Luchtkwaliteit
Gepubliceerd op: 11-04-2019
Geprint op: 16-04-2021
https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/luchtkwaliteit/
Ga naar de hoofdinhoud

We ademen allemaal dezelfde lucht in. Daarom is het belangrijk dat de luchtkwaliteit in de stad zo goed mogelijk is. Met een betere luchtkwaliteit wordt Rotterdam een aantrekkelijkere plek voor bewoners en bedrijven.

Een groene, bereikbare en gezonde stad met schone lucht voor iedereen. Daar gaan we voor.

De afgelopen jaren is er veel gedaan om de luchtkwaliteit in en rondom de stad te verbeteren. Rotterdam voldoet nu aan de wettelijke normen voor fijnstof (PM10 en PM2,5). De gemeente werkt hard om ook de wettelijke normen voor stikstofdioxide (NO2) te behalen.

Wat doet de gemeente om de luchtkwaliteit te verbeteren?

Rotterdam heeft stevige doelen gesteld om de luchtkwaliteit te verbeteren. Denk bijvoorbeeld aan het verminderen van roetuitstoot en stikstofdioxide in de lucht.

In juli 2019 is de nieuwe beleidsvisie gepresenteerd voor de komende jaren: Koersnota Schone Lucht 2019-2022. Hierin staan de volgende doelen:

  1. Alle straten in Rotterdam voldoen in 2020 aan de Europese normen
    In 2020 hebben we alle knelpunten, waar de wettelijke norm op het gebied van luchtkwaliteit wordt overschreden, opgelost. In geen enkele straat worden de Europese normen nog overschreden.
  2. Verbetering van de gemiddelde luchtkwaliteit in Rotterdam in 2022
    In 2022 is de luchtkwaliteit in de hele stad verbeterd ten opzichte van het jaar 2018. Niet alleen de concentratie van stikstof (NO2) moet omlaag, maar ook de concentraties fijnstof (PM10, PM2,5) en roet.
  3. Rotterdam voldoet aan de WHO-advieswaarden in 2025
    In 2025 willen we dat de Rotterdamse luchtkwaliteit overeenkomt met de advieswaarden van de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) voor NO2 en PM10. Daarnaast willen we wat betreft roet voldoen aan een informele richtwaarde, afgeleid van de WHO-norm voor fijnstof.

Rotterdam staat niet alleen in haar ambities

Lucht trekt zich niets aan van stads- of landsgrenzen. Daarom ondertekenden provincies en gemeenten begin 2020 het Schone Lucht Akkoord. Het gezamenlijke doel is om de luchtkwaliteit in Nederland permanent te verbeteren. Wegverkeer veroorzaakt nog steeds de meeste uitstoot in stedelijke gebieden. Het is daarnaast de belangrijkste bron van uitstoot waar de gemeente invloed op heeft. Voor fijnstof is het lastig om plaatselijk de concentratie te verminderen. Voor NO2 en roet zijn er wel lokale mogelijkheden voor verbetering.

De maatregelen uit de Rotterdamse Koersnota Schone Lucht

De Coolsingel is een drukke doorgaande weg door het hart van de stad. Om de binnenstad aangenamer te maken, wordt de Coolsingel anders ingericht. Vanaf maart 2021 is er op de Coolsingel meer ruimte voor voetgangers en fietsers. Voor de auto is één rijstrook per rijrichting beschikbaar. Er geldt een maximumsnelheid van 30 km/uur. Door deze nieuwe inrichting en maatregelen verwachten we dat er dagelijks 10.000 auto’s minder over de Coolsingel rijden. De luchtkwaliteit verbetert daardoor. De nieuwe inrichting is ook een stuk aangenamer voor fietsers en voetgangers.

Het gebruik van open haarden, inzethaarden, kachels, vuurkorven en barbecues noemen we ‘houtstook’. Houtstook draagt helaas ook bij aan luchtvervuiling, zeker bij ongunstige weersomstandigheden. De fijnstof en roet die afkom­stig zijn van houtstook, zijn vergelijkbaar met die van het verkeer. De gemeente zet zich in om het gebruik van houtka­chels en vuurkorven te beperken. Dit doen de gemeente onder andere via een informatiecampagne.  

Veel kansen voor het verbeteren van de luchtkwaliteit liggen bij andere verkeerskeuzes in de stad. We noemen dit de mobiliteitstransitie. Bewoners verplaatsen zich steeds vaker op de fiets, te voet en met het OV. Om deze verandering mogelijk te maken, zorgt de gemeente voor meer ruimte voor fietsers en voetgangers.

Om de stad gezond, verkeersveilig en bereikbaar te houden wil de gemeente bewoners aanmoedigen om minder vaak de auto te pakken. Ook wil de gemeente bewoners andere vervoersvormen laten kiezen (zoals fiets of OV). De gemeente moedigt Rotterdammers aan over te stappen op schone voertuigen zonder uitstoot. Al deze veranderingen zijn nodig om de luchtkwaliteit ook op lange termijn te verbeteren.

Elektrische auto’s kunnen steeds beter concurreren met benzine- en dieselauto’s. Je kunt bijvoorbeeld steeds verder rijden met een elektrische auto, voordat de auto opgeladen moet worden. We verwachten dat het aantal elektrische perso­nenauto’s in Rotterdam in de periode 2020-2025 sterk zal groeien.

De gemeente Rotterdam zorgt ervoor dat er voldoende (snel)laadpalen zijn voor alle cate­gorieën elektrische voertuigen. Dat is een belangrijke rand­voorwaarde voor de groei van elektrisch verkeer in de stad.

Nu de Maastunnel weer open is, zal het verkeer en daarmee slechtere luchtkwaliteit toenemen. Met Test de toekomst van Rotterdam onderzoeken we hoe we dit soort situaties kunnen verbeteren. Dat doen we door de inrichting van de wegen tijdelijk aan te passen. We onderzoeken wat er met de doorstroming van auto’s en de luchtkwaliteit gebeurt als het verkeer op een andere manier door de stad wordt geleid. Zo kunnen we de beste keuzes maken om de stad in de toekomst bereikbaar en aangenaam te houden.

De RET verzorgt een groot deel van het openbaar vervoer – bus, tram, metro en enkele boten – in de Rotterdamse regio. Landelijk is afge­sproken dat er in 2030 geen dieselbussen meer rijden. Dit gaan we samen met de RET in stappen doorvoeren. Sinds december 2019 rijden er in de binnenstad van Rotterdam al 55 stille en schone bussen. Ze rijden vooral op wegen met een mindere luchtkwaliteit. Vanaf 2022 volgen er meer en in 2030 zal het openbaar vervoer volledig uitstootvrij zijn.

Bij het terugdringen van schadelijke uitstootgassen wil de gemeente het goede voorbeeld geven. We zetten daarom in op een schoon en goed functionerend gemeentelijk wagenpark. We streven het wagenpark in 2030 geheel uitstootvrij te hebben.

Sinds november 2018 is de stimuleringsregeling elektri­sche bestelauto’s van kracht. Deze regeling stimuleert zakelijke gebruikers die veel kilometers in de stad afleggen om hun vervuilende bestelauto te vervangen door een elektrische bestelauto. Deze regeling zal worden vervangen door een nieuwe aanpak die aansluit bij de zero-emissie zone in het centrum.

De komende jaren wordt er in Rotterdam veel gebouwd. Dat betekent dus ook veel bouwverkeer. Bouwverkeer is ongeveer 30% van het totaal aan vrachtverkeer in de stad. Het heeft daarmee veel effect op files en luchtverontreiniging. We kunnen het vrachtverkeer met 70% verminderen door buiten het centrum – op ‘bouwhubs’ – de goederen te bundelen. De goederen gaan dan in één keer naar de bouwplaats met een elektrische vrachtwagen.

Sinds januari 2015 zijn op en rond de ’s-Gravendijkwal alleen uitstootvrije vrachtauto’s toe­gestaan. De maatregel is zo ingericht dat de lucht­kwaliteit in deze straat verbetert, zonder dat in het gebied eromheen een verslechtering optreedt. De maatregel is succesvol en blijft deze collegeperio­de nog van kracht.

Als schepen vastliggen in de haven, hebben ze energie nodig om voorzieningen aan boord te laten draaien, bijvoorbeeld pompen, verlichting, airconditioning en andere apparatuur. Dit wordt de ‘hotelbelasting’ genoemd. Die hotelbelasting wisselt per scheepstype. Binnenvaartschepen hebben veel minder stroom nodig dan bijvoorbeeld cruiseschepen.

Schepen laten doorgaans hun dieselgeneratoren draaien om de benodigde stroom op te wekken. Dat leidt tot geluidsoverlast en uitstoot van onder andere fijnstof, stikstofoxide (NOx), zwaveldioxide (SO2) en CO2.

Voor de binnenvaart zijn ruim tien jaar geleden al maatregelen genomen. Dat begon met zogenoemde walstroomvoorzieningen in de Maashaven. De ligplaatsen zijn daar als eerste voorzien van een ‘stopcontact’. Inmiddels hebben alle openbare ligplaatsen voor binnenvaartschepen in Rotterdam walstroom. Het gebruik van generatoren is tijdens verblijf verboden.

Bij zeeschepen gaat het om veel grotere hoeveelheden stroom dan bij de walstroomprojecten van nu. Denk aan de soms duizenden koel- en vriescontainers aan boord van één schip die allemaal gekoeld moeten worden. Het is de bedoeling dat ook die schepen tijdens hun verblijf in de haven geen dieselgeneratoren meer laten draaien. Dat vraagt om grote investeringen in de infrastructuur. Ook moet er veel groene stroom opgewekt en opgeslagen worden. Daarnaast vraagt dit aanpassingen aan de schepen. Ook moeten er internationale afspraken komen, bijvoorbeeld om overal dezelfde voltages en aansluitsystemen te hanteren.

Het Havenbedrijf en de gemeente Rotterdam zijn bezig met diverse testen om ook andere typen schepen van walstroom te voorzien. Bijzonder is dat niet alleen een vaste stroomaansluiting wordt onderzocht, maar ook mobiele concepten. Er wordt naar verschillende energiebronnen gekeken, zoals waterstof, batterij, (bio)methanol, (bio)LNG en hybride oplossingen. Hierbij worden verschillende bronnen gecombineerd.

Tijdens de test wordt vooral gekeken naar technische en commerciële haalbaarheid, klantvriendelijkheid en de positieve impact op de omgeving. Tijdens de proeven worden metingen gedaan om te bepalen of het geluid en de uitstoot van de systemen afneemt. Op basis van de uitkomsten van deze test leren we meer over het terugdringen van de uitstoot van de scheepvaart.

Recent is de strategie rondom walstroom voor de zeescheepvaart vastgesteld. In de strategie staat op welke wijze we samen met de rederijen en bedrijven op steeds meer plekken in de Rotterdamse haven walstroom kunnen aanbieden ook voor grotere zeeschepen.

De gemeente Rotterdam, het Havenbedrijf en de pro­vincie stimuleren het gebruik van schone brandstoffen en motortechnieken in de scheepvaart. Dat gebeurt bijvoorbeeld door korting te geven op de havengelden als de scheepseigenaren gebruik maken van bijvoorbeeld schone brandstoffen, schone (motor)technie­ken of walstroom.

In 2007 is een overeenkomst opgesteld met maatregelen om de verwachte extra uitstoot van vervuilende stoffen door de aanleg van Maasvlakte 2 te compen­seren. Zo hebben sinds 2014 alleen vrachtauto’s met de relatief schone Euro VI-motoren toegang tot de Maasvlakte. De komende periode wordt deze maatregel voorgezet.

In bouw- en constructieprojecten worden vaak ‘mobiele werktuigen’ gebruikt, zoals shovels, kranen, graafmachines en aggregaten. Deze werktuigen gebruiken meestal diesel als brandstof en dragen daarmee bij aan de luchtvervui­ling. Ook binnenvaartschepen vallen onder de naam ‘mobiele werktuigen’. Voor projecten die worden uitgevoerd in opdracht van de gemeente Rotterdam sturen we via de aanbesteding aan op verschoning van deze mobiele werktuigen. Dit geldt ook voor de generatoren die in de bouw gebruikt worden.

Rotterdam is een echte evenementenstad. Tijdens eve­nementen worden regelmatig generatoren ingezet om elek­triciteit op te wekken. Deze generatoren werken meestal op diesel. Dit zorgt voor luchtverontrei­niging en geluidsoverlast. De gemeente onderzoekt wat de mogelijkheden zijn om de uitstoot van schadelijke stoffen te verminderen en om tegelijkertijd de geluidsoverlast aan te pakken.

De grote industrie in het Rijnmondgebied, waaronder raffinaderijen en elektriciteitscentrales, vormt een belangrijke bron van luchtverontreiniging. In de loop der jaren heeft de industrie verschillende maatregelen genomen om de uitstoot van stikstofoxiden (NOx), fijnstof en andere (grotere) stofdeeltjes sterk te verminderen. We verwachten dat de maatregelen uit het Klimaatakkoord en het Schone Lucht Akkoord voor een verdere daling zorgen.

Veelgestelde vragen

Benieuwd naar hoe luchtkwaliteit gemeten wordt, wat schone lucht vies maakt en waarom schone lucht belangrijk is? Lees hier de antwoorden op de meest gestelde vragen rondom luchtkwaliteit.

De belangrijkste stoffen in ongezonde lucht zijn fijnstof (PM10 en PM2,5) en stikstofdioxide (NO2). In de wet staat hoeveel fijnstof en stikstofdioxide er maximaal in de lucht aanwezig mag zijn. De afgelopen jaren is er veel gedaan om de luchtkwaliteit in en rondom de stad te verbeteren. Rotterdam voldoet nu aan de wettelijke normen voor fijnstof, maar nog niet aan die voor stikstofdioxide. De gemeente werkt er hard aan om ook die wettelijke normen te behalen.

Lucht wordt ongezond wanneer bepaalde stoffen te veel voorkomen, zoals fijnstof, stikstofdioxide, roet en ozon. Luchtverontreiniging is vaak een optelsom van diverse oorzaken, maar doorgaans zorgt verkeer voor de meeste verontreiniging. Andere oorzaken zijn:

  • Industrie, met name raffinaderijen en grotere industriële installaties, waar verbrandingsprocessen plaatsvinden
  • Huishoudens, door gaskachels, CV-ketels, gasfornuizen, geisers en houtkachels
  • Buitenland (luchtverontreiniging komt door de wind in Nederland)
  • Intensieve veehouderij
  • Scheepvaart
  • (Glas)tuinbouw.

Van alle milieufactoren is luchtverontreiniging veruit de belangrijkste oorzaak van ziekte, gevolgd door verkeersgeluid. Luchtverontreiniging kan voor verschillende gezondheidsklachten zorgen. Als je aan een drukke weg woont, is de kans op klachten groter. Het gaat voornamelijk om luchtwegklachten, zoals hoesten en kortademigheid. Ook kan het zorgen voor prikkende ogen en in ernstige gevallen voor vaatvernauwing, bloedklontering, een verstoorde hartslag en longkanker. Nieuwe studies geven aanwijzingen dat er een relatie is tussen luchtverontreiniging en neurologische effecten, zoals autisme, vroeggeboorte en dementie.

Volgens het Erasmus MC heeft de Rotterdamse aanpak in de periode tussen 1985 en 2008 ervoor gezorgd dat de levensverwachting van inwoners van Rotterdam met gemiddeld een jaar is toegenomen. Ook nu wordt er nog hard gewerkt aan het verbeteren van de luchtkwaliteit.

Het is lastig om de gezondheidsrisico’s te vergelijken met andere oorzaken, zoals ongezonde voeding. Maar het effect van luchtverontreiniging omgerekend naar het verlies van gezonde levensjaren of de kwaliteit van leven is:

  • Kleiner dan dat van roken
  • Vergelijkbaar met de gevolgen van overgewicht en weinig bewegen
  • Groter dan bij verkeersongevallen en infectieziekten.

Let wel: het betreft hier het effect voor de totale bevolking en niet voor een individu.

Fietsen, wandelen en buiten hardlopen is gezond. Ook al adem je wanneer je fietst, drie keer zoveel lucht in dan iemand die stil zit. Maar de positieve effecten van fietsen, wegen ruimschoots op tegen de nadelen van luchtverontreiniging. U kunt dus beter fietsen dan reizen met de auto, scooter, bus of trein.

Fijnstof is een verzamelnaam voor kleine deeltjes, zoals roet of stukjes afgesleten autoband, die voor het blote oog onzichtbaar zijn en door de lucht zweven. De deeltjes zorgen voor de meeste gezondheidsklachten. Hoe kleiner de deeltjes zijn hoe dieper ze in de longen terecht komen, waar ze schade kunnen aanrichten.

Fijnstof kan gedefinieerd worden als:

  • PM10: ‘grof’ fijnstof. Dit zijn deeltjes met een diameter kleiner dan 10 micrometer (1 μm = 0,01 mm). Om te vergelijken: een hoofdhaar is 5x zo dik
  • PM2,5: ‘fijn’ fijnstof met een diameter kleiner dan 2,5 μm. PM2,5 bestaat vooral uit deeltjes die ontstaan bij verbrandingsprocessen, zoals roetdeeltjes bij dieselmotoren
  • PM1: deeltjes met een diameter kleiner dan 1 μm
  • Zwarte rook: dit zijn roetdeeltjes die het materiaal waarop ze terechtkomen zwart kleuren. Andere termen hiervoor zijn dieselroet of elementair koolstof. Zwarte rook ontstaat bij onvolledige verbranding
  • PM0,1: ultrafijn stof. Dit zijn deeltjes met een diameter kleiner dan 0,1 μm.

Fijnstof komt niet alleen uit Nederland, maar ook uit het buitenland. Bronnen van fijnstof zijn: verkeer, scheepvaart, industrie, intensieve veehouderij, huishoudens, bijvoorbeeld gebruik van een allesbrander, open haard of barbecue. Fijnstof kan ook een natuurlijke bron hebben, bijvoorbeeld zeezout, fijne zanddeeltjes en opwaaiend bodemstof.

Stikstofdioxide is een stof die ontstaat bij verbranding. In de buitenlucht is het verkeer de belangrijkste bron van stikstofdioxide. Als de concentratie hoog is, dan is de concentratie van andere uitlaatgassen van verkeer vaak ook hoog. Daarom wordt stikstofdioxide vaak gebruikt als maat voor de luchtvervuiling door het verkeer. Het is een zogenaamde indicatorstof.

Ozon is een gas dat onder invloed van zonlicht gevormd wordt uit stikstofoxiden en koolwaterstoffen. De concentratie wordt sterk beïnvloed door het weer. Hoge concentraties zien we vooral in de zomer op zonnige, windstille dagen met oostenwind in de middag en vroege avond. ‘s Nachts wordt ozon weer grotendeels afgebroken. 

‘Smog’ is een samentrekking van het Engelse ‘smoke’ (rook) en ‘fog’ (mist). Bij smog is gedurende enkele uren of dagen sprake van hoge concentraties luchtverontreiniging door ozon, fijnstof of stikstofdioxide. Het kan klachten aan de luchtwegen veroorzaken, zoals hoesten, een droge keel en benauwdheid. Blijf bij een smogalarm vooral binnen en ventileer je huis door de ramen (indien mogelijk) aan de schonere kant (dus niet de straatkant) van je huis open te zetten.

We zetten vooral in op een verlaging van de uitstoot van stikstofoxiden en roet door stedelijk verkeer. Eerdere maatregelen hebben een positief effect gehad op de luchtkwaliteit en daarmee op de gezondheid van Rotterdammers.

Onze havenstad kent verschillende oorzaken van luchtverontreiniging. Verkeer is een van de grotere, maar ook scheepvaart heeft invloed. Gemeente Rotterdam en het Havenbedrijf werken samen aan de verdere verschoning van de scheepvaart. We hebben een pakket aan maatregelen opgesteld voor binnenvaart en zeevaart (zoals cruiseschepen). Zo kan binnenvaart gebruik maken van walstroom en ligt in Rotterdam het eerste LNG (Liquid Natural Gas) bunkerstation van Europa. Nieuwe cruiseschepen varen op LNG, waardoor de totale uitstoot ook tijdens het varen afneemt. Voor de zee cruiseschepen wordt nader onderzocht op welke wijze we een walstroomvoorziening kunnen realiseren op de huidige locatie.

De zwarte stof kan bestaan uit verdroogde algen en stofdeeltjes. Die stofdeeltjes vormen een belangrijk onderdeel van luchtverontreiniging. Wanneer het regent, wordt de lucht als het ware schoon gewassen en dalen de stofdeeltjes neer. Dat is vaak te zien als zwarte stof. Als het laagje moeilijk te verwijderen is, dan is het waarschijnlijk geen stof maar aanslag van algen.

Het is verstandig om te blijven ventileren, ook wanneer je aan een drukke weg woont. De lucht in huis is vaak meer verontreinigd dan buiten, bijvoorbeeld door koken, schoonmaakmiddelen of verbrandingsgassen (gasfornuis, gaskachel, geiser). We raden aan om de lucht in huis iedere dag te verversen. Zet roosters open en ramen op een kier. Zet, indien mogelijk, ramen aan de ‘schoonste’ kant van de woning open, dus de kant waar de minste auto’s rijden. Als jouw woning een ventilatiesysteem heeft, gebruik deze dan volgens de voorschriften. Vervang de filters tijdig en zet het systeem nooit uit.

De effectiviteit van mondkapjes in de Nederlandse situatie is zeer beperkt. De GGD adviseert daarom de blootstelling aan luchtverontreiniging te verlagen door drukke straten en kruispunten te vermijden, zo min mogelijk naar buiten te gaan wanneer er sprake is van smog en te kiezen voor schoon vervoer om de luchtkwaliteit te verbeteren.

Kies voor schoon vervoer, zoals de fiets. Als u een nieuwe auto of scooter wil kopen, kies dan voor een ‘schone’ variant, zoals hybride of elektrisch. Gebruik in plaats van de auto of scooter een elektrische fiets voor korte afstanden. En ook kan uw rijgedrag bijdragen aan een beter milieu. Op de website van het nieuwe rijden staan tips.