Bomen
Gepubliceerd op: 15-12-2016
Geprint op: 21-06-2021
https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/bomen/
Ga naar de hoofdinhoud

In de stad staan ruim 160.000 bomen. Ze staan in straten, op pleinen, langs wegen en singels en in plantsoenen en parken. In natuurlijke groenstroken en stukken bos groeien nog eens 450.000 bomen. Samen is dat meer dan 1 boom per inwoner!

In Rotterdam zijn meer dan 700 verschillende soorten bomen te vinden. Er is zelfs een boom naar de stad vernoemd, de acer pseudoplatanus 'Rotterdam'. Meer weten over de Rotterdamse bomen? Bekijk het historisch overzicht in vogelvlucht.

Rotterdam heeft ook een aantal monumentale bomen. Daarvan zijn de bomen in het Centrum opgenomen in een 1,5 uur durende wandelroute langs 22 bomen met een verhaal.

Nieuws

Vanaf half mei worden 3019 iepen in Rotterdam ingeënt tegen de iepziekte. Het is te vergelijken met een jaarlijkse griepprik. Met deze preventieve ‘iepprik’ zijn de bomen het komende seizoen beter beschermd tegen de ziekte, die wordt veroorzaakt door een zeer besmettelijke schimmel.

Iepziekte

De iepziekte is een jaarlijks terugkerend probleem. De zeer besmettelijke schimmel wordt verspreid door de iepenspintkever. Tijdens de zomermaanden vliegt deze kever rond, op zoek naar een zieke iep om zich voort te planten. Het vrouwtje boort zich door de bast en zet haar eitjes af. Na een paar weken vliegen de jonge kevers uit. Zij zijn met de schimmel besmet en kunnen andere gezonde iepen aantasten door vraat aan jonge twijgen.

Niet meer te redden

De schimmel wordt niet alleen door de kever verspreid, het kan ook via wortelcontact tussen een zieke en gezonde iep gebeuren. Wanneer een iep besmet is dan raken de houtvaten verstopt, waardoor de aangetaste tak en daarna vaak de gehele boom afsterft. Wanneer een boom eenmaal is aangetast, kan hij niet meer worden gered.

Iepenwacht

Om de iepziekte onder controle te krijgen, is het belangrijk om aangetaste bomen tijdig te ontdekken. In de zomermaanden controleert de gemeente Rotterdam met een zogenoemde ‘iepenwacht’ regelmatig de iepen in de stad op ziekteverschijnselen. Een hulpmiddel bij de controle is een feromoonval met een geurlokstof waar de kevers op afkomen. Op die manier brengt de iepenwacht het aantal kevers en hun vliegroutes in kaart. Op basis van die informatie kunnen eventuele maatregelen worden genomen.

Stadsboom

De iep is in principe een sterke stadsboom. De boom is al lang aanwezig in het Hollandse landschap en doet het goed op onze natte bodem. Ruim zesduizend iepen sieren het Rotterdamse straatbeeld. Ongeveer de helft daarvan is niet of nauwelijks vatbaar voor de iepziekte. Bovendien zijn er resistente soorten gekweekt die gebruikt worden bij nieuwe aanplant. De andere helft bestaat uit oudere iepen die wel gevoelig zijn. Dankzij het inenten krijgt nog minder dan één procent van de bomen de ziekte. Zonder inenten was dat veel hoger geweest, tot wel twintig procent.

Een van de meest markante bomen in de Rotterdamse binnenstad, de zogenaamde Breytenbachboom, ondergaat een speciale behandeling. De komende drie jaar wordt de monumentale boom aan de Westersingel extra verzorgd, zodat hij nog heel lang meekan. De ruim 150 jaar oude plataan krijgt deze week onder meer verse aarde.

Wormen

Rondom de boom, die op een soort schiereiland staat, wordt eerst het gras weggehaald. Dan wordt de grond zo’n vijftien centimeter opgehoogd. Op die manier kan de boom weer nieuwe wortels vormen en zich daarmee als het ware opliften. Later worden er wormen aan de aarde toegevoegd die de grond los en luchtig houden. Het werk neemt ongeveer drie dagen in beslag. Onlangs is de 'Platanus hispanica' ook gesnoeid.

Adoptie

Deze ‘groeiplaatsverbetering’ wordt mede mogelijk gemaakt door boomtechnisch adviesbureau Bomenwacht Nederland. Het bureau schreef in 2019 een wedstrijd uit voor een nieuw adoptieproject. Gemeenten, maar ook particulieren en bedrijven, konden hun boom of boomgroep nomineren. De Breytenbachboom scoorde hoog in de categorieën ‘beeldbepalend’ en ‘monumentaal’. Reden genoeg voor de Bomenwacht om deze plataan de komende drie jaar te adopteren, met een waarde van in totaal vijftienduizend euro.

Breytenbach

Een andere reden voor de adoptie is het cultuurhistorische verhaal. De Breytenbachboom heeft niet alleen het oorlogsgeweld, maar ook vele stadsvernieuwingen overleefd. De naam is ontstaan door de openbare voordrachten die de Zuid-Afrikaanse dichter Breyten Breytenbach bij de boom hield. Op zijn initiatief is de plataan tijdens Poetry International in 1986 symbolisch tot ‘monument voor vrije gedachten’ en ‘graf van de onbekende dichter’ verklaard. De plataan is ook onderdeel van de Rotterdamse bomenroute:

De eikenprocessierups kan binnenkort weer voor overlast zorgen. Vanaf mei tot eind augustus kunnen de brandharen van de rups jeuk en irritatie veroorzaken. De gemeente Rotterdam is goed voorbereid en heeft allerlei maatregelen genomen om overlast te beperken. Koolmezen en vleermuizen helpen daarbij.

Uitnodigen natuurlijke vijanden

Om de natuurlijke vijanden van de rups uit te nodigen heeft de gemeente vogelhuisjes en vleermuizenkasten in de buurt van eiken opgehangen. De koolmees lust de rups en de vleermuis vangt de nachtvlinder die eruit voortkomt. Ook de sluipwesp is zo’n natuurlijke vijand. Om die soort te trekken zijn onder eikenbomen kruiden en bloemen geplant, die nu in bloei staan.

Speciale rupsenstofzuiger

Op plekken zoals parken en langs veelgebruikte fiets-en wandelpaden worden de rupsennesten uit voorzorg verwijderd. Dit gebeurt door een gespecialiseerd bedrijf met een rupsenstofzuiger. Deze nieuwe compacte machine is gekoppeld aan de mast van een kraan. Vanuit de cabine wordt met behulp van een camera het nest verwijderd.

Een andere manier van nestbestrijding is het benevelen van de eik. Deze effectieve aanpak wordt dit jaar op veertien overlast gevende locaties toegepast.

Meld een nest

De aanpak van de gemeente richt zich op het voorkomen van overlast van de eikenprocessierups in de openbare ruimte. Bewoners kunnen een nest melden. U kunt bellen naar 14 010, online een melding maken of gebruik maken van de MeldR-app.

Meer informatie over de aanpak van de eikenprocessierups:

Belangrijk voor de stad

Bomen leveren een belangrijke bijdrage aan een fijne, groene omgeving. Ze nemen water op als het regent, bieden verkoeling als het heet en droog is,  dragen bij aan biodiversiteit en zorgen voor gezonde lucht in de stad. Maar stadsbomen hebben het niet altijd gemakkelijk. Om ervoor te zorgen dat stadsbomen gezond oud kunnen worden is het belangrijk dat ze een goede groeiplaats hebben, met voldoende ruimte voor de wortels en een voeding rijke bodem. Daarom besteedt de gemeente extra aandacht aan verbetering van de grond. 

Jaarlijks hoogt de gemeente vele kilometers straat op, bijvoorbeeld als het riool wordt vervangen. Helaas lukt het niet altijd om de bomen bij straatophoging te sparen. We stellen ook hoge eisen aan de veiligheid van bomen. Bij onaanvaardbare risico’s worden de bomen gesnoeid of vervangen

Gemeente Rotterdam hoogt jaarlijks vele kilometers straat op, omdat de stad voortdurend zakt. Als het hoogteverschil tussen straat en huizen te groot wordt, moet de straat worden opgehoogd.
Voor de bewoners is dat prettig, voor bomen niet altijd. De gemeente vindt het belangrijk om de bomen bij straatophoging te sparen, maar dat lukt helaas lang niet altijd. Dat vinden wij jammer maar er zijn goede redenen voor. Meer hierover ziet u in de film hieronder. U komt meteen te weten wat de gemeente doet om bomen te behouden. Vitale bomen die niet meer op hun oude plek kunnen blijven, worden in het bomendepot geplaatst.

De gemeentelijke bomenexperts houden de bomen goed in de gaten. Ze controleren de groei en ontwikkeling van de bomen en bepalen de onderhoudsbehoefte. Waar en wanneer moeten de bomen worden gesnoeid? Bomen gevoelig voor ziekten of die een aanrijding of straatophoging hebben doorstaan, krijgen extra aandacht. Bekijk ook het groenonderhoud in Rotterdam.

Boom- en heesterziekten

Net als mensen kunnen bomen en heesters ook ziek worden of ergens last van hebben. De meest voorkomende ziekten bij Rotterdamse bomen en heesters zijn:

De rupsen van de buxusmot zijn te vinden in buxushagen. Zij tasten de bladeren van de haag aan. Buxus is een kleine heester, die vaak als haag wordt gebruikt. De rupsen die gesignaleerd zijn in verschillende Rotterdamse tuinen kunnen de bladeren in enkele dagen tijd compleet wegvreten. Het gevolg: schade aan de buxushagen. De schade is helaas onomkeerbaar en onherstelbaar.
De gemeente pakt de buxushagen in de tuin van de Stadhuis, in Schoonoord en de Oudhollandse tuin in Het Park bij de Euromast aan. Zo voorkomen we dat de buxusmot daar veel schade veroorzaakt. De rupsen worden bestreden met een erkend biologisch bestrijdingsmiddel. Omdat er meerdere generaties rupsen actief kunnen worden, is herhaling van deze behandeling nodig.
De buxusmot kan ook in particuliere tuinen voorkomen. We willen verspreiding van de eitjes, rupsen en poppen zo veel mogelijk vermijden. Daarom kunt u de afgeknipte takken of de verwijderde plant(en) het beste in een afgesloten zak in de restafvalcontainer doen.
Aangetaste buxus mag niet bij het gft-afval. Het gft-afval wordt namelijk gecomposteerd en de buxusmot kan in verpopte vorm het composteerproces overleven.

De aangetaste takken en planten kunnen ook in gesloten afvalzakken als restafval worden aangeboden bij een van de Rotterdamse milieuparken.

De brandharen van de eikenprocessierupsen kunnen voor vervelende irritatie en jeukklachten zorgen. De eikenprocessierupsen zijn larven van de nachtvlinder en gaan groepsgewijs - in processie - op zoek naar voedsel. Ze komen vooral voor op zomereiken. De gemeente nodigt natuurlijke vijanden van de rups, zoals koolmezen en vleermuizen, uit door het ophangen van nestkasten en bestrijdt de rupsen op gemeentelijke bomen in de risicogebieden, zoals langs drukbezochte fietspaden in parken. Verder worden op diverse locaties nabij en onder eiken niet meer gemaaid, zodat passanten en honden minder snel met de nesten in aanraking komen. Heeft u ook eikenprocessierupsen gezien? U kunt dit in de maanden dat de rups voorkomt, melden via telefoonnummer 14 010. Of via het meldingenformulier onder de categorie bomen.

Meer informatie

Op de website van de GGD vindt u meer informatie over de eikenprocessierups.

Essentaksterfte wordt veroorzaakt door de schimmel Hymenoscyphus fraxineus. Van juni tot september verschijnen er kleine, witte paddenstoeltjes op afgevallen bladstelen. De paddenstoeltjes produceren sporen die over lange afstanden verspreid worden door de wind. Door de sporen kunnen de bladeren van gezonde essen besmet raken.

Aanpak in Rotterdam

De gemeente zorgt voor het veilig houden van de essen (individuele bomen en bomen of struiken die onderdeel zijn van een plantsoen), door gerichte inspectie, snoei en kap van de aangetaste en risicovolle bomen. Preventief kappen en snoeien doet de gemeente zo min mogelijk, omdat het tempo van de aantasting kan variëren door verschillen in sortiment, locatie en vitaliteit van de essen. Hiermee kan de gemeente de impact van ingrepen op de omgeving zoveel mogelijk beperken.

Hoe te herkennen

De bomenziekte vormt vooral een bedreiging voor jonge essen. Aangetaste takken sterven af, waardoor een steeds groter deel van de boom afsterft. Oudere essen lopen soms weer uit op de gezonde delen en herstellen op die manier of gaan nog jaren mee. Aangetaste essen zijn te herkennen aan de toenemende hoeveelheid kale takken en aan blaasjes of afgestorven plekken op de stam en de takken.

De iepziekte wordt veroorzaakt door een zeer besmettelijke schimmel. De boom reageert op de schimmelinfectie door besmette houtvaten af te sluiten. Daardoor verwelken de takken en twijgen, waardoor de iep volledig kan afsterven.

Iepenspintkever

De schimmel wordt verspreid door de iepenspintkever. Tijdens de zomermaanden vliegt deze kever uit om zich voort te planten, op zoek naar een zieke of kwijnende iep. De vrouwelijke kever boort zich door de bast en zet haar eitjes af. Na het uitkomen van de eitjes duurt het, afhankelijk van het weer, ongeveer twee tot drie weken voordat jonge kevers uitvliegen. Zij zijn met de schimmel besmet en kunnen, door vraat aan jonge twijgen, andere gezonde iepen aantasten. De schimmel kan zich overigens ook via wortelcontact verspreiden tussen een zieke en gezonde iep.

Bestrijding iepziekte

Een dode iep

De iepziekte is zeer besmettelijk. Ook dood hout (zoals meegenomen brandhout) kan een besmettingshaard zijn. Iepen waarbij de ziekte is geconstateerd zijn niet meer te redden. Zij worden daarom altijd zo spoedig mogelijk gerooid om besmetting te voorkomen. Het gekapte hout moet bovendien volgens bepaalde voorschriften worden verwerkt. De voorwaarden worden genoemd in de Algemene Plaatselijke Verordening onder Artikel 4:11.

De 'iepprik'
Het iepenbestand in Rotterdam wordt jaarlijks gecontroleerd. Om te voorkomen dat gezonde bomen de ziekte krijgen worden iepen, met een diameter groter dan 15 cm, ingeënt. Het is te vergelijken met een griepprik. Dat seizoen zijn de bomen goed beschermd tegen de iepziekte

Deze ziekte, een aantasting van kastanjebomen, verspreidt zich over heel Nederland. Bomen krijgen bruine-rode vlekken op de stam en 'bloeden' donker vocht. De aantasting leidt tot baststerfte en soms tot sterfte van de boom. Sterfte wordt vaak versneld of versterkt door secundaire aantastingen door verschillende schimmels. Een bacterie uit de groep van Pseudomonas syringae is de oorzaak. Dode of bijna dode kastanjebomen die veiligheidsrisico's opleveren  worden gekapt. Alle bomen met deze ziekte worden jaarlijks gecontroleerd op de mate van besmetting.

Bomenexpert Ronald Loch van de gemeente houdt de bomen en de ontwikkeling van de kastanjebloedingsziekte goed in de gaten. Bekijk het nieuwsitem van Open Rotterdam op YouTube.

De massariaziekte (veroorzaakt door een schimmel) zorgt voor optredende houtrot aan de bovenzijde van takken van platanen. Daardoor kunnen takken gemakkelijk afbreken, wat weer ernstige problemen voor de openbare veiligheid kan opleveren. Om die reden worden volwassen en oude platanen gecontroleerd op de aanwezigheid van Massaria. Waar nodig worden aangetaste takken uit de bomen gesnoeid om veilig gebruik van de weg te garanderen.

In mei/juni zijn er in de stad Rotterdam sommige soorten bomen (voornamelijk kersen), maar meestal in heesters in randen van bosplantsoen en heestervakken, enkele weken ingepakt in een zijdeachtig spinsel. Op de bomen of heesters zitten dan honderden rupsen van de spinselmot. Deze rupsen eten dan alle bladeren van die bepaalde boomsoort op. De rupsen van de spinselmot zijn te herkennen aan hun geelgroen of geelachtige kleur met donkere stippen. Wanneer de rupsen zich volgegeten hebben, spinnen ze zich in dichte cocons. In juli komen uit deze cocons de spinselmotjes. In Rotterdam zijn al jarenlang plekken, zoals in Charlois en IJsselmonde, waar deze mot een plekje vindt om zichzelf voort te planten. Ervaring van de gemeente is dat zelfs als de bomen helemaal kaal worden gevreten, ze meestal volledig herstellen. Tot nu toe bestrijdt de gemeente Rotterdam deze rupsen niet. De aanwezige spinselmot is namelijk niet gevaarlijk voor de gezondheid.

Bomendepot

Bomen moeten soms wijken als gevolg van werkzaamheden. Vitale bomen die verplant kunnen worden, krijgen een bestemming binnen een project of ergens anders in de stad. Is er niet direct een nieuwe plek voor een te verplanten boom, dan verzorgen we de boom in het bomendepot. Voordat de bomen een nieuwe plek in de stad krijgen, blijven ze ongeveer drie in het bomendepot. Zo kunnen ze op hun gemak herstellen. Bekijk hieronder de video.

Video 'Reportage Bomendepot Rotterdam' (augustus 2017)

Vervangen van bomen

Jaarlijks worden dode bomen gerooid. Dat gebeurt uit voorzorg om onveilige situaties te voorkomen. De werkzaamheden vinden plaats in de periode november tot en met maart. Zoveel mogelijk bomen worden vervangen door nieuwe. Op de Rotterdamse inboetbomenkaart kunt u zien om welke bomen het gaat en of er een nieuwe boom wordt geplant.

Het vervangingsprogramma voor dit jaar is afgerond. In het najaar vindt u hier de nieuwe Rotterdamse inboetbomenkaart.

Zorgplicht bomen

De gemeente controleert daarnaast het hele jaar door en in de hele stad bomen op basis van de zogenaamde 'zorgplicht'. Ook dan kan er aanleiding zijn om bomen, die een risico voor de veiligheid vormen, uit voorzorg te snoeien of te rooien. Deze werkzaamheden worden door het hele jaar en in de hele stad uitgevoerd.

Op de kaart 'kapvergunningen zorgplicht bomen Rotterdam' kunt u zien voor welke bomen in het openbaar gebied een kapvergunning is aangevraagd op basis van de zorgplicht en voor welke bomen een vergunning is verleend. Klik op een boom op de kaart om bij de bijlagen het bijbehorende besluit in te zien. Nadat de vergunning verleend is kunt u binnen zes weken bezwaar maken. Klik op de link hieronder en bekijk deze kaart.

Niet alle besluiten en aanvragen voor kapvergunningen staan op deze kaart. Bomen die niet op gemeentelijke grond staan of bijvoorbeeld op terreinen van woningbouwverenigingen en volkstuinen en waarvoor een kapvergunning is aangevraagd, vindt u hier niet terug.

Omgevingsvergunningen

Alle aangevraagde en verleende omgevingsvergunningen, waaronder kapvergunningen, kunt u inzien op deze kaart.

OmgevingsAlert app

U kunt een melding ontvangen van actuele aanvragen voor omgevingsvergunningen in de buurt. Download hiervoor de OmgevingsAlert app in de App Store of Google Play Store.

Zet in de app uw locatie aan en geef aan welk soort meldingen u wilt ontvangen.

Zelf een kapvergunning aanvragen

Wilt u een boom verwijderen, verplaatsen of sterk snoeien? Dan heeft u mogelijk een omgevingsvergunning nodig. Doe de Vergunningcheck en zie meteen of u een vergunning nodig heeft: