Aanpak blauwalg Kralingse Plas
Gepubliceerd op: 05-01-2021
Geprint op: 04-10-2022
https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/blauwalg-kralingseplas/
Ga naar de hoofdinhoud

De Kralingse Plas is met ruim 3,5 miljoen bezoekers per jaar een belangrijke recreatieplek voor de stad, bewoners en bezoekers. Net zoals in al het andere water in de natuur, leeft er blauwalg in de Kralingse Plas.

Niet elke blauwalgsoort is gevaarlijk. Maar van sommige soorten blauwalg kunnen mensen en dieren ziek worden. Daarom werkt de gemeente samen met het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard om blauwalg tegen te gaan. Het doel is dat de plas recreatief, gezond en natuurlijk is en blijft.

Nieuws

Om de blauwalg aan te pakken is inmiddels een heel pakket aan maatregelen uitgevoerd en waar nodig en mogelijk, blijven die uitgevoerd worden. Eind 2021 is een belangrijke stap gezet met de toepassing van Phoslock® in de Kralingse Plas.

Hoe zit dat?

In de waterbodem van de Kralingse Plas zitten fosfaten. Om te groeien heeft blauwalg - behalve warmte en licht - vooral fosfaten nodig. Als er te veel fosfaat in het water komt, krijg je een uitbraak van blauwalg. Zie ook de informatie hierover elders op deze webpagina. Met iets meer dan 1000 ton Phoslock® is nu ook die bron aangepakt.

Toepassing

Het is gebruikt in de vorm van kleikorrels die met water zijn vermengd tot een melkachtige vloeistof. Die is over het wateroppervlak verspreid. Tijdens het neerdalen worden fosfaten in het water gebonden en meegenomen naar de bodem. Daar ligt nu een dunne kleilaag van een paar millimeter dik, die ook de fosfaten uit de waterbodem vasthoudt.

Betere waterkwaliteit

Met uitgebreid wetenschappelijk onderzoek is vastgesteld dat Phoslock® geen nadelige effecten heeft voor mens, dier of natuur in en om de Kralingse Plas. Sterker nog, het draagt bij aan een betere waterkwaliteit. Nu al is zichtbaar dat het water helderder geworden is, sinds de toepassing.

Langere termijn: geen blauwalg

Phoslock® heeft een lange en duurzame werking. Om de werking te blijven volgen, wordt de waterkwaliteit en daarmee ook het fosfaatgehalte in de Plas, elke maand gemeten. We verwachtten lage concentraties en uit de eerste metingen blijkt dat ook zo te zijn. Toch zal er altijd nieuw fosfaat in de plas terechtkomen, want het zit in al het water dat de plas instroomt, in de uitwerpselen van vogels, de vallende herfstbladeren, etc. Daarom is het mogelijk dat over enkele jaren een onderhoudsdosering nodig is. Daar zal dan wel een kleinere hoeveelheid Phoslock® voor nodig zijn. Door de maandelijkse metingen wordt duidelijk of en wanneer dat nodig is.

Video

Bekijk het nieuwste filmpje om te zien hoe Phoslock® is toegepast, en welke andere maatregelen genomen zijn in de strijd tegen blauwalg.

Voor de aanpak van blauwalg is al een heel pakket aan maatregelen uitgevoerd. Ook volgend jaar in 2022 worden nog maatregelen genomen. In november zetten we de volgende stap om blauwalggroei tegen te gaan: de toepassing van Phoslock® in de Kralingse Plas.

Wat doen we?

Er komt veel voedsel voor blauwalgen vanuit de waterbodem. Om die bron aan te pakken gebruiken we Phoslock®. Dit is een mengsel van bentoniet (een kleisoort) en lanthaan. Dit product heeft de natuurlijke eigenschap dat het fosfaten, dus voedingsstof voor blauwalg, aan zich bindt en permanent vastlegt in de bodem.

Hoe gebeurt dit?

Phoslock® wordt gebruikt in de vorm van kleikorrels die met water worden vermengd tot een melkachtige vloeistof. Dit wordt over het wateroppervlak verspreid. Tijdens het neerdalen worden fosfaten in het water gebonden en meegenomen naar de bodem. Daar vormt zich een dunne kleilaag van enige millimeters die ook de fosfaten uit de waterbodem vasthoudt. Phoslock® kan worden gezien als stevige magneet waaraan voedingsstoffen voor blauwalg zich permanent binden. Hierdoor wordt de uitbraak van blauwalggroei in de Kralingse Plas tegengegaan.

Langere termijn: geen blauwalg

Phoslock® heeft een lange en duurzame werking. In november wordt een goede basis gelegd voor een blauwalg-arme Kralingse Plas.

De waterkwaliteit en dus ook het fosfaatgehalte in de plas wordt voortdurend gemeten. Als de onderzoeksresultaten zouden uitwijzen dat, naar verwachting over enkele jaren, een onderhoudsdosering nodig is, zal die worden toegepast. Dan is er wel sprake van kleine hoeveelheden.

Wanneer gebeurt dit?

Er wordt in principe gewerkt op werkdagen en op zaterdag tussen 7.00 en 17.00 uur. De werkzaamheden starten op 1 november 2021 en duren ongeveer een maand, maar kunnen wat uitlopen als het bijvoorbeeld hard waait of regent. Allereerst vinden voorbereidende werkzaamheden plaats, zoals het inrichten van een tijdelijk werkterrein.

De werkzaamheden gebeuren in de wintermaanden, omdat er dan zoveel mogelijk fosfaten gebonden kunnen worden. In de winter is er ook minimale overlast voor recreanten en wordt de ecologie niet verstoord.

Waar?

Het parkeerterrein aan de Plaszoom naast de Rotterdamse Zeilschool De Lelie wordt tijdelijk afgesloten voor auto’s. Hier richten we een werkterrein in waar dagelijks voorraden Phoslock® worden aangevoerd. Van hieruit wordt ook de verspreiding over de Plas gedaan. Dit gebeurt vanaf twee pontons met daaraan een buitenboordmotor.

Ook wordt gedurende enkele dagen met behulp van een klein bootje Phoslock® toegediend op die plekken waar de pontons niet kunnen komen. Op deze manier kunnen we het in alle delen van de Kralingse Plas aanbrengen.

Mogelijke overlast

We hebben met uitgebreid wetenschappelijk onderzoek vastgesteld dat Phoslock® geen nadelige effecten heeft voor mens, dier of natuur. Direct na toedienen zal op die plek het water wel tijdelijk melkachtig wit zijn. Zodra de Phoslock® is neergedaald, is het water weer helder. In de periode dat de werkzaamheden plaatsvinden, vragen we zwemmers en andere waterrecreanten om op die plekken waar Phoslock® wordt toegediend, niet in het water te gaan. Ook eigenaren van honden vragen wij om op die momenten hun honden niet te laten zwemmen in de Kralingse Plas. Dit is om aanvaringen met de pontons te voorkomen.

Tijdens de uitvoering wordt het gebruik van de Plas voor wateractiviteiten zoveel mogelijk beperkt, of er zijn afspraken gemaakt om de werkzaamheden daarmee af te stemmen. Dat het vaarseizoen dan is afgelopen, is nog een reden om de werkzaamheden juist nu uit te voeren. Ook in de jachthavens wordt Phoslock® toegediend. Daarom worden de boten tijdens de werkzaamheden tijdelijk verplaatst.

In het najaar van 2021 wordt gestart met een aantal maatregelen om de Kralingse Plas duurzaam te beschermen tegen de groei van blauwalg. Een van de maatregelen is het aanbrengen van Phoslock op de bodem: een lanthaan-houdende klei die fosfaten bindt en de groei van blauwalg tegengaat. Dit is de hoofdmaatregel uit een pakket van een tiental maatregelen, waarmee Rotterdam de blauwalg bestrijdt en de waterkwaliteit in de Kralingse Plas verbetert. De Rotterdamse gemeenteraad heeft (op 18 maart) groen licht gegeven. Het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, dat met raad en subsidie bijdraagt aan het project, heeft (op 31 maart) ingestemd om de subsidie deels te benutten voor Phoslock.

Wethouder Bert Wijbenga is tevreden met het besluit. 'Met ruim 3,5 miljoen bezoekers per jaar zijn het Kralingse Bos en de Plas een belangrijke recreatieplek in Rotterdam. De Kralingse Plas wordt door veel verschillende water- en natuurliefhebbers gebruikt en die verdienen schoon en gezond water: voor plant en dier, voor watersporters en vissers, voor zwemmers en wandelaars, voor honden en vogels.'

Duurzame en effectieve aanpak

De maatregelen die nu uitgevoerd gaan worden zijn het resultaat van gedegen onderzoek en voorbereiding o.a. in samenwerking met experts van de universiteiten van Wageningen en Nijmegen. Er zijn in 2020 en 2021 proefopstellingen met Phoslock in de plas geweest. De aanwijzingen en onderbouwing voor een effectieve aanpak zijn positief. Er is aangetoond dat bescherming tegen blauwalg sneller, effectiever en duurzamer wordt bereikt met Phoslock dan met de eerder voorgenomen maatregel van afzanden.

Mogelijk zijn in de toekomst onderhoudsdoseringen nodig. Dit hangt af van hoeveel fosfaat de plas nog inkomt. Phoslock heeft een aantal voordelen. Er is veel minder voor nodig (1.000 ton klei in plaats van 500.000 ton zand). Het aanbrengen kan sneller en met minder overlast voor recreanten en omwonenden. En de impact op het bodemleven zou minder groot zijn. Deze aanpak met Phoslock geeft ook langer resultaat. In de zomer van 2022 zullen de eerste effecten merkbaar zijn. De kosten van deze maatregel zijn ook nog eens lager dan van de eerder voorgenomen maatregel van afzanden. 

Phoslock en aanvullende maatregelen

Phoslock is klei waaraan 5 procent lanthaan is toegevoegd. Dit mineraal heeft als eigenschap dat het fosfaten bindt. Op de bodem van de Kralingse Plas komt een laagje van enkele millimeters van deze kleisubstantie. Zowel bij het neerdalen in het water als op de bodem zorgt Phoslock ervoor dat fosfaten worden gebonden en zodoende geneutraliseerd: ze kunnen niet langer dienen als voedingsstof voor blauwalg.

Daarnaast zijn ook de andere maatregelen noodzakelijk om de toevoer van fosfaten in het plaswater te verhinderen. Het loskoppelen van gemaal Kralinger Hout en verbetering van de sluis Kralings Verlaat zijn daarvoor al uitgevoerd. Aanpassingen aan riooloverstorten, het voorkomen en ruimen van bladgroen, gemaaid gras, vogel- en hondenpoep en het verplaatsen en vernieuwen van een defosfatiseringsinstallatie zijn in planning.  Dit totaalpakket maatregelen garandeert een effectieve aanpak van blauwalg in de Kralingse Plas.

Blauwalg

Blauwalg zijn natuurlijke en in feite onschuldige bacteriën. Ze spelen een belangrijke rol voor het voedselsysteem onder water. Als blauwalgen overmatig groeien, vormen ze een stinkende groenblauwe plak, die op het water drijft en zorgt voor ongezond (zwem)water. Blauwalg heeft licht, warmte en voedingsstoffen (fosfaten) nodig om te kunnen groeien. Fosfaten zijn door verschillende oorzaken op grote schaal aanwezig in de bodem en het water van de Kralingse Plas. Ze worden aangevoerd vanuit verschillende bronnen: landbouw en industrie, uitwerpselen van dieren (vogels, honden, paarden) en mensen, etensresten, bladval en plantenresten zoals grasmaaisel. Ook het afkalven van natuurlijke oevers, de overstort van riolen en sloten om de plas, de sluis en het gemaal die voedselrijk water in de plas pompen. Een totaalpakket aan maatregelen gaat dit tegen. 

Kralingse Plas en -Bosjournaal

Boswachter Gerard en 'Sas van de Plas' ziet u sinds januari 2021 regelmatig in het Kralingse Plas en -Bosjournaal.

In aflevering 10: 'Geen blauwalg, wel waterplanten. En het Kralingse Bos Overleg is van start'
Bekijk het filmpje:

Overlast blauwalg

Blauwalg groeit sneller als het warm is. Daar hebben we in vorige zomers veel last van gehad. Het stinkt, en mensen kunnen last krijgen van hun ogen en neus, of zelfs ziek worden. Daarom kunnen mensen en dieren hier beter niet zwemmen als er veel blauwalg is. Als er te veel blauwalg is, staan er waarschuwingsborden bij het zwemstrand. En bij de ingangen van het Kralingse Bos.

Oorzaak van blauwalg

De blauwalg groeit vooral goed door ‘te veel voedsel’. Vooral fosfor is voedsel voor blauwalgen. Dat komt op verschillende manieren in het water van de Kralingse Plas terecht. Bijvoorbeeld via de sluis, uit de bodem van de Plas en door poep van dieren en mensen.

Hoe krijgen we blauwalg weg?

Om de blauwalg tegen te gaan, moet er minder fosfor in de plas komen. Daarvoor zijn maatregelen bedacht. Die worden nu uitgevoerd of zijn al uitgevoerd. Alle maatregelen samen moeten ervoor zorgen dat de blauwalg wegblijft.

Welke maatregelen neemt de gemeente?

Een belangrijke maatregel is het toevoegen van Phoslock aan het water in de Plas. Phoslock is een soort klei in de vorm van korrels. De klei sluit fosfor in zich op. Daardoor komt de fosfor niet meer vrij in het water en is er minder voedsel voor de blauwalgen. Phoslock werkt het best als ook alle andere maatregelen hieronder worden uitgevoerd.

Hoe het werkt

Phoslock dwarrelt neer op de bodem van de Plas en vormt daar een dunne kleilaag. Onderweg naar beneden neemt de Phoslock al fosfor met zich mee. Daarna zorgt de kleilaag ervoor dat er ook geen fosfor meer uit de bodem kan ontsnappen en in het water komt. De verbinding van de klei met de fosfor blijft zo en werkt voor een lange tijd.

Bladeren van bomen langs de Kralingse Plas komen in het water terecht. Ze zinken naar de bodem. Dat wordt fosfor en dat is weer voedsel voor blauwalg. Door in de herfst vaker bladeren op te ruimen en uit het water te vissen is er minder voedsel voor de blauwalg.

Hondenpoep naast de Plas kan na een regenbui via de grond in de Plas belanden. Dit is voedsel voor blauwalgen. Daarom wordt hondenpoep nu nog beter opgeruimd. Ook vogelpoep wordt opgeruimd. Vogelpoep op de vlonders in het water wordt opgezogen met een soort stofzuiger. Die zorgt ervoor dat er zo min mogelijk van die poep in de Plas terechtkomt. Ook worden de grasvelden gemaaid. Het maaisel waar ganzenpoep in zit, wordt gelijk afgevoerd. Zo komt het niet in de Plas terecht.

Bij het evenemententerrein aan de westkant van de Plas moet het gras na elk evenement opnieuw worden ingezaaid en bemest. Een deel van die mest komt via een afvoer in de Plas en is voedsel voor de blauwalg. Ook is hier een kinderboerderij die heel goed de mest van de dieren opruimt. Toch komt een deel in de sloot ernaast terecht. De gemeente wil daarom de afvoer van het evenemententerrein en die sloot veranderen. Dat kan door een nieuwe afvoer te graven die het Kralingse Bos uitgaat, zodat de mest mee gaat en niet in de Plas komt.

Als het hard regent kan het riool de hoeveelheid water niet aan. Het teveel aan water wordt dan geloosd op sloten. En die komen weer op de Plas uit. Dat is voedsel voor de blauwalg. Het overstorten van het riool gebeurt niet vaak. Toch helpt het als dit rioolwater niet in de Plas komt. Daarvoor wordt nu een plan gemaakt.

Ook recreatiebootjes lozen soms vuil water in de Plas. Of legen het chemisch toilet in het water. (Vaar)recreanten wordt daarom dringend gevraagd om vuil water en chemicaliën in te leveren bij de jachthavens. En om de openbare toiletten rond de Plas te gebruiken.

De Wolvenvallei ligt aan de noordkant van de Kralingse Plas. Daar is veel voedselrijk water voor blauwalg. Door dit watersysteem te verbeteren komt dit water niet meer in de Plas terecht.

In de zomer valt er minder regen. Dan moet er water van buiten de Plas komen om die op peil te houden. In het nieuwe water zit veel voedsel voor de blauwalg. Een defosfateringsinstallatie zorgt ervoor dat de hoeveelheid voedsel (fosfor) in het water minder wordt, voordat het in de Plas komt. De defosfateringsinstallatie wordt verbeterd en verplaatst. Daarvoor wordt nog een goede plek gezocht.

De sluis wordt elk jaar ongeveer 2.000 keer gebruikt en dat zorgt voor heel veel voedsel voor de blauwalg. Dat zit in het water van de Boezem dat door de sluis in de Plas stroomde. De sluis is daarom verbouwd en omgekeerd. Er komt nu geen water uit de Boezem meer in de Plas, maar andersom. Een pomp helpt daarbij. Die pomp is visvriendelijk. Dus vissen die per ongeluk in de leiding van de sluis komen, komen er gezond en wel weer uit.

Naast de hertenkamp staat een gebouwtje bij de sloot. Dat is een gemaal uit 1939. Het zorgde ervoor dat water uit de sloot naar de Plas werd afgevoerd. Daar zit veel fosfor in, dus goed voor de blauwalg. Daarom is het gemaal afgekoppeld. Het slootwater wordt nu onder de Boszoom door afgevoerd naar Het Lage Land, ten Oosten van de Plas. Hierdoor is het gemaal niet meer nodig.

Elke maand controles

Elke maand wordt de Kralingse Plas gecontroleerd op hoeveelheid fosfaten, stikstof, chlorofyl (bladgroen), zuurstof, de temperatuur, helderheid van het water, vissterfte, verspreiding van oever- en waterplanten en welke soorten plankton en algen er zijn. Zo weten we hoe het gaat met de Kralingse Plas.

Vergunning om maatregelen uit te voeren

Gemeente Rotterdam en Hoogheemraadschap van Schieland en Krimpenerwaard voeren in samenwerking de maatregelen uit. Als beheerder van het water in de Kralingse Plas geeft het Hoogheemraadschap hiervoor een vergunning af. Gemeente en waterschap krijgen hulp van Landbouwuniversiteit Wageningen en de provincie Zuid-Holland. Voor het toepassen van Phoslock is een expert van Phoslock Europe GmbH bij het project betrokken.

Meer informatie

Voor meer informatie of vragen kunt u contact opnemen met het projectteam Aanpak blauwalg in de Kralingse Plas via projectblauwalgkp@rotterdam.nl.