Op 14 mei 1940 werd Rotterdam gebombardeerd waardoor een groot deel van het centrum in vlammen opging. De ´brandgrens’ is een term die in de wereld van Rotterdamse planologen en stedenbouwers in de late en naoorlogse jaren is ontstaan. Het is een uniek en specifiek Rotterdams begrip. Na het besluit van het college van B&W om de brandgrens te markeren, werd er in 2007 een meervoudige ontwerpopdracht verstrekt aan vier kunstenaars/ontwerpers, die werd gewonnen door architectenbureau West 8.

De Brandgrens bestaat uit ledlampen, die ‘s avonds rood of groen oplichten en in de stoeptegels zijn ingegraven. In het armatuur zit een illustratie van het beeld De verwoeste stad en het silhouet van een Heinkel bommenwerper, beiden afgebeeld voor een vlammenzee met een paar brandende gebouwen. De illustratie is in samenwerking met Opera Design ontworpen. Met de rode armaturen wordt de Brandgrens in het centrum gemarkeerd. De groene lampen liggen op het Noordereiland, dat door de verdediging van de stad door eigen vuur verwoest is, het zogenaamde friendly fire. De Heinkel ontbreekt dan ook in de illustratie van de groene lamp.

De Brandgrens is bijna 12 kilometer lang en er liggen in totaal 385 lampen. Op een vijftal plaatsen ligt een grote zwartgranieten steen, waarop het verwoeste gebied is aangegeven en de belangrijkste data staan vermeld. Op het Noordereiland ligt een zesde steen op de Prins Hendrikkade, de friendly fire steen met een aangepaste tekst.

Meer informatie over de brandgrens vindt u op de website brandgrens.nl.

  • Alle klokken op perrons bij (snel)tram- en metrohaltes zijn van de RET. Storingen meldt u bij de RET
  • Alle grote grijze klokken met een reclameboodschap zijn van NPB Media. Storingen meldt u aan NPB Media
  • De overige klokken zijn bij de gemeente Rotterdam in beheer. Storingen meldt u via het meldingenformulier, rubriek ‘Straatmeubilair kapot’ en dan ‘Klokken/uurwerk’ of bel 14 010. Hier kunt u overigens storingen melden aan alle klokken in Rotterdam. De storing wordt dan doorgegeven aan de juiste organisatie.

Rotterdam start een proef door op vier locaties, verspreid over de stad, de gewone fietswegwijzers te vervangen door biobased fietswegwijzers.

Biobased

De firma Abelleissure heeft borden voor fietswegwijzers ontwikkeld die biobased, duurzaam en ook nog eens 100 procent recyclebaar zijn. Biobased wil zeggen dat fossiele grondstoffen vervangen worden door biomassa: plantaardige grondstoffen. In dit geval door 50 procent hennep en 50 procent vlas. Het materiaal is 100 procent circulair en CO2-neutraal. Als de borden vervangen worden, gaan ze terug naar de fabrikant en worden weer verwerkt tot nieuwe exemplaren.

Stad en strand

Deze fietswegwijzers komen in Rotterdam op 4 locaties te staan met in totaal 15 borden. En vervolgens worden ze gemonitord. Hoe vergaat het de borden in de stad en langs het strand.

De 4 locaties zijn de kruising Schiekade - Heer Bokelweg, de kruising Dordtse Straatweg - Vinkenbaan, de kruising Boszoom - Bosdreef en de kruising Badweg - Strandboulevard.

Resultaten in andere provincies

In de provincie Gelderland staan sinds enige tijd diverse fietswegwijzers met in totaal 69 borden die op verschillende manieren zijn afgewerkt met soorten folie. De resultaten zijn uitstekend, daarom is vanuit de gemeente aan de Nationale Bewegwijzeringsdienst (NBD) voorgesteld hier in de stad een proef te starten met een aantal fietswegwijzers. Om op die manier te bekijken hoe de wegwijzers zich houden in een stedelijke omgeving en nabij de zee (Hoek van Holland).

Nationale Bewegwijzeringsdienst

De Nationale Bewegwijzeringsdienst (NBD) heeft bepaalde regels waaraan de bewegwijzering moet voldoen. Alle bewegwijzering in de stad is wel van de gemeente Rotterdam maar bij het beheer en onderhoud moet er rekening gehouden worden met de regels van het NBD. De huidige fietswegwijzers worden overigens ook hergebruikt.

Lichtplan

In het Lichtplan Rotterdam staat de aanpak voor de verlichting in de stad. Denk aan de kleur en de hoeveelheid verlichting en het reduceren van energie. De belangrijkste functie van openbare verlichting is het zorgen voor sociale veiligheid en verkeersveiligheid. Daarnaast zorgt het verlichten van bijzondere architectuur voor een aantrekkelijk Rotterdam in de nacht. Monumentale gebouwen, zoals het Witte Huis, het Wereldmuseum en Het Kasteel van Sparta Rotterdam worden mooi uitgelicht, evenals de Erasmusbrug, De Hef en de Willemsbrug. De bijzonder verlichte architectuur en iconen van de stad zijn opgenomen in de Lichtroutekaart Rotterdam waarmee u langs 44 nachtelijke ‘highlights’ kunt wandelen.

Video 'Rotterdam Lightens Your World' (september 2017)

Voor professionals

Rotterdam deelt haar kennis en ervaring in het intergemeentelijk overleg Openbare Verlichting (IGOV) en de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) en is lid van LUCI (Lighting Urban Community International), een internationaal netwerk van steden en lichtprofessionals.

Veelgestelde vragen over openbare verlichting

De gemeente wil dat minimaal 98 procent van de lampen brandt. De afgelopen jaren behaalden we deze norm. Vier keer per jaar beoordeelt de gemeente of voldoende lampen branden tijdens een ronde langs alle lantaarnpalen.

Hoe vaak een lamp vervangen moet worden is afhankelijk van het type lamp. In Rotterdam branden 150 verschillende lampen. Ledlampen gaan naar verwachting rond de 15 jaar mee. Andere lampen vervangen we jaarlijks of elke 2,5 tot 4 jaar. Toch gaat er, voordat we de lamp gepland hadden te vervangen, wel eens een lamp kapot.

De gemeente Rotterdam beheert en onderhoudt de openbare verlichting in de stad en dus niet alle verlichting.

Er is een aantal soorten verlichting die van andere organisaties is:

  • Portiekverlichting in gebouwen/panden
    Deze verlichting wordt op hetzelfde signaal geschakeld als de openbare verlichting, maar het signaal is van Stedin en de lampen in het pand zijn van de pandeigenaar.
  • Aansluitkasten die aan gevels van gebouwen hangen en aan RET-masten
    Deze aansluitkasten (zogenaamde dru-kasten) zijn van Stedin. Storingen doorgeven via het landelijke storingsnummer van Stedin: 0800 - 90 09
  • Feestverlichting in de stad (met uitzondering van de feestverlichting op de Coolsingel)
    Feestverlichting in winkelstraten is meestal van de winkeliers(vereniging) en bij andere gebouwen of objecten van de eigenaar
  • Verlichting sportcomplexen
    Deze verlichting valt niet onder openbare verlichting, maar valt onder de verantwoordelijkheid van Sportbedrijf Rotterdam.

Voor een storing aan de lamp, armatuur en mast is de gemeente verantwoordelijk. We werken hard om storingen zo snel mogelijk te verhelpen. Meestal lost de onderhoudsaannemer van de gemeente de storingen binnen drie werkdagen op, maar dat lukt niet altijd; soms is onduidelijk wat de oorzaak is of is het materiaal niet op voorraad. Lukt het niet de storing snel te verhelpen dan zorgen we voor een tijdelijke oplossing, zodat de verlichting weer werkt. Tijdelijke verlichting krijgt een oranje armatuur, zodat we de verlichting gemakkelijk vinden als we de oorspronkelijke verlichting aan gaan brengen.

Storingen aan de elektriciteitskabel of het schakelrelais worden verholpen door Stedin. Dergelijke storingen zijn helaas meestal niet binnen drie werkdagen te verhelpen. Reden hiervoor is dat Stedin andere afnemers van de stroom, zoals particulieren, winkeliers en bedrijven, minimaal vijf dagen voor de werkzaamheden, schriftelijk moet informeren over een stroomonderbreking. Daarom hebben Gemeente en Stedin afgesproken dat storingen aan de kabel binnen vijf werkdagen worden opgepakt. Soms is een speciale meetwagen nodig om het elektriciteitsnet door te meten. Deze speciale meetwagen moet worden ingepland, waardoor een oplossing langer kan duren.

Lampen branden soms overdag om storingen te vinden en te verhelpen. Het aanzetten gebeurt op afstand en kan alleen per groep (soms meerdere straten) lantaarnpalen.

Ook wordt de verlichting regelmatig overdag aangezet als graafwerkzaamheden in de buurt zijn. Als dan een kabel kapot gaat, kan dat direct worden geconstateerd en gerepareerd, zodat de verlichting het 's avonds weer doet.

Soms blijft de verlichting overdag branden omdat het schakelrelais (apparaat dat het licht aan of uit moet doen) niet goed reageert op het signaal om de verlichting uit te doen.

Er zijn verschillende oorzaken voor het kapot gaan van straatverlichting. Een lamp of de elektronica in de armatuur kan bijvoorbeeld stuk gaan, waardoor het licht niet meer brandt. Maar er kan ook een kabelstoring zijn, waardoor meerdere lampen tegelijk uitvallen. In de regel wordt een kabelstoring, als de melding bij Stedin binnen is, binnen enkele dagen (in principe binnen vijf werkdagen) verholpen.

Soms denken we dat een storing is opgelost en valt de verlichting ’s avonds of een paar dagen later opnieuw uit. Dit komt vaak doordat de kabel onder de grond op verschillende plekken beschadigd is. Regen kan dan kortsluiting veroorzaken. Als eerste oplossing vervangen we de zekering en dan doet de verlichting het weer. Maar bij een beschadigde kabel ontstaat na een tijdje opnieuw kortsluiting. Opnieuw vervangen wij de zekering, en voilà: de verlichting doet het weer. Dit proces kan zich een tijdje blijven herhalen. Pas na een paar keer is duidelijk dat de kortsluiting door de beschadiging van de kabel komt. Dan moeten we de beschadiging opsporen en dat is erg lastig. Helaas duurt het hierdoor soms toch langer dan vijf werkdagen om de storing te verhelpen.

U kunt ons helpen deze herhaalde storingen sneller te vinden door elke keer dat de verlichting kapot gaat online een melding te maken of te bellen met 14 010 (tegen lokaal tarief).

  1. Een storing boven de grond (vaak een kapotte lamp) verhelpt de onderhoudsaannemer in de regel binnen drie werkdagen. Het oplossen van deze storing behoort tot de verantwoordelijkheid van gemeente Rotterdam.
  2. Een storing ondergronds is meestal een storing aan het ondergrondse elektriciteitsnetwerk waardoor vaak meerdere lampen niet werken. Na melding door de gemeente aan Stedin worden deze storingen in de regel (uitzonderingen daargelaten) binnen vijf werkdagen opgelost. Het oplossen van deze storingen behoort tot de verantwoordelijkheid van Stedin.
  3. Een herhaalstoring is een storing waarbij met regelmaat de verlichting het niet doet. De oorzaak is niet duidelijk en de oorzaak is moeilijk te vinden. Stedin is afhankelijk van meldingen van burgers, die zij ontvangen van de gemeente. Een herhaalstoring kan leiden tot het vervangen van een stuk kabel. Het oplossen van deze storing duurt daardoor langer.

Ledverlichting gaat langer mee, waardoor het minder vaak nodig is lampen te vervangen. Dit leidt tot minder overlast van bijvoorbeeld een hoogwerker. Daarnaast besparen we met led ongeveer 350.000 kilowattuur per jaar. Hiermee dragen we bij aan de energiebesparing van gemeente Rotterdam (minder energieverbruik en uitstoot van CO2 ). Het witte, helderdere licht van ledverlichting geeft een betere kleur- en gezichtsherkenning op straat, waardoor de sociale veiligheid verbetert.

De straten worden volgens de landelijke norm verlicht. In tegenstelling tot de oude lampen geven ledlampen minder spreiding (ook wel strooilicht genoemd) buiten de plek waar je wilt verlichten, waardoor het donkerder lijkt. Met ledverlichting kunnen we gericht verlichten, dus daar waar het nodig is. Dit is beter voor de flora en fauna, maar ook zorgt led voor minder lichtvervuiling.

Meer informatie

U kunt kapotte straatverlichting online melden, via telefoonnummer 14 010, of met de MeldR-app.