Waterplan2
Gepubliceerd op: 15-12-2016
Geprint op: 20-09-2020
https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/waterplan-2/
Spring naar het artikel

De aanpak van wateroverlast en bescherming tegen water maakt de stad steeds meer ‘waterproof’. Op deze pagina vindt u de plannen die gemeente Rotterdam en de waterschappen hebben met water.

Water en Rotterdam zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Water speelt een cruciale rol bij de ontwikkeling van de stad. Maar het stedelijk watersysteem staat onder druk en de grenzen zijn inmiddels bereikt. Door klimaatverandering, bodemdaling en verstedelijking is het water- en rioleringsbeheer een lastige opgave. Het regent vaker en harder, waardoor de kans op wateroverlast toeneemt. De gemeente en de 3 Rotterdamse waterschappen zoeken in de 'wateropgave' samen naar de beste oplossingen om wateroverlast zoveel mogelijk te voorkomen. Deze gezamenlijke aanpak van wateroverlast en bescherming tegen water heeft de stad de afgelopen decennia steeds meer ‘waterproof’ gemaakt.

Water helpt om van Rotterdam een aantrekkelijke, sterke en klimaatbestendige deltastad te maken.

Een kleine geschiedenis van samenwerken aan water

In 2001 zijn we gestart met Waterplan 1: een technische uitwerking die laat zien hoe de stad zich kon wapenen tegen hevige regenbuien. Vervolgens verscheen in 2007 Waterplan 2, Rotterdam. Hierin beschreven gemeente Rotterdam, Waterschap Hollandsche Delta, het Hoogheemraadschap van Delfland en het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, hoe ze om willen gaan met het water in en om Rotterdam.

Water wordt niet langer als een plaag voor de stedelijke ontwikkelingen gezien maar als een kans. Een kwaliteit die de stad aantrekkelijk maakt en waar we zuinig op moeten zijn. In plaats van ertegen te vechten geven we water juist meer ruimte en zorgen we dat het creatief wordt opgevangen.

Sinds 2007 is er veel gebeurd in de stad. Er is een grote hoeveelheid waterberging gerealiseerd in combinatie met vergroening van de stad. Ook investeerden de gemeente en waterschappen in diverse innovatieve oplossingen. Groene daken om neerslag langer vast te houden, waterpleinen en diverse vormen van (ondergrondse) waterberging werden aangelegd. Tevens zijn multifunctionele dijken ontworpen en experimenteren we met drijvend bouwen.

Het uitvoeringsprogramma van Waterplan 2 liep van 2007 tot 2012. Na deze periode was het tijd voor een nieuwe editie. Het doel en de visie van Waterplan 2 voor Rotterdam Waterstad 2030 stond nog steeds fier overeind. Met de herijking van Waterplan 2 Rotterdam uit 2013 hebben we nieuwe projecten bepaald waarmee verder gewerkt is aan water voor een aantrekkelijke en klimaatbestendige stad.

De aanpak trekt ook internationaal veel belangstelling, vele delegaties komen op bezoek om onze aanpak mee te maken.

Waterplan 2 behandelt bijna alle watergerelateerde thema's: wateroverlast, waterveiligheid en de Kaderrichtlijn Water. Het Waterplan draagt ook innovatieve manieren aan om de wateropgave te realiseren. Denk hierbij aan groene daken (daktuinen waarop het water wordt vastgehouden). En aan waterpleinen, die bij regen vollopen, maar bij droogte dienst doen als speelplek of openbaar plein.

In Waterplan 2 is een visie op water ontwikkeld: 'Perspectief Rotterdam Waterstad 2030'. Deze is gebaseerd op het versterken van bestaande kwaliteiten, maar ook op het slim inspelen op nieuwe ontwikkelingen. Binnen de stad worden drie hoofdgebieden onderscheiden met verschillende watersystemen en dus verschillende oplossingsrichtingen.

Rivierstad bestaat grofweg uit het buitendijks gelegen gebied. Het kenmerk van Rivierstad is de Maas, dé identiteitsdrager van Rotterdam, de levensader van de stad.

De rivier vormt de verbinding tussen de haven - de economische motor - en het achterland. Het waterfront is karakteristiek voor Rotterdam, met de Kop van Zuid, het Lloydkwartier en nieuwe bouwlocaties. Hier is plaats voor een breed scala aan dynamische woon- en werkgebieden. De rivier biedt tegelijkertijd kansen voor meer vervoer over water. Dat verkort de reistijd en verbetert de bereikbaarheid van die gebieden. Bovendien kan Rotterdam zich met dit type vervoer onderscheiden. Langs de hele rivier kan een recreatieve route ontstaan. Een aaneenschakeling van bijzondere plekken die met elkaar het grootste recreatiegebied van de stad vormen.

In Noord speelt water een belangrijke rol in de leefomgeving. Op de noordoever bevinden zich veel gewilde woon- en werkgebieden. Het grootste deel van het centrum, Kralingen, Blijdorp, Hillegersberg, de Brainparken en Alexander.

Het water levert daaraan een grote bijdrage; wonen aan de plas of een singel is zeer geliefd. De opgave voor dit stadsdeel is het verder uitbouwen van die bestaande kwaliteiten. Noord heeft boezems en singels die voor de waterberging dienst doen. Maar een groot deel van de berging gaat via het rioleringsstelsel. De strategie is de singels en boezems te versterken en uit te breiden waar dat kan. En innovatieve oplossingen zoals waterpleinen en groene daken te gebruiken waar de ruimte schaars is. Zoals in de binnenstad en de oude stadswijken.

Op Zuid is een niet-alledaagse aanpak van het water nodig. De problemen zijn namelijk ook niet alledaags. Wel zijn er uitzonderlijke kansen. Zuid is een waterrijk gebied, met zijn (binnen)havens en ligging aan de Maas.

Het water kan nog beter gebruikt worden, maar dat betekent wel diep ingrijpen in stedelijk gebied. Mogelijkheden zijn:

  • de waterstructuur in het Zuiderpark versterken en uitbreiden.
  • nieuwe waternetwerken maken van bestaande en nieuwe singels, waterlopen, het Zuiderpark en de herstructureringswijken.
  • Zuid verbinden met het ommeland door een nieuw noord-zuidverbinding.

Bij veiligheid gaat het om twee hoofdthema's: de dijken en het buitendijks bouwen. Uitgangspunt is dat de stad beschermd is en blijft tegen het water. Op langere termijn moeten er keuzes gemaakt worden over de stormvloedkering en de gewenste dijkhoogtes. Dat gebeurt in een forum met alle betrokken partijen.

In de uitvoeringsperiode van dit Waterplan worden de dijkvakken versterkt die nog niet voldoen aan de huidige normen. Verder vraagt de waterkering bij de Vier- en Merwehaven aandacht. Hier moet nog gedetailleerd getoetst worden. Er kan een onderzoek starten naar adaptief (passend) bouwen in deze havens en in de Rijn- en Maashaven. Voor de buitendijkse gebieden moet zeker rekening gehouden worden met risico's van wateroverlast en overstroming. Nieuwbouw en inrichting van het gebied moeten daarop zijn afgestemd. Evacuatie moet mogelijk zijn. Communicatie met de bewoners is een vereiste. De komende vijf jaar staan studies naar die aspecten op het programma.

Rotterdam moet beschermd zijn tegen overstroming, zowel binnendijks als buitendijks.

Alle kades en dijken die volgens de huidige normen nog niet op hoogte zijn, worden in de komende jaren versterkt. Maar ook op langere termijn moet de stad beschermd zijn. Daarom moet nu al ruimte gereserveerd worden om ooit de waterkeringen op te hogen. Dat betekent niet dat die dijken enorme barrières gaan vormen tussen gebieden. Waterbeheerders en stedenbouwkundigen gaan samenwerken om ze als verbindend element te gebruiken. Als parklandschap, balkon op de Maas of wandel- en fietsroute. Wanneer Rotterdam buitendijks gaat bouwen, zal bij het ontwerp ook rekening gehouden worden met mogelijk hogere waterstanden in de toekomst.

'Helder en plantenrijk water' is de algemene doelstelling voor het water in Rotterdam. Met een juiste combinatie van maatregelen is dat doel voor bijna alle wateren in de stad haalbaar. Rotterdam en de waterschappen streven naar hogere kwaliteit van het water in 2015. Dat is omdat Europa daarvoor richtlijnen heeft opgelegd. Maar ook omdat zulk water meer gebruiksmogelijkheden biedt, als beter ervaren wordt en meer economische waarde heeft. Bovendien zijn er minder beheers- en onderhoudskosten.

Het is ondoenlijk om binnen tien jaar een volledig schoon watersysteem te krijgen. Het is duur, en vaak zijn de effecten van maatregelen pas op langere termijn zichtbaar. Dankzij een speciale systematiek van waterkwaliteitsbeelden kunnen we kiezen voor maatregelen die haalbaar, technisch uitvoerbaar en betaalbaar zijn. Die aanpak passen we vooral toe in de deelgemeentelijke waterplannen. Verder moeten de watergangen (die nog niet op die manier aangepakt worden) aan bepaalde minimumeisen voldoen. Dus zo min mogelijk drijfvuil, stankklachten en vissterfte. Ook komt er onderzoek naar mogelijkheden voor vismigratie en een visstandbeheersplan, met aandacht voor de ecologische waarde van het water.

Om te zorgen dat de uitgangspunten van het Waterplan ook in praktijk worden gebracht, wordt de samenwerking tussen gemeente en waterschappen en die tussen waterdeskundigen en stedenbouwkundigen vastgelegd.

De komende jaren zal Rotterdam meer neerslag moeten bergen dan nu gebeurt. In het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) staan daarvoor al veel maatregelen. Een andere aanpak is meer plaats creëren voor open water. Dat is vooral in de herstructureringswijken mogelijk. Voorbeelden zijn Groenehagen/Tuinhoven, Hordijkerveld, de noordkant van Lombardijen en het Oedevlietsepark. Waar geen of weinig ruimte is, moeten we ons richten op innovatie en alternatieve mogelijkheden om water vast te houden. Voorbeelden zijn wadi's, watertuinen, waterpleinen en begroeide daken. Lees meer informatie over groene daken en waterpleinen. Daarnaast komt er onderzoek naar oplossingen voor de te verwachten problemen. Die kunnen optreden in het centrum, Oude Noorden, Crooswijk, Overschie en Oud-Zuid en de bedrijventerreinen Spaansepolder en Noordwest.

Misschien wel het allerbelangrijkst: hoe kan de stad nog aantrekkelijker gemaakt worden om te wonen, werken, studeren en uit te gaan? En hoe kunnen tegelijkertijd de waterproblemen worden opgelost? Hiervoor zijn traditionele oplossingen niet voldoende. In het stadscentrum en in de oude wijken kunnen bijvoorbeeld geen extra bergingen worden gegraven. De kosten zijn buitensporig hoog en bestaande bebouwing kan niet zomaar gesloopt worden. Innovaties als groene daken, waterpleinen en andere vormen van waterberging zijn dan ook essentieel voor de verdere ontwikkeling van de stad.

Hoe kan de stad nog aantrekkelijker gemaakt worden om te wonen, werken, studeren en uit te gaan. En hoe kunnen tegelijkertijd de waterproblemen worden opgelost?

In de praktijk verloopt de afvoer van regenwater meestal via de riolen. Bij de toenemende neerslag leidt dat tot problemen met het huidige rioleringsstelsel. Die problemen kunnen worden voorkomen door het regenwater op te vangen en af te voeren in een systeem buiten de riolering. Dus scheiding van het vuile afvalwater en het schone hemelwater. Alleen mag die scheiding de volksgezondheid, de kwaliteit van het grondwater en de hoeveelheid grondwater niet schaden. Het ombouwen van het Rotterdamse rioolstelsel is geen gemakkelijke taak. Rioolbuizen gaan zo'n vijftig jaar mee en de ombouw zal dus ook tientallen jaren duren. Volgens een recente maatschappelijke kosten-batenanalyse is volledige scheiding in heel Rotterdam niet de beste oplossing. Daarom wordt naar een aanpak per type gebied gezocht.

Klimaatadaptatie

In 2013 verscheen de Rotterdamse Adaptatie Strategie (RAS). Als laag liggende deltastad is Rotterdam, met een dalende bodem, erg kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering. Een stijgende zeespiegel en toenemende rivierwaterstanden vormen een steeds grotere bedreiging evenals hitte, droogte en langdurige regenval. Klimaatadaptatie, het aanpassen van Rotterdam aan die verandering, is nodig.

In het kader daarvan is een ‘Rotterdams Deltaplan (grond)water’ ontwikkeld, dat inmiddels doorontwikkeld is onder de naam ‘Rotterdams Weerwoord’. Het Rotterdams Weerwoord is de meest recente invulling van de strategie om de stad weerbaar te maken tegen de effecten van klimaatverandering, want de gevolgen van extremer weer raken iedereen. Water helpt daarbij om van Rotterdam een aantrekkelijke, sterke en klimaatbestendige deltastad te maken.

De langdurige samenwerking tussen de gemeente Rotterdam en de waterschappen is gegroeid en heeft tegenwoordig vele nieuwe partners, bijvoorbeeld het Evides Waterbedrijf, inwoners, wooncorporaties en private partijen.

Overige wetten en plannen

Er zijn, naast het waterplan, verschillende beleidsdocumenten rond de thema’s water, klimaatadaptatie en riolering. Hieronder volgt een selectie, een volledige lijst vindt u op de websites Ruimtelijke Adaptatie en de Helpdesk Water.

In september 2014 is het nationale Deltaprogramma vastgesteld door de Tweede Kamer met de regio Rijnmond-Drechtsteden als één van de belangrijkste regionale onderdelen.

Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie is een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk om Nederland klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie versnelt en intensiveert de aanpak van wateroverlast, hittestress, droogte en de gevolgen van overstromingen.

Het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie werd in 2018 op de Dakakker in Rotterdam namens het Rijk ondertekend door minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat en door de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), de Unie van Waterschappen (UvW) en het Interprovinciaal Overleg (IPO). Met de ondertekening geven deze partijen een impuls aan de aanpak van klimaatadaptatie en de uitvoering van de maatregelen zoals afgesproken in het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie.

De City Deal Klimaatadaptatie is een samenwerkingsovereenkomst tussen veertien publieke partners, waaronder Rotterdam en twaalf (semi)private samenwerkingspartners. De City Deal partners werken samen in een open cultuur van leren, experimenteren en innoveren. De samenwerking bestaat uit een verzameling pilotprojecten, waarin we werken aan activiteiten die helpen om de doelen van de Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie te bereiken. Deze doelen zijn: in 2020 klimaatbestendig ontwikkelen, bouwen en beheren en in 2050 klimaatbestendig zijn.

Steden die goed weten in te spelen als zich een crisis voordoet zijn niet alleen in staat om te overleven, maar zullen zich juist ook verder ontwikkelen en groeien. Ze kunnen de gevolgen goed opvangen, zich snel herstellen én weer sterker verder. Steden zijn dan ‘resilient’: weerbaar en veerkrachtig.

Resilience is van essentieel belang voor de kracht van Rotterdam, nu en in de toekomst. De deltastad heeft een enorm haven- en industriegebied binnen de gemeentegrenzen, een zeer diverse en groeiende bevolking en een onmisbare functie in een wereldwijde open economie. Daardoor is Rotterdam blootgesteld aan uiteenlopende globale, regionale en lokale transities. Door de stad te bekijken vanuit een ‘resilience-bril’ kunnen we zorgen dat Rotterdam klaar is voor de risico’s en kansen van de toekomst. U leest hier meer over op resilientrotterdam.nl.

Een waterbeheerplan bevat de belangrijkste onderwerpen van het beleid voor de taken van het waterschap. Deze zijn gericht op de waterveiligheid, het oppervlaktewater- en grondwaterbeheer, het beheer van afvalwaterketen en emissies en het wegenbeheer. Kijk voor meer informatie op: Hoogheemraadschap van Delfland, Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, Waterschap Hollandsche Delta.

Het gemeentelijk rioleringsplan (GRP) beschrijft het rioleringsbeleid van de gemeente Rotterdam voor vijf jaar. Het beschrijft onder andere de huidige situatie van het rioleringsbeheer, de doelstellingen van de komende jaren en een maatregelenprogramma. Kijk voor meer informatie op onze pagina over het GRP.

\