Exotische mier: het mediterraan draaigatje
Gepubliceerd op: 18-07-2019
Geprint op: 25-10-2020
https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/draaigatje/
Ga naar de hoofdinhoud

Op een aantal plekken in Rotterdam wordt sinds een aantal jaren een exotische mierensoort aangetroffen, het mediterraan draaigatje. Deze mierensoort is bestand tegen veel vormen van bestrijding en kunnen daardoor dicht bij de mens leven.

Dat kan voor overlast zorgen.

Mediterrane draaigatjes hebben veel koninginnen die, in tegensteling tot de ‘gewone’ mier, bij elkaar in een kolonie kunnen leven. Dat zorgt ervoor dat er lokaal heel veel mieren aanwezig kunnen zijn en er in sommige gevallen zelfs een superkolonie ontstaat.

Overlast

De mieren kunnen overlast geven als ze een stoep of tuin op zo’n manier ondergraven, dat die verzakken. Ook zorgen de mieren voor een grote toename van bladluizen. De mieren beschermen bladluizen tegen andere insecten, in ruil voor de zoete honingdauw die bladluizen uitscheiden.

De mieren kunnen bijten, wat een vervelend gevoel kan zijn, vooral omdat het zoveel mieren zijn. Ook komen de mieren soms huizen binnen, want ze zoeken overal voedsel en ze houden van de warmte in huizen.

Veelgestelde vragen

Het mediterraan draaigatje is zwart en ziet eruit als een ‘gewone’ mier, maar is iets kleiner en leeft in veel grotere aantallen. Deze mierensoort maakt (bij mooi, rustig weer) van het uitgegraven zand een soort kratertjes. Ze heten draaigatje, omdat deze mieren hun achterlijf draaien en een irriterend stofje afgeven.

Het mediterraan draaigatje komt van nature voor in het Middellandse Zeegebied. Ze stond tot voor kort niet bekend als een uitbreidende soort, maar dat is nu anders. In 2009 is de soort voor het eerst in Duitsland waargenomen; daar zijn nu kolonies in verschillende steden. In 2014 is een grote kolonie van het mediterraan draaigatje in België gevonden. Inmiddels is de mier in Nederland in meer dan een dozijn gemeenten aangetroffen.

De soort komt met tuinplanten (of met zelf uitgegraven planten) uit Zuid-Europa mee naar Noord- en West-Europa. Het draaigatje is al een enkele keer aangetroffen in Nederlandse tuincentra. Mogelijk kunnen ook vakantiegangers onbewust de mieren uit Zuid-Europa meenemen, al dan niet met meegenomen planten.

Deze mieren zijn bestand tegen veel vormen van bestrijding en kunnen daardoor dicht bij de mens leven, bijvoorbeeld in plantenkwekerijen of stadstuinen. Ze kunnen zich vanaf daar gemakkelijk naar andere gebieden verplaatsen als aarde of andere tuinproducten getransporteerd worden.

Als ze vanuit het buitenland in Nederland komen, hebben ze hun natuurlijke vijanden (roofdieren, concurrenten, ziektes, parasieten) achter zich gelaten en hebben ze vrij spel om zich uit te breiden.

Er kunnen, in tegenstelling tot onze ‘gewone’ mier, veel ei-leggende koninginnen bij elkaar in een kolonie leven. Ook is er geen agressie tussen werksters die van verschillende koninginnen afstammen. Al deze factoren zorgen ervoor dat er lokaal veel mieren aanwezig zijn en zelfs een superkolonie kunnen vormen. De bestrijding van deze mierensoort is erg lastig gezien de grote aantallen. Zelfs als heel veel koninginnen worden gedood, kan de kolonie weer snel op sterkte zijn vanuit de resterende koninginnen.

Op basis van de geografische wijkgegevens kunnen we redelijk inschatten hoe de draaigatjes zich gaan uitbreiden, als ze daartoe de kans krijgen. Ze voelen zich thuis op warme plekken en straten en muren die veel zon vangen. Onder de koelte van bomen zal de verspreiding minder snel gaan en bij water of geasfalteerde wegen in principe stoppen.

De bestrijding van deze mierensoort is erg lastig, omdat de kolonies vaak groot en zeer uitgestrekt zijn en zich ook op flinke diepte in de grond kunnen bevinden. Gemeente Rotterdam werkt mee in de landelijke aanpak van het mediterraan draaigatje, onder begeleiding van het KAD (Kennis- en adviescentrum dierplagen). Samen met andere gemeenten die overlast ervaren wordt gezocht naar een oplossing. Zij delen kennis, testen methoden en bestrijdingsmiddelen. Zo hopen wij erachter te komen hoe de mier het best bestreden kan worden.

In Rotterdam is er een proef gedaan waarbij de eitjes in de kolonies biologisch bestreden worden door middel van heet water en nematoden (aaltjes). Deze proef heeft de groei van de kolonie afgeremd, maar had niet voldoende resultaat om breder in te zetten. Momenteel wordt er een tweede proef gedaan met het chemische middel Maxforce Quantum, dat werkt als een lokmiddel en door de mieren mee het nest in wordt genomen.

Bij veel van de bestrijdingsmethoden is het niet effectief om elke dag te bestrijden. Er wordt vooraf een bestrijdingsplan gemaakt waarin de uitvoering is vastgelegd.

Wanneer het resultaat van de bestrijding zichtbaar wordt, is afhankelijk van het middel en de methode. Als insecticiden op basis van lokaas ingezet mogen worden, zullen de mieren het middel op hun lijf opnemen en mee terug in het nest nemen, waar de koningin ervan kan eten. Een zichtbaar effect kost vervolgens altijd even tijd en is afhankelijk van de situatie.

Dat bestrijdingsmiddel is niet toegestaan voor het gebruik in de buitenruimte. Hierbij geldt alleen een uitzondering voor wespen.

Waarom gebruiken wij dat niet?
Dit bestrijdingsmiddel is in Nederland niet toegestaan. Het is niet bekend of het middel een bewezen effect heeft gehad op de mierensoort. We gaan wel uitzoeken of er gewenste resultaten zijn behaald en of middelen met dezelfde werkzame stof ingezet kunnen worden.

Door een gecoördineerd onderzoek naar inzetbare middelen; zowel chemische als andere alternatieven. Op dit moment gaan we lobbyen voor bepaalde middelen die mogelijk werken, maar nog niet toegelaten zijn voor gebruik in de buitenruimte.

  • Verwijder voedsel zoals dierenvoer zoveel mogelijk of laat het niet te lang staan, denk aan katten- en hondenbrokken
  • Probeer niet zelf de mieren in de buitenruimte te bestrijden, dat kan een averechts effect hebben en de mieren naar de buren verdrijven. Bestrijding kan alleen werken als de hele kolonie, dus de hele wijk, tegelijk wordt aangepakt
  • Kies het liefst voor planten die niet geïmporteerd worden uit Zuid-Europa, de mieren kunnen in de wortels van deze planten zitten en zo meeverhuizen naar uw tuin
  • Kies planten en struiken waar luizen niet van houden. Vaak zijn dit sterk geurende planten of struiken. Enkele voorbeelden hiervan zijn lavendel, munt, rozemarijn maar ook afrikaantjes, goudsbloem en zelfs tomatenplanten
  • Bestrijd bladluis op uw planten zoveel mogelijk. Bladluizen produceren uit de sappen van planten een zoetstof en dit is een belangrijke voedselbron voor de mierenkolonie. Als het voedselaanbod wordt beperkt, zal de kolonie zich langzamer ontwikkelen en neemt het andere voedselbronnen zoals bestrijdingsmiddelen beter op
  • Geef bij droogte uw planten regelmatig water, dit zorgt voor gezonde sterke planten wat mogelijk resulteert in minder overlast van bladluis
  • De tuin afgraven of tuinplanten afvoeren kunt u beter niet doen. De kans is groot dat er dan mieren (koninginnen) naar andere plekken worden vervoerd. Zo kunnen de mieren zich vestigen op nieuwe locaties
  • Heeft u juist wel plannen om de tuin aan te pakken, dan kunt u de planten en aarde in de speciale container deponeren die de gemeente beschikbaar stelt. Als u hierover vragen heeft of een container wilt aanvragen, kunt u bellen met 010 - 267 84 46.

Het KAD benoemt een aantal toegestane middelen voor gebruik binnenshuis door particulieren (bekijk tabel hieronder).

We adviseren om als particulier niet buiten te bestrijden. Het inzetten van chemische bestrijdingsmiddelen zal lokaal (bijvoorbeeld in een tuin) niet voldoende effect hebben of zelfs het probleem verergeren. Bestrijding kan alleen werken als de hele kolonie, dus de hele wijk, tegelijk wordt aangepakt.

Naam Toepassing Formulering
Naturabell- en COMPO Mirazyl Box Binnen / buiten Lokmiddel
VAPONA DUBBELE mierenlokdoos Binnen / buiten Lokmiddel
Citin Dubbele Mierenlokdoos Binnen / buiten Lokmiddel
Mierenlokdoos; Mirazyl Box, Natria, Edialux, Luxan Binnen / buiten Lokmiddel
SOMI, Resoluut Insectenpoeder, Knock Off Insectenpoeder Binnen / buiten Stuifpoeder
Deltasect, MS DELTA FLY, Vermigon Vloeibaar, Vermigon PRO SC 2,5 Binnen Suspensie concentraat
Mierenlokdoos merk; Luxan, Kruidvat, Trekpleister, Roxasect, HGX lokdoos tegen mieren, Sprigone, DRE, Edialux, Roxasect, Vermigon, Finion lokdoos voor mieren Binnen Lokmiddel
Quit kruipend ongedierte en wespen stop Binnen Aerosol (spuitbus)
Stop Kruipende Insecten en wespen Binnen Aerosol (spuitbus)
KB Wespen Spray Binnen Aerosol (spuitbus)
KB Mieren en Kruipend Ongedierte Spray Binnen Aerosol (spuitbus)
K.O. Spray Kruipende Insecten en Wespen Binnen Aerosol (spuitbus)
Floria Anti -Insectenspray Binnen Aerosol (spuitbus)
Permanent Ongediertespray Binnen Aerosol (spuitbus)
Protect Mieren en kruipend Ongediertespray Binnen Aerosol (spuitbus)
Sprigone tegen kruipende insecten en wespen Binnen Aerosol (spuitbus)
Indoor-X omgevingsspray Binnen Aerosol (spuitbus)
Spritex Insectkiller Binnen Aerosol (spuitbus)
VAPONA kruipende Insecten- en wespenspray Binnen Aerosol (spuitbus)
Vermigon Spray Binnen Aerosol (spuitbus)
LUXAN MIERENSPRAY Binnen Aerosol (spuitbus)
ROXASECT tegen kruipende insecten en wespen Binnen Aerosol (spuitbus)
TOPSCORE SPRAY tegen kruipende insecten en wespen Binnen Aerosol (spuitbus)
Kruidvat tegen kruipende insecten en wespen Binnen Aerosol (spuitbus)
HGX ‘spray tegen mieren’ Binnen Aerosol (spuitbus)
HGX ‘spray tegen kruipende ongedierte’ Binnen Aerosol (spuitbus)

Meer informatie

Ondervindt u overlast of heeft u vragen? Bel 010 - 267 84 46 of stuur een e-mail, onder vermelding van uw woonadres, naar mierensb@rotterdam.nl.