30 jaar social return
De gemeente Rotterdam wil dat iedereen mee kan doen op de arbeidsmarkt. Toch zijn er nog veel Rotterdammers die dat niet lukt. Daar willen we verandering in brengen. Dat doen we samen met werkgevers. Onder andere via social return.
9 persoonlijke verhalen
Achter social return zitten mensen. Mensen die kansen kregen, kansen creëerden of social return hielpen ontwikkelen. 9 persoonlijke verhalen laten zien wat 30 jaar social return in de praktijk betekent.
René, Ben, Luciënne, Rick, Bets, Sophie, Daniëlle, Edith en Onno
Persoonlijk verhaal: René van Wilgenburg
De fabriek won altijd
René van Wilgenburg was jarenlang manager van het social return-team van de gemeente Rotterdam. Samen met het team speelde hij een belangrijke rol in de groei van social return: van een klein initiatief naar een professionele aanpak. Inmiddels is hij met pensioen, maar hij deelt zijn kennis nog regelmatig met nieuwe collega's.
'Ik vond altijd dat je niet alleen vanachter een bureau over social return kunt praten. Je moet ook zien voor wie je het doet. Daarom organiseerden we eens een teamuitje bij de sociale werkvoorziening op het Zuidlaardermeer, het huidige Rotterdam Inclusief.
Daar werkten mensen aan een productielijn waar bierkratten werden ingepakt. We besloten er een wedstrijd van te maken: ons social return-team tegen de mensen die dit werk dagelijks deden. Eerlijk gezegd begonnen wij met behoorlijk veel zelfvertrouwen. We dachten dat we het best aardig zouden doen.
Dat liep even anders.
Binnen korte tijd raakten we het overzicht kwijt. Kratten stonden verkeerd, het tempo zakte weg en de lijn liep vast. Ondertussen werkte de andere ploeg rustig door: snel, nauwkeurig en perfect op elkaar ingespeeld.
We hebben die wedstrijd glorieus verloren.
Maar juist daarom was die dag zo waardevol. Het liet zien hoeveel vakmanschap en ervaring er achter dit werk zit. Voor mij is dat precies waar social return om draait: niet om systemen, rapportages of contracten, maar om mensen die iets kunnen en die een kans verdienen om dat te laten zien. Dat besef namen we na zo'n dag weer mee terug naar kantoor.'
'Voor mij is dit precies waar social return om draait: niet om systemen, rapportages of contracten, maar om mensen die iets kunnen en die een kans verdienen om dat te laten zien.'
Van bedreiging naar kans
Als manager van social return stuurde René op de verdere ontwikkeling van de Rotterdamse aanpak. Hij werkte intensief samen met bestuurders, beleidsmakers en uitvoerders. Ook na zijn pensionering hielp hij mee aan de opbouw van social return Rijnmond en de overdracht van kennis aan zijn opvolgers.
'Toen we hoorden dat de Rekenkamer een onderzoek naar social return zou doen, schrokken veel mensen. Binnen de overheid wordt zo'n onderzoek vaak gezien als iets bedreigends. Afdelingen worden voorzichtig en bestuurders zenuwachtig.
We besloten het anders aan te pakken.
In plaats van informatie af te schermen, zetten we alle deuren open. De onderzoekers mochten alles zien: documenten, cijfers, processen en gesprekken. Sommige mensen begrepen dat niet, maar we wisten dat openheid uiteindelijk beter werkt dan verdedigen.
Het onderzoek bevestigde juist wat wij zelf al zagen: er was behoefte aan extra capaciteit, meer ondersteuning en verdere professionalisering van het team om de afgesproken beleidsdoelen te halen.
De uitkomsten van het onderzoek hielpen ons daarbij. We kregen ruimte voor uitbreiding van de backoffice, extra adviseurs en verdere ontwikkeling van social return.
Zelfs de Rekenkamer was verrast door hoe open we samenwerkten. Voor mij was dat een belangrijke les: iets wat op het eerste gezicht een bedreiging lijkt, kan juist een kans worden. Vaak bereik je meer door alles open te gooien dan door de luiken dicht te doen.'
Persoonlijk verhaal: Ben Ketting
‘Er is altijd iets dat werkt’
Ben Ketting is projectmanager bij bouwbedrijf Heijmans Utiliteit Services. Hij heeft zo’n 30 jaar ervaring met social return in bouwprojecten. Ook nu werkt hij aan een project in Rotterdam.
‘Bij de Gemeentewerf aan de Melanchtonweg zetten we mensen in die langdurig werkloos waren, extra ondersteuning nodig hebben of als statushouder nog geen werkervaring hebben. Ook van onze onderaannemers vragen we om hieraan bij te dragen. Zo zorgen we er samen voor dat social return in het hele project wordt toegepast.’
'Er is bijna altijd iets dat werkt. Ik vind social return sowieso een goede zaak. Als je als werkgever iemand kunt helpen, moet je dat gewoon doen.’
In al die jaren zijn hem natuurlijk bijzondere mensen en situaties bijgebleven. ‘Rond de eeuwwisseling werkten we aan een renovatieproject van woningstichting Patrimonium in de Agniesebuurt. We hadden toen twee vluchtelingen uit voormalig Joegoslavië in de ploeg. Een Serviër en een Kosovaar. Dat was vanwege de Kosovo-oorlog water en vuur! Ze wilden niet met elkaar praten, gelukkig wel met mij, dus konden we afspraken maken. Ze hoefden nooit samen aan een klus te werken, en konden in verschillende ruimtes schaften. Het waren verder prima vaklui, helaas zijn ze nooit nader tot elkaar gekomen.’
‘Sommige langdurig werklozen hebben veel moeite om terug te komen in een dagelijks werkritme. We proberen hen dan op verschillende manieren te helpen. Bijvoorbeeld met een telefoontje in de ochtend. Of door hen van huis op te halen en te laten carpoolen met iemand die in de buurt woont. Er is bijna altijd iets dat werkt. Zulke dingen kosten mij nooit veel moeite. Het is gewoon onderdeel van mijn werk geworden. Ik vind social return sowieso een goede zaak, dus ik heb er genoeg motivatie voor. Als je iemand kunt helpen, moet je dat gewoon doen.’
Persoonlijk verhaal: Luciënne Gomes-van Beek
‘Wat begon als een pilot, groeide uit tot een systeem met bestaansrecht’
Luciënne Gomes-van Beek startte in 2013 bij team social return. “We begonnen met Siro, het vorige registratiesysteem, als een pilot om het bestaansrecht te creëren. Vanuit die pilot zijn we gegroeid naar een systeem met bestaansrecht en een duidelijke plek binnen de organisatie. Daarna zijn we overgegaan naar het huidige registratiesysteem; WIZZR.’
‘We gingen in die begintijd zo nu en dan naar de locatie op het Marconiplein. Met toestemming logden we daar in onder de naam van een collega van de afdeling Inkoop. Contracten om te registreren stuurden we naar onze eigen mailbox, waarna we teruggingen naar de Schiekade om deze handmatig in Siro te registreren’, vertelt Luciënne.
Waar de systemen beperkingen lieten zien, zag ik vooral kansen voor verbetering. Mijn uitgangspunt is: maak het niet groter of ingewikkelder dan nodig.’
Waar de systemen beperkingen lieten zien, zag zij vooral kansen voor verbetering. Door actief mee te denken en samen te werken met betrokken partijen heeft ze een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling en realisatie van nieuwe functionaliteiten. ‘Zo heb ik bijgedragen aan de ontwikkeling van onder andere een handhavingsmodule en de implementatie van het huidige registratiesysteem. Door voortdurende doorontwikkeling, sluit het systeem nog steeds aan bij de behoeften van de organisatie.’
Sinds 2023 is Luciënne functioneel beheerder van WIZZR bij de afdeling Sociaal Digitaal. Er vindt nog steeds doorontwikkeling plaats. Daarbij worden de ervaringen, meningen en ideeën van elke gebruiker meegenomen. ‘Mijn uitgangspunt is: maak het niet groter of ingewikkelder dan nodig’, aldus Luciënne. ‘De kracht van een systeem zit erin dat het je verder helpt: het brengt structuur, maakt resultaten zichtbaar en ondersteunt je om de waarde van SR aantoonbaar te maken.’
Persoonlijk verhaal: Rick Hardenbol
Doorbraak dankzij brutale actie
Rick Hardenbol was in 2013 en 2014 business designer en adviseur bij social return. In het begin was het lastig om het onderwerp op de agenda’s te krijgen. Tot hij zelf een doorbraak forceerde.
‘Toen ik net binnen was, moest ik social return ‘verkopen’ bij het cluster Stadsontwikkeling’ vertelt Rick. ‘Die hebben grote aanbestedingen. Denk aan onderhoud, aanleg van wegen en herinrichtingen’
Maar wat Rick ook probeerde, hij kwam er niet doorheen. ‘De directievoerders hadden er geen belangstelling voor. Ze zagen het als een extra belasting en het zou de prijzen opdrijven. Ik kreeg nergens een opening en was ten einde raad. Ik ben toen heel brutaal - Stadsontwikkeling was toen nog best hiërarchisch - het kantoor van het hoofd Aanbesteding binnengestapt.’
Die zag meteen wat social return voor de stad en de doelgroep kon betekenen. ‘Hij zag het bredere perspectief en hielp me verder social return bij Stadsontwikkeling te promoten. Dat was echt een doorbraak. Dankzij die actie ging het beter lopen.’
'Het hoofd Aanbesteding van Stadsontwikkeling zag meteen wat social return voor de stad kon betekenen. Hij zag het bredere perspectief en hielp me social return binnen het cluster verder te promoten. Dat was echt een doorbraak.’
Ook de samenwerking met het Erasmus MC is Rick bijgebleven. Er ging daar een nieuwe wereld voor hem open. ‘Een ziekenhuis is zo’n andere wereld dan een gemeente. Het Erasmus is erg betrokken bij Rotterdam. Ze maken niet alleen mensen beter. Ze willen de hele stad gezonder maken. Daarvoor zetten ze onder andere hun inkoop in.’
‘Eigenlijk realiseerde ik me toen pas goed: de maatschappij is meer dan alleen de gemeente. Allerlei organisaties zijn op hun eigen manier bezig met social return. We kunnen van elkaar leren voor nog meer resultaat.’
Persoonlijk verhaal: Bets Van Nugteren
‘Social return is maatwerk’
Zeg je social return, dan zeg je Bets Van Nugteren. Al meer dan 10 jaar is zij adviseur social return. Eerst bij gemeente Barendrecht, later Nissewaard en inmiddels als zelfstandige. Het onderwerp zit haar in het bloed. ‘Social return is zoveel meer dan alleen iemand aannemen.’
In haar werk voert Bets dagelijks gesprekken met ondernemers die na een aanbesteding een social return-opgave hebben. Samen met de ondernemer brengt zij in kaart welke mogelijkheden er allemaal zijn. Want vaak is er meer dan waar de ondernemer zelf aan denkt.
Bets: ‘Deze relatie met ondernemers is ontzettend belangrijk. Want ondernemers zien vaak nog niet wat er allemaal kan én wat er al gebeurt. Social return is zoveel meer dan alleen iemand aannemen. We kijken vanuit mogelijkheden. Wat doet een organisatie bijvoorbeeld al op het gebied van scholing? Misschien geven ze gastlessen? Of zelfs nog veel breder. Het is maatwerk; voor iedere ondernemer is het anders. Dat maakt mijn werk zo interessant en afwisselend.’
'Social return is zoveel meer dan alleen iemand aannemen. We kijken vanuit mogelijkheden. Daarbij kunnen we elkaars kennis en ervaring gebruiken. Zo ontstaan er mooie dingen.’
Bets ziet steeds meer samenwerking op het gebied van social return. Bijvoorbeeld ondernemers binnen de zorg die samenwerken bij het organiseren van laagdrempelige maatschappelijke bijeenkomsten. Maar ook in de gemeentelijke samenwerking. Niet elke organisatie kan iemand fulltime inzetten op dit onderwerp.
‘We hoeven niet het wiel steeds opnieuw uit te vinden. We kunnen juist elkaars kennis en ervaring gebruiken. Zo ontstaan er mooie dingen.’
Persoonlijk verhaal: Sophie Harbers
Internationale erkenning voor ‘onze’ sociale return
Sophie Harbers is al sinds 2018 betrokken bij het onderwerp social return. Als adviseur social return is ze betrokken bij het beleid, de verbetering van werkprocessen en denkt ze mee over complexe aanbestedingen.
‘Ik vind het ontzettend belangrijk om het bedrijfsleven te betrekken bij maatschappelijke opgaven. En te stimuleren socialer te zijn. We hebben heel wat problemen in ons land, die moeten we met z’n allen aanpakken. Bedrijven hebben de middelen en mogelijkheden om iets te doen. En mensen een kans te geven.’
‘Als ik terugkijk op mijn werk in social return, is een bijzonder moment de bijeenkomst op het stadhuis in 2024. De hele ruimte stond vol met ondernemers met een hart voor social return, en ook de burgemeester sloot aan. Dat liet duidelijk zien hoe hoog dit onderwerp op de politieke agenda staat. Dat voelde als een grote steun voor iedereen die met social return bezig is.’
'Ik vind het belangrijk om het bedrijfsleven te betrekken bij maatschappelijke opgaven. En te stimuleren socialer te zijn. Zij hebben de middelen en mogelijkheden om iets te doen. Mensen een kans te geven.’
Andere belangrijke momenten waren voor Sophie de buitenlandse reizen, bijvoorbeeld naar Birmingham in 2022. ‘We presenteerden daar hoe wij in Rotterdam social return invullen en vormgeven. De aanwezigen waren daar zeer van onder de indruk. We kregen internationale erkenning dat we goed bezig zijn. Een mooie bevestiging van je werk.’
Sophie is enthousiast over de ontwikkeling van social return. ‘Bij de start was het allemaal heel basic. Maar we hebben ons ontzettend ontwikkeld. Er is nu zoveel meer mogelijk. Met sociale ondernemers, met flexibele regelingen en een netwerk door de hele stad. Daar ben ik trots op.’
Persoonlijk verhaal: Daniëlle Kleiweg
'Social return moet vanaf het begin aan tafel zitten’
Danielle Kleijweg was in 2019 en 2020 adviseur social return. Ze zocht met grote zorgpartijen naar manieren om hun social return opgave in te vullen. Daarmee stond ze aan de wieg van het versoepelen van de spelregels zodat de invulling makkelijker werd.
Een partij als Pameijer had alleen al een miljoenenverplichting voor social return, herinnert Daniëlle zich. ‘Ik voerde gesprekken met hen om uit te vinden wat zij al deden. En hoe we dat konden laten passen dan wel verrijken in de opgave. Pameijer heeft in die tijd een eigen social return coördinator aangesteld én is aan de slag gegaan met een nieuwe aanpak op eigen inkoop en ontwikkelde trainingen.
'Als MVOI goed is verankerd in een organisatie, plukt social return daar de vruchten van. Samen op tijd met MVOI beginnen, is duurzaam en maatschappelijk winnen!'
Aansluitend werd Daniëlle programmamanager Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI). ‘Ik bleef met social return bezig, maar nu concernbreed en in een breder verband. Als MVOI goed is verankerd in een organisatie, plukt social return daar de vruchten van.’ Er is bijvoorbeeld een gezamenlijke ambitie uitgesproken, en opgenomen in de actieplannen, om bij alle EU-aanbestedingen een Ambitiewebsessie te doorlopen. Daarmee is afgesproken om de MVOI-thema’s, waaronder social return, structureel te prioriteren.
‘Mijn rol was onder andere directies overtuigen om ook daadwerkelijk bij te dragen aan een volhoudbare toekomst door thema’s als circulair, energietransitie en social return. Grote meerwaarde voor de zichtbaarheid en toepassing van social return is het opstarten van het Tactisch Overleg geweest. Daarin zitten afdelingshoofden van alle clusters aan tafel. Doel van het overleg is mensen tijdig en structureel laten samenwerken over de clusters heen. En zo extra winst te behalen op de 3 thema’s.
'Samen op tijd met MVOI beginnen, is duurzaam en maatschappelijk winnen!'
Persoonlijk verhaal: Edith Temgoua
Passend werk maakt het verschil
Edith Temgoua is facilitair medewerker bij Fier. Deze organisatie biedt hulp aan mensen die te maken hadden met (seksueel) geweld, uitbuiting en eerkwesties.
‘We vangen hier mensen op die weg zijn van huis, na bijvoorbeeld een mishandeling. Ze wonen hier dan tijdelijk. Ik heb het echt naar mijn zin. Ik maak schoon, ik vul dingen zoals zeep en toiletpapier bij, ik zorg voor de koffie en thee bij de servicebalie, ik doe boodschappen en ik assisteer collega’s bij van alles en nog wat. Soms ben ik een luisterend oor. Ook maak ik de wekelijkse schoonmaakzakjes. Elke woensdag hang ik dan een tasje met zeep en andere verzorgingsartikelen aan de deuren van de cliënten.’
'Na mijn zogeheten indicatie kwam ik in aanmerking voor werk via social return. Nu heb ik een hele fijne manager en fijne collega’s. Ze weten hoe ik in elkaar steek en ik kan altijd om hulp vragen.’
‘Ik werk hier sinds januari 2026. Ik begon met een contract voor 7 maanden. Nu heb ik een jaarcontract, daarna misschien vast. Ik heb hiervoor allerlei werk gedaan, als laatste in een winkel. Ik heb vaak wat meer tijd nodig om sommige dingen goed te doen. Daardoor had ik regelmatig probleempjes in eerdere banen. Ik had eind vorig jaar een uitkering van het UWV, en kon moeilijk nieuw werk vinden. Het UWV zorgde dat ik een indicatie van de gemeente kreeg, en zo kwam ik in aanmerking voor werk via social return.
Eerst dacht ik dat ik zoiets niet nodig had, en heb het ook niet zelf aangevraagd. Maar ik ben wel blij hoe het gelopen is. Nu heb ik een hele fijne manager en fijne collega’s. Ze weten allemaal hoe ik in elkaar zit en ik kan altijd om hulp vragen wanneer iets mij niet lukt. De gemeente en mijn werkgever overleggen één keer per jaar over mijn werk en mijn indicatie. Voorlopig blijft het zoals het nu is.’
Persoonlijk verhaal: Onno Scholten
‘3000 keer succes’
Teammanager Onno Scholten startte in 2013 bij social return als adviseur. Hij zag het groeien. ‘Rotterdam was in 2015 samen met Amsterdam koploper in Nederland. We hadden toen al 600 inkoopcontracten. Samen goed voor 25 miljoen per jaar.’
‘Sindsdien professionaliseren we verder’, vertelt Onno. ‘Bijvoorbeeld door de administratieve lasten van de opdrachtnemers verder te verlichten. Maar ook door te verbreden. Zo mogen opdrachtnemers nu hun inkopen bij sociale ondernemers ook optellen bij hun social return-opgave.’
Sinds 2015 ligt de nadruk steeds meer op arbeidsontwikkeling en leren. Met als doel de doelgroep verder te helpen. Het kan van alles zijn. Denk aan medewerkers van een tolkenbureau, die tijdens werktijd taalmaatje zijn van iemand die geen Nederlands spreekt.
'Het hoogtepunt van social return wat mij betreft? Dat zijn de 3000 mensen die we elk jaar verder helpen. Dat is 3000 keer succes!'
Een ander mooi voorbeeld is de Movie Battle. Onno: ‘Sommige communicatiebureaus worstelden met hun social return-opgave. Daarom is de Movie Battle bedacht. Drie bureaus maakten met leerlingen van het Grafisch Lyceum filmpjes over social return. De leerlingen hadden een goede stageopdracht en wij mooie filmpjes. Win-win-win dus.’
Vorig jaar was het resultaat 46,8 miljoen. Volgens Onno zit social return qua verbreding wel aan zijn max. ‘We proberen nu nog creatiever te zijn. Verder te innoveren en experimenteren. Nog lokaler en Rotterdamser. Bijvoorbeeld door bij grote stadsprojecten als het Hofplein samen met de aannemer voor en door de wijk te werken. De wijk betrekken en laten profiteren van zo’n project. Dat is pas echt maatwerk.’
Het hoogtepunt van social return wat Onno betreft? ‘Dat zijn de 3000 mensen die we elk jaar verder helpen met social return. Dat is 3000 keer succes.’
Op naar de volgende kansen
30 jaar social return is een mijlpaal. Maar vooral ook een moment om vooruit te kijken. Samen met opdrachtgevers, opdrachtnemers, werkgevers en partners blijven we werken aan maatschappelijke waarde en kansen op werk.
Social return
Social return betekent dat organisaties iets terugdoen voor de maatschappij. Bijvoorbeeld door mensen met een uitkering aan te nemen.
Organisaties kunnen ook iets terugdoen voor de maatschappij door producten of diensten in te kopen bij een 'erkend sociaal ondernemer'. Of door activiteiten te organiseren waardoor mensen meer kans maken op werk. Bijvoorbeeld een stage of leerwerkplek.
Lees op deze pagina meer over social return.