Algoritmeregister
Gepubliceerd op: 15-10-2021
Geprint op: 28-09-2022
https://www.rotterdam.nl/bestuur-organisatie/algoritmeregister/
Ga naar de hoofdinhoud

Welkom op het algoritmeregister. Via deze pagina geeft gemeente Rotterdam u inzicht in algoritmes die de gemeente gebruikt bij het efficiënt uitvoeren van haar werkzaamheden.

Veel afdelingen van de gemeente maken er dan ook gebruik van. Maar wat zijn algoritmes precies? Welke gegevens, of data, verwerken deze algoritmes? En is dat eigenlijk wel veilig? Via dit algoritmeregister informeert de gemeente u hierover. In het register vindt u per afdeling informatie over algoritmes en de data die deze algoritmes verwerken.

Wat zijn algoritmes?

Algoritmes zijn eigenlijk een soort slimme rekensommen, die door computers worden opgelost. Om de sommen te maken hebben algoritmes gegevens - data - nodig. Met de uitkomsten van de slimme rekensommen kunnen computers voorspellingen doen en patronen herkennen. Medewerkers van de gemeente kunnen daarmee ingewikkelde vraagstukken beter overzien, sneller keuzes maken, problemen oplossen of bepaalde taken automatiseren. Kortom: algoritmes helpen de gemeente bij het uitvoeren van haar werkzaamheden.

Waarom gebruikt gemeente Rotterdam algoritmes?

Het gebruik van algoritmes zorgt ervoor dat Rotterdam effectiever en efficiënter beleid maakt. Dit gebeurt doordat algoritmes historische informatie gebruiken voor gedegen prognoses en voorspellingen. Bovendien zijn algoritmes heel nauwkeurig en snel.

Veilig omgaan met data

Algoritmes werken op basis van data. Dat kunnen allerlei gegevens zijn, ook persoonsgegevens. Daarom is het belangrijk dat er zorgvuldig met data wordt omgegaan. Gemeente Rotterdam hecht veel waarde aan de bescherming van gegevens.

Overzicht

De gemeente Rotterdam wil de stad graag leefbaar, bereikbaar en veilig houden. Het aantal auto’s in de stad beperken draagt daaraan bij. Dat doet de gemeente onder andere door gratis parkeren op P+R terreinen aan te moedigen en gebruik van het openbaar vervoer te stimuleren. Binnenin de stad is parkeren betaald en voert de gemeente parkeercontroles uit. Zo zorgen we ervoor dat de schaarse parkeerruimte vooral beschikbaar blijft voor bewoners en ondernemers.

De gemeente Rotterdam zet scanauto’s met camera’s in om parkeercontroles uit te voeren. Deze camera’s scannen kentekens om te zien of de geparkeerde auto’s een parkeervergunning hebben, zijn aangemeld via 'bezoekersparkeren' of dat er betaald is om te parkeren.

De camera’s op de scanauto gebruiken een beeldherkenningsalgoritme om kentekens te identificeren. Het kentekennummer komt binnen bij het Nationaal Parkeerregister en de vergunningendatabase van de gemeente Rotterdam. Hier wordt gecontroleerd of de auto het recht heeft om geparkeerd te staan.

Als er geen vergunning is of niet betaald is voor het parkeren, dan wordt het kenteken doorgestuurd naar een parkeerhandhaver van de gemeente Rotterdam. Deze controleert of er echt niet is betaald en bekijkt de gemaakte scanfoto’s. Als er geen sprake is van een bijzondere situatie, dan volgt een parkeerboete en wordt een ‘naheffingsaanslag parkeerbelasting’ uitgeschreven.

Contactgegevens

  • Beleidsafdeling/cluster: Stadsbeheer | Parkeervoorzieningen
  • Telefoonnummer: 14 010

Gedetailleerde informatie over het systeem

Data

Bij het uitvoeren van parkeercontroles maakt de gemeente gebruik van algoritmen. Hieronder volgt een verantwoording van dit gebruik. Deze verantwoording bevat een overzicht van de belangrijkste digitale gegevensbronnen die gebruikt zijn bij de ontwikkeling en in de toepassing van het algoritme.

Parkeercontrole maakt gebruik van 5 databronnen:

  1. ISA
    ISA-data worden gebruikt voor het scannen van het voertuig en het maken van foto’s van het voertuig en de directe omgeving.
  2. NPR
    NPR-data worden geraadpleegd om te zien of parkeerders zijn aangemeld via parkeerautomaten of een 06-provider, zoals Parkmobile.
  3. Parksaver
    Parksaver-data worden geraadpleegd om te zien of parkeerders een vergunning of een ontheffing hebben, of dat het betreffende kenteken als bezoeker is aangemeld op een bezoekersvergunning.
  4. GDP
    GPD bevat gegevens over de inrichting van parkeerzones met venstertijden en tarieven. Met behulp van deze gegevens wordt gecontroleerd of er op het tijdstip van parkeren, daadwerkelijk sprake is van betaald parkeren.
  5. ISA/HAS
    ISA/HAS bevat straatnaamgegevens. Deze gegevens worden toegevoegd om een naheffingsaanslag parkeerbelasting te versturen naar de eigenaar van de betreffende auto.

Dataverwerking

Hoe gebruikt het systeem data?

De gemeente gebruikt algoritmen om:

  • de kentekenplaat te lokaliseren in de camerabeelden;
  • de afbeeldingen aan te passen voor identificatie;
  • de individuele karakters van de kentekenplaat te identificeren.

Als een kentekenplaat is geïdentificeerd en verwerkt, worden de kentekengegevens verrijkt met gps-coördinaten en voor verdere verwerking getoetst bij het Nationaal Parkeerregister (NPR) en Parksaver. Een algoritme van het NPR controleert vervolgens de geldigheid van parkeerrechten voor het kenteken op een bepaalde tijd en locatie (voor informatie over dit algoritme, zie de informatie op de website van NPR).

Een positieve uitslag betekent dat de auto geldige parkeerrechten heeft. Bij een negatieve uitslag controleert een medewerker van de gemeente Rotterdam de beelden. Deze medewerker beoordeelt via feiten en beelden of er sprake is van een bijzondere situatie, zoals laden en lossen. Bij twijfel wordt er niet gehandhaafd. Als een kenteken geen geldige parkeerrechten heeft, worden de gegevens overgedragen aan de gemeentelijke belastingdienst. Deze gebruikt de database van de RDW om het kenteken te koppelen aan de persoonsgegevens van de eigenaar en stuurt een naheffingsaanslag parkeerbelasting.

De scanauto heeft, naast de controle op betaald parkeren en het handhaven op 'stilstaan op de stoep', nog een aantal beoogde functies. Zoals het opsporen van gestolen voertuigen. Gescande kentekens kunnen worden vergeleken met de kentekens van gestolen voertuigen, die geregistreerd staan bij de RDW. Als er een match is, kan het Landelijk Informatiecentrum Voertuigcriminaliteit het voertuig, eventueel samen met de politie, opsporen. Ook kan verzamelde data inzicht bieden in de parkeerbezetting en het type gebruik (bezoeker of vergunninghouder).

Tegengaan van ongelijke behandeling

Hoe bevordert het algoritme gelijke behandeling of gaat het ongelijke behandeling tegen?

Het algoritme verwerkt geen informatie die kan leiden tot discriminatie. De service werkt op dezelfde manier voor alle kentekenplaten, ongeacht het automodel, de leeftijd van de auto, de locatie van het voertuig of de kentekenhouder. Omdat er geen onderscheid gemaakt wordt in de inkomende gegevens, is er geen risico op discriminatie.

Menselijk toezicht

In hoeverre houden mensen toezicht op de werking van het algoritme?

Medewerkers van de gemeente Rotterdam controleren de data op feiten. Zij controleren het kenteken op de foto, het parkeerrecht, de parkeerlocatie en uitzonderingssituaties. De gemeente schrijft alleen een parkeerboete uit als alle feiten kloppen. Bij twijfel zal de medewerker niet handhaven. De rekenregels in het model zijn gebaseerd op bevindingen van experts. De berekening is geautomatiseerd. De uitkomsten van de berekening vormen een van de bronnen die gebruikt worden in het formuleren van de gebiedsaanpak. Een team van experts en beleidsmakers formuleert de uiteindelijke gebiedsaanpak op basis van data.

Risico’s en waarborgen

Welke risico’s heeft het gebruik van het algoritme en wat doet de gemeente om deze risico’s te ondervangen?

Het systeem heeft een laag risico. Het belangrijkste risico is dat het systeem een kenteken verkeerd herkent en dat iemand die het niet verdient een boete krijgt. Dit kan gebeuren als een letter of cijfer op het kenteken foutief wordt herkend door zowel het algoritme als de medewerker van gemeente Rotterdam. Om dit risico te beheersen, krijgen mensen de mogelijkheid om binnen 6 weken schriftelijk bezwaar te maken. Wie bezwaar maakt, krijgt de gelegenheid om de foto van het kenteken te zien en een situatiefoto, als die beschikbaar is. Eventuele omstanders, irrelevante kentekens en andere privacygevoelige informatie worden onherkenbaar gemaakt op deze foto’s. Regelmatige doorontwikkeling van het model op basis van nieuwe data en adviezen zorgt ervoor dat het proces steeds beter wordt.

Overzicht

Nederland moet de komende jaren stoppen met het gebruik van aardgas voor het verwarmen van woningen, kantoren en ander vastgoed. Om gebouwen aardgasvrij te maken hebben we schone energie nodig, nu en in de toekomst. De belangrijkste schone energiebronnen in de Rotterdamse regio zijn; restwarmte van de industrie, warmte van geothermie, aquathermie, schone elektriciteit van zon en wind en duurzame gassen, waaronder waterstof. De beschikbaarheid én geschiktheid van deze energiebronnen voor bestaande gebouwen is in opdracht van de gemeente geanalyseerd: Regionale energie strategie 1.0, 2021 (pdf).

Voor het aardgasvrij maken van bestaande gebouwen in Rotterdam zijn er meerdere mogelijkheden. Zoals bijvoorbeeld de aanleg van een warmtenet, gevoed door industriële restwarmte of geothermie, een 'all-electric' oplossing, waarbij per pand een warmtepomp wordt ingezet als warmtebron, of een collectieve 'all-electric' oplossing voor (woon)gebouwen die hier groot genoeg voor zijn. Er is daarom berekend welke alternatieven voor aardgas het meest haalbaar en betaalbaar zijn, dus met de laagste kosten, voor de bestaande gebouwen in Rotterdam: Rotterdamse Transitievisie Warmte, 2021.

De WAT-kaart geeft een doorkijk naar de eindoplossing in 2050. De verwachting is dat duurzame gassen dan slechts beperkt beschikbaar zullen zijn voor bestaande gebouwen. Gezien deze beperkte beschikbaarheid én de andere beschikbare warmtebronnen in Rotterdam, is als uitgangspunt gehanteerd dat duurzame gassen in Rotterdam niet zullen worden ingezet voor het verwarmen van gebouwen. Ook hybride opties zijn daarom in de analyse niet meegenomen.  

De gemeente Rotterdam wil haar verantwoordelijkheid nemen in de verduurzaming en wil daarom onderzoeken welke energie-infrastructuur qua duurzaamheid en kosten de beste is voor verschillende gebieden in Rotterdam. De WAT-kaart vormt de basis om met stakeholders in gesprek te gaan over hun visie op de energietransitie en mogelijke routes naar een toekomstbestendige warmtevoorziening samen te verkennen. 
Dit maakt de WAT-kaart geen plankaart, maar ze helpt wel plannen te maken. 

De kosten in deze analyse beslaan de totale transitiekosten voor een pand. Dit bestaat uit inpandige kosten, aansluitkosten, en netwerkkosten. Hier wordt dus geen onderscheid gemaakt in de uiteindelijke verdeling van deze kosten over bewoners, eigenaren en ketenpartners. Voor de WAT-kaart zijn deze uitkomsten van oplossingsrichtingen opgeschaald naar buurtniveau, om een inzicht te krijgen in waar collectieve aanpakken een vertrekpunt kunnen zijn. 

Contactgegevens

  • Beleidsafdeling/cluster: Stadsontwikkeling | Duurzaamheid
  • Telefoonnummer: 14 010

Gedetailleerde informatie over het systeem

Data

Hieronder een overzicht van de belangrijkste datasets die gebruikt zijn in de ontwikkeling en de toepassing van het algoritme dat de basis is van de WAT-kaart. De datasets zijn ingedeeld op onderwerp

Onderwerp Dataset Inhoud
Gebouweigenschappen BAG (Basisregistratie adressen en Gebouwen) Aantal woningen in gebouw
    Aantal woonlagen
    Bouwjaar
    Locatie van woning binnen gebouw (hoekwoning, middenwoning, begane grond, enzovoort)
Woningeigenschappen BAG Type woning
    Totale oppervlakte woning
    Oppervlakte begane grond
    Aantal woonlagen
    Gestapelde woning
  Woningcorporaties (SHAERE) Geveloppervlak
    Dakoppervlak
    Totaal oppervlak ramen
    Totaal oppervlak deuren
  Nieman onderzoek  Nieman woningtype
    Inpandige kosten om tot energielabel B te komen 
    Inpandige kosten om tot energielabel A/A+ te komen 
Bestaande aansluitingen  Stadsverwarming Aansluiting stadsverwarming aanwezig per pand 
  Stedin Postcode 6 Gasverbruik op Postcode 6 niveau 
  CBS Gasverbruik gebouwde omgeving 
  Gas, kookgas of stadsverwarming Type aansluiting en naam leverancier 
  EAN-code (VNG) Bestaande gasaansluiting 
Potentieel warmtenet  COMSOF Netontwerp inclusief lengte en totale kosten 
    Clustering van huizen 
  Gemeente Rotterdam, Stadsbeheer Wegenbestand gemeente Rotterdam 
  Greenvis Aansluitkosten per pand 
  DWA Aansluitvermogens warmte per type gebouw 
  Warmte op Zuid Kosten leidinginfrastructuur en warmteoverdrachtsstations 

Dataverwerking

In deze sectie worden kort de modellen toegelicht waarvan de uitkomsten zijn gebruikt voor de WAT-kaart 2.0. Het RAM (Rotterdam aardgasvrij model) is onderdeel van de WAT-kaart berekening, waarbij de inpandige berekeningen van Nieman zijn vertaald naar rekenregels, naast de aanvullende rekenregels van COMSOF.  

Rekenregels Nieman

Het onderzoek van Nieman (Cornelisse, M., Vons, G. J., Haytink, J.G. 2019) is opgebouwd vanuit de 16 meest voorkomende typologieën van Rotterdam. Dit levert de gemiddelde investeringen en benodigde acties per type woning op, om stap voor stap aan de duurzame eisen te voldoen. De 16 woningtypes zijn geselecteerd door middel van een analyse van welk type woningen in welk bouwjaar het meest voorkomen. Alle gekozen woningen samen zorgen daarmee voor een representatief overzicht van de opgave in Rotterdam.  

Aanvullend speelt er nu een discussie over minimale isolatie-eisen (de zogenaamde standaard- en streefwaarden) en gaan de landelijke subsidievoorwaarden ook van deze hogere eisen uit. Het is daarom mogelijk dat uiteindelijk meer kwaliteit aan de bestaande Rotterdamse bouw toegevoegd zal worden. In het Nieman onderzoek is berekend welke mate van isolatie noodzakelijk is bij een MT (midden temperatuur) warmtenet. 

Rekenregels COMSOF 

COMSOF werkt via een plugin op het vrij beschikbare Geografische platform QGis en kan op basis van gebouwdata (locatie en aansluitvermogen) bepalen wat de totale kosten zijn van een warmtenet. Voor de WAT-kaart is gebruik gemaakt van een traditioneel ontwerp van een warmtenet met een transportnet en een distributienet, die gescheiden worden door warmteoverdrachtsstations. Het programma tekent zelf een warmtenet in, waarbij alle gebouwen die nog niet op het warmtenet zitten een aansluiting krijgen.  

COMSOF levert zo een gedetailleerd vóórontwerp op, dat goede input is voor een schetsontwerpfase. Dit programma gaat qua gedetailleerde doorrekening verder dan traditionele ontwerpmethodes voor deze vroege ontwerpfase. Aangezien echter het leidingverloop geautomatiseerd tot stand komt, zal in de praktijk een en ander toch anders worden. Dit zorgt ervoor dat deze methode nog wel een mate van onzekerheid kent. Deze is nu ingeschat op 30% aan de kostenkant. 

Op basis van al deze gegevens worden de transitiekosten in het eerste jaar (aanpassingen aan het huis t.a.v. Nieman model, kosten aansluiting warmtenet vanuit COMSOF, enige abonnementskosten en verbruikskosten) berekend, en tevens de jaarlijkse kosten, doorgetrokken tot een horizon van 15 jaar in de toekomst. Door dit voor elke transitie-optie per pand te berekenen, kan vervolgens de goedkoopste optie voor dat pand bepaald worden. Het verschil tussen de goedkoopste optie en de op één na goedkoopste optie geeft aan hoe robuust de uitkomst is. Een voorbeeld:

Huis All-electric 15 jaar MT/HT 15 jaar LT-collectief 15 jaar Zekerheid
1 100.000 70.000 niet mogelijk 30%

In dit voorbeeld brengt een warmtenet optie MT/HT lagere kosten met zich mee dan een all-electric oplossing. De kosten van warmtenet MT/HT zijn 70% van de kosten van all-electric. Dit is dus een besparing van 30%. Deze besparing is de zekerheidsscore. 

Tegengaan van ongelijke behandeling

Hoe bevordert het algoritme gelijke behandeling of gaat het ongelijke behandeling tegen?

Het algoritme verwerkt geen informatie die kan leiden tot ongelijke behandeling. Het RAM-model verwerkt geen persoonsgegevens (zoals leeftijd, geslacht, inkomen, enzovoort). De informatie is op geen enkele wijze herleidbaar tot een natuurlijk persoon. Daarnaast passen we de gegevens niet toe in uitvoeringsprocessen waarbij impact zou kunnen zijn op individuen.

Menselijk toezicht

In hoeverre houden mensen toezicht op de werking van het algoritme?

De rekenregels in het model zijn gebaseerd op de mening van experts. De berekening gebeurt geautomatiseerd. De uitkomsten van de berekeningen zijn een van de bronnen die gebruikt worden in het formuleren van de gebiedsaanpak. De uiteindelijke gebiedsaanpak wordt geformuleerd door een team van experts en beleidsmakers, op basis van gesprekken met bewoners, afspraken met externe partijen. Het model en de data zijn ondersteunend.

Risico’s en waarborgen

Welke risico’s heeft het gebruik van het algoritme en wat doet de gemeente om deze risico’s te ondervangen?

Dit algoritme is een eerste versie, gebaseerd op de gegevens die op dit moment beschikbaar zijn. De uitkomsten bieden een schatting van de totale kosten en worden gebruikt als indicatoren en niet als absolute waarheden. Intern en extern wordt dit duidelijk gecommuniceerd en er wordt het advies gegeven om het slechts als richtinggevend middel te gebruiken. Regelmatige doorontwikkeling van het model op basis van nieuwe data en adviezen zal ervoor zorgen dat de voorspellingen van het product betrouwbaarder worden.

Overzicht

In Rotterdam kan het op veel plaatsen erg druk zijn. Veel mensen vinden het fijn om afstand te houden tot anderen om een coronabesmetting te vermijden. Daarom biedt de gemeente Rotterdam SpotRotterdam aan. Dat is een online druktemeter waarmee bewoners en bezoekers live kunnen zien hoe rustig of druk het is in winkelcentra, parken, markten en op stations.

Door het gebruik van SpotRotterdam kunnen bewoners en bezoekers zelf kiezen voor een rustige locatie of een geschikt moment om op een veilige manier te winkelen, een terrasje te pakken of boodschappen te doen. Hierbij zijn ook de Rotterdamse ondernemers gebaat. SpotRotterdam is zo een hulpmiddel om het gewone leven en de Rotterdamse economie draaiende te houden.

Contactgegevens

  • Beleidsafdeling/cluster: Stadsontwikkeling | Economie, Team Economische Ontwikkeling Stad
  • Leverancier: Total Design B.V.
  • E-mail: info@spotrotterdam.nl
  • Telefoonnummer: 14 010

Gedetailleerde informatie over het systeem

Data

Bij de ontwikkeling van SpotRotterdam heeft gemeente gebruikgemaakt van algoritmen. Hieronder volgt een verantwoording van dit gebruik. Deze verantwoording bevat een overzicht van de belangrijkste digitale gegevensbronnen die gebruikt zijn bij de ontwikkeling en in de toepassing van het algoritme.

SpotRotterdam gebruikt drie databronnen:

  1. BAG-data: Basisregistratie Adressen en Gebouwen.
    De BAG bevat gegevens over adressen en gebouwen. Meer informatie over deze data vindt u op de website van het Kadaster.
  2. Anonieme locatiegegevens
    Om de drukte in gebieden te kunnen bepalen heeft de gemeente het bedrijf Resono ingeschakeld. Dit bedrijf benut anonieme locatiegegevens van appgebruikers die toestemming hebben gegeven om hun locatiegegevens te delen.
  3. OpenStreetMap.
    SpotRotterdam haalt informatie uit de OpenStreetMap. Het gaat onder meer om adressen van musea en bedrijven en afbeeldingen van gebieden en plaatsen. Deze informatie gebruikt SpotRotterdam om bijvoorbeeld de contactgegevens van winkels weer te geven in de app. Deze gegevens hebben de winkels zelf verstrekt.  

Dataverwerking

Hoe gebruikt het systeem data?

De gemeente gebruikt algoritmen om:

  • aan de hand van de anonieme locatiegegevens in een gebied te voorspellen hoeveel personen zich daar bevinden
  • op basis van de voorspelde hoeveelheid personen in een gebied een schatting te maken van de actuele drukte in dit gebied.

De gegevens uit de BAG en de OpenStreetMap vormen de basis voor de kaart van de stad. De stad is ingedeeld in 500 verschillende gebieden: buurten, parken, winkelstraten en zo meer. Voor al deze locaties haalt SpotRotterdam elke 15 minuten real-time data op bij Resono. Deze data verzamelt Resono van gebruikers die daar toestemming voor hebben gegeven. Als een persoon in een bepaald gebied binnen Rotterdam komt, telt Resono deze persoon. Op de data van Resono past SpotRotterdam een berekening toe om een schatting te maken van de actuele drukte in de gebieden. Deze schatting wordt omgezet in relatieve drukte door de gegevens te relateren aan de drukste en de rustigste momenten in de afgelopen dagen. De informatie over relatieve drukte laat SpotRotterdam zien met behulp van een patroon in de app dat weergeeft of het druk is of rustig. Daarnaast laat SpotRotterdam de drukte zien in vijf categorieën van 'veel rustiger dan normaal' tot 'veel drukker dan normaal'.

Tegengaan van ongelijke behandeling

Hoe bevordert het algoritme gelijke behandeling of gaat het ongelijke behandeling tegen?

Het algoritme verwerkt geen informatie die kan leiden tot discriminatie. SpotRotterdam verwerkt geen persoonsgegevens als leeftijd, geslacht en zo meer. Het systeem houdt allen tellingen bij waardoor de informatie op geen enkele wijze herleidbaar is tot een natuurlijk persoon. Om deze reden kunnen personen bijvoorbeeld dus ook niet gevolgd worden. Ook past de gemeente SpotRotterdam niet toe in andere uitvoeringsprocessen, waarbij er wel sprake kan zijn van gevolgen voor individuele personen.

Menselijk toezicht

In hoeverre houden mensen toezicht op de werking van het algoritme?

Resono controleert de databron met de tellingen. Resono houdt bijvoorbeeld in de gaten of er beschadigde data tussen zitten. Als dat het geval is, informeert Resono de gemeente tijdig om dit op te lossen. Verder controleert Resono het model dat voorspelt hoeveel personen zich in een gebied bevinden.Omdat veranderingen in straatnamen zelden zijn, komen er zelden veranderingen voor in de data uit de BAG en OpenStreetMap. Dat betekent dat er geen menselijk toezicht nodig is om vanuit SpotRotterdam deze databronnen in de gaten te houden. Als er iets verkeerd gaat met de techniek van SpotRotterdam, dan is het enige gevolg dat er verkeerde tellingen in de applicatie komen te staan. Er is gekozen om geen permanent toezicht in te richten op SpotRotterdam gezien de geringe consequenties.

Risico’s en waarborgen

Welke risico’s heeft het gebruik van het algoritme en wat doet de gemeente om deze risico’s te ondervangen?

Het kan voorkomen dat de drukte die SpotRotterdam weergeeft niet overeenkomt met de drukte in het gebied. Daarom informeert de gemeente de gebruikers van SpotRotterdam dat het hun eigen verantwoordelijkheid blijft om voldoende afstand te houden en drukke plekken te vermijden. Daarnaast kunnen gebruikers van de app hun eigen mening over de drukte invoeren. Deze gegevens kunnen helpen om na te gaan of de drukte die de app opgeeft klopt met het druktebeeld dat app-gebruikers op dat moment hebben. Ook zorgt de gemeente ervoor dat bedrijven en andere partijen de gemeente kunnen benaderen om vragen te stellen over het gebied waarin zij gevestigd zijn.

Overzicht

In Rotterdam doet iedereen mee. Ook inwoners die zelf niet over voldoende inkomen of vermogen beschikken. Zij ontvangen dan meestal van de gemeente een uitkering. Het cluster Werk & Inkomen (W&I) van de gemeente Rotterdam onderzoekt en beoordeelt regelmatig of de uitkering die inwoners ontvangen rechtmatig is en nog aansluit bij de situatie waarin zij zitten.

Uitkeringsgerechtigden kunnen daarom worden uitgenodigd voor een onderzoeksgesprek. Om te bepalen wie een uitnodiging krijgt gebruikt de gemeente verschillende selectie- methoden, waaronder een risico-inschattingsmodel. Dit model helpt de gemeente om in te schatten bij welke uitkeringsgerechtigden de kans groot is dat de uitkering niet (meer) aansluit op de situatie van de uitkeringsgerechtigde (onrechtmatigheid). Dat heeft twee voordelen. Dit helpt de gemeente om omvangrijke terugvorderingen te voorkomen. Bovendien worden uitkeringsgerechtigden waarbij de kans op onrechtmatigheid klein wordt geacht, minder snel voor een onderzoeksgesprek uitgenodigd.

Het risico-inschattingsmodel maakt gebruik van een voorspellend algoritme. Dit algoritme gebruikt gegevens die het cluster W&I nodig heeft om haar wettelijke taken uit te voeren en de uitkering te kunnen verstrekken. Het gaat om gegevens als de hoogte van de uitkering, de gezinssituatie, maar ook om competenties en kwaliteiten van de werkzoekende, die van belang zijn voor diens kansen op de arbeidsmarkt. De gemeente gebruikt alleen gegevens uit de eigen administratie.

Het risico-inschattingsmodel wordt alleen gebruikt voor de selectie van uitkeringsgerechtigden voor een onderzoeksgesprek. Op basis van het model worden geen uitspraken gedaan over de rechtmatige of onrechtmatige verstrekking van uitkering. Een medewerker van de gemeente Rotterdam beoordeelt het recht op een uitkering, want dat is afhankelijk van veel factoren en is bovendien maatwerk. Het algoritme neemt dus geen besluiten en schrijft ook geen besluiten voor.

Het model wordt ieder jaar opnieuw ontwikkeld, omdat er elk jaar nieuwe onderzoeksdata beschikbaar komen. De informatie uit recente onderzoeken naar de rechtmatigheid worden dus steeds meegenomen bij de ontwikkeling van een nieuw model. Het model voor 2022 is op dit moment nog in ontwikkeling.

Contactgegevens

  • Beleidsafdeling/cluster Werk & Inkomen
  • Telefoonnummer: 14 010

Gedetailleerde informatie over het systeem

Data

Gemeente Rotterdam onderzoekt en beoordeelt regelmatig of mensen die een uitkering krijgen daar nog recht op hebben. Uitkeringsgerechtigden kunnen daarom worden uitgenodigd voor een onderzoeksgesprek. Om te bepalen wie een uitnodiging krijgt, maakt de gemeente gebruik van verschillende selectiemethoden. Eén daarvan is een risico-inschattingsmodel met een voorspellend algoritme. Deze verantwoording bevat een overzicht van de belangrijkste digitale gegevensbronnen die gebruikt zijn bij de ontwikkeling en in de toepassing van het algoritme.

Het risico-inschattingsmodel gebruikt 2 databronnen:

  1. Socrates 
    Socrates is het uitkeringsadministratie-systeem. Hierin wordt de hoogte van de verstrekte uitkering vastgesteld en vastgelegd. In dit systeem zijn gegevens opgenomen over bijvoorbeeld de woon-/leefsituatie van de uitkeringsgerechtigde.
  2. RWM/Raak
    RWM/Raak is het systeem waarin gegevens over de re-integratie van werkzoekenden worden vastgelegd. Het gaat om gegevens over de competenties en kwaliteiten van de werkzoekende die van belang zijn voor diens kansen op de arbeidsmarkt, én de trajecten die worden uitgezet om de kans op werk te vergroten.

Het gaat om informatie die binnen de gemeente is vastgelegd in het kader van de uitvoering van de Participatiewet. Er vindt géén koppeling plaats met andere databestanden.

Dataverwerking

Hoe gebruikt het systeem data?

Het model doet een voorspelling voor de kans op onrechtmatigheid of juist rechtmatigheid, door te kijken naar de in de administratie bekende gegevens van burgers bij wie in eerdere jaren een onderzoek naar de rechtmatigheid heeft plaatsgevonden. Die conclusie kan zijn geweest dat de uitkering rechtmatig is verstrekt; of dat de eerder verstrekte uitkering niet aansloot op de feitelijke situatie (onrechtmatigheid).

Op basis van deze historische gegevens, kan er een voorspelling worden gedaan over de kans op rechtmatigheid of onrechtmatigheid bij de huidige uitkeringsgerechtigden. Die voorspelling wordt dus gedaan op basis van de in onze administratie bekende gegevens van huidige uitkeringsgerechtigden. De uitkomst van het model is een ‘risico-inschattingsgetal’ dat varieert tussen 0 (grote kans op rechtmatigheid) en 1 (grote kans op onrechtmatigheid). De uitkeringsgerechtigden met het hoogste risico-inschattingsgetal worden uitgenodigd voor een onderzoeksgesprek, tenzij er bijvoorbeeld onlangs al een onderzoek naar de rechtmatigheid heeft plaatsgevonden. Jaarlijks wordt opnieuw bepaald hoeveel uitkeringsgerechtigden worden uitgenodigd op basis van het risico-inschattingsmodel.

Het model wordt ieder jaar opnieuw ontwikkeld, omdat er elk jaar nieuwe onderzoeksdata beschikbaar komen. De informatie uit recente onderzoeken naar de rechtmatigheid worden dus steeds meegenomen bij de ontwikkeling van een nieuw model. Het model voor 2022 is op dit moment nog in ontwikkeling.

Tegengaan van ongelijke behandeling

Hoe bevordert het algoritme gelijke behandeling of gaat het ongelijke behandeling tegen?

Het algoritme verwerkt geen informatie die kan leiden tot discriminatie, zoals nationaliteit, leeftijd of gezondheidstoestand. Daarnaast onderzoekt de gemeente of er informatie in het model wordt gebruikt die kan samenhangen met nationaliteit of afkomst, zoals taalkennis. Zo wordt de kans op discriminatie of vooringenomenheid voorkomen. Bovendien doet het model geen uitspraak over rechtmatigheid of onrechtmatigheid: het onderzoek dat voor die uitspraak vereist is, wordt altijd uitgevoerd door een medewerker. Dat onderzoek gebeurt altijd op dezelfde wijze, of de uitkeringsgerechtigde nu is uitgenodigd op basis van het risico-inschattingsmodel of op basis van één van de andere selectiemethoden.

Menselijk toezicht

In hoeverre houden mensen toezicht op de werking van het algoritme?

Het risico-inschattingsmodel bepaalt niet of iemand rechtmatig of onrechtmatig een uitkering ontvangt. Met het model wordt wel bepaald welke uitkeringsgerechtigden worden uitgenodigd voor een onderzoeksgesprek. Een deskundige inkomensconsulent van de afdeling Werk & Inkomen van de gemeente Rotterdam voert dit onderzoek uit. Na uitvoering van het onderzoek bepaalt de inkomensconsulent of de uitkering van de werkzoekende rechtmatig of onrechtmatig is verstrekt en of deze nog past bij de situatie waarin de uitkeringsgerechtigde zich bevindt.

Risico’s en waarborgen        

Welke risico’s heeft het gebruik van het algoritme en wat doet de gemeente om deze risico’s te ondervangen?

Voor het bepalen van het risico van een algoritme gebruikt de gemeente Rotterdam een vastgesteld model. Het risico-inschattingsmodel is aangemerkt als een hoog-risico algoritme. De gemeente neemt daarom extra veiligheidsmaatregelen. Denk hierbij aan maatregelen die ervoor zorgen dat er goed toezicht is op de ontwikkeling en het gebruik van het model. Zo wordt er specifiek gekeken naar de ethische risico’s en kijkt een externe toezichtscommissie mee met het ontwerp en het gebruik van het model. Deze commissie is er naar verwachting begin 2022. Als er sprake is van een algoritme in de categorie hoog-risico, dan is een menselijke toets onderdeel van het werkproces waarin het desbetreffende algoritme wordt gebruikt.

De kans op vooringenomenheid wordt beperkt doordat het risico-inschattingsmodel slechts wordt gebruikt om te bepalen wie een uitnodiging voor een onderzoeksgesprek ontvangt. Het algoritme bepaalt niet of iemand rechtmatig of onrechtmatig een uitkering ontvangt. Dit doen inkomensconsulenten van de afdeling W&I. Zij doen uitvoerig onderzoek naar de situatie, samen met de uitkeringsgerechtigde. Een uitkering verstrekken is immers maatwerk en gebeurt op individueel niveau. 

Meer informatie

Meer weten over hoe gemeente Rotterdam omgaat met uw gegevens? Kijk dan op de pagina Uw gegevens.