Waterveiligheid
Gepubliceerd op: 15-12-2016
Geprint op: 18-04-2021
https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/waterveiligheid/
Ga naar de hoofdinhoud

Rotterdam ligt middenin het deltagebied waar de Noordzee en de rivieren Maas, Rijn, Waal samenkomen. Van oudsher loopt Rotterdam risico op overstroming en in het verleden is het ook weleens misgegaan.

Na de grote stormvloedramp van 1953 werden de Deltawerken aangelegd waarvan de Maeslantkering het laatste gedeelte is. Sindsdien houden de Deltawerken, samen met het systeem van de dijken en duinen, het water af. Tot op de dag van vandaag is dit de basis van het veilige watersysteem.

Rotterdam wordt structureel beschermd door primaire keringen (dijktrajecten). Dit zijn de dijken langs de rivieren en duinen langs de kust. Daarnaast worden stormvloedkeringen ingezet bij (verwachte) stormvloed op zee: de Maeslantkering, de Hartelkering en de Hollandse IJsselkering.

Rotterdam beschikt daarnaast over een groot oppervlak buitendijks gebied. De oude en nieuwe havengebieden liggen voornamelijk buiten de primaire keringen. Net als stedelijke gebieden als de Kop van Feijenoord, het Zeemans- en Lloydkwartier en het Noordereiland. Nergens in Nederland werken en wonen zoveel mensen buitendijks als in Rotterdam (in totaal ongeveer 40.000 inwoners).

Door klimaatverandering, en met name de zeespiegelstijging, neemt het risico op overstromingen in de Rotterdamse haven en de omringende gebieden in de komende decennia toe. De gemeente Rotterdam en het Havenbedrijf Rotterdam hebben afspraken gemaakt over de wijze waarop de waterveiligheid van het haven- en industriegebied behouden kan worden vanwege de zeespiegelstijging in de loop van deze eeuw. Deze gebieden zijn nu veilig voor hoge waterstanden.

Boezemstelsels

Achter de primaire keringen bevinden zich polders en boezemstelsels die water aan- en afvoeren van en naar de polders. Ook langs deze watergangen bevinden zich regionale waterkeringen die overstroming van de polders moeten voorkomen. Door historische afgraving van veen (voor brandstof), ontwatering en inklinking liggen de polders inmiddels onder zeeniveau. Overtollig grondwater en neerslag wordt vanuit de polders opgepompt naar het boezemstelsel. Van daaruit wordt het naar de nog hoger gelegen zee of rivier afgevoerd (zie figuur 2).

Buitendijks

In West-Nederland liggen de polders veelal beneden zeeniveau. Overtollig water wordt via diverse gemalen opgepompt en afgevoerd naar zee. De buitendijkse gebieden liggen in Rotterdam hoger dan de (meeste) polders achter de primaire keringen. De hoogte van de buitendijkse gebieden varieert. Van ongeveer drie meter boven NAP in de stad tot circa zes meter boven NAP op de Maasvlakte in de Noordzee. Daarmee steken de buitendijkse gebieden hoog uit boven de polders. Die dalen soms wel tot 6 meter onder NAP (figuur 3). Wanneer u op de website overstroomik.nl uw postcode invult, ziet u of op hoeveel + of - NAP u woont.

Maximale waterstanden

Sinds 1900 zijn de waterstanden drie keer boven de 3.00m+ NAP zijn gekomen: in 1916, 1953 (stormvloed) en 1966. Sinds 1997 beschermt de stormvloedkering Maeslantkering de stad. Deze kering sluit bij een waterstandsverwachting van 3.00m + NAP. Bij een gesloten Maeslantkering kan de waterstand achter de kering (in Rotterdam) nog maar beperkt stijgen.

Wat doet de overheid voor en tijdens hoogwater?

Bij verwacht hoogwater gaat ongeveer 24 uur van tevoren het hoogwaterdraaiboek van gemeente Rotterdam in werking. Dit houdt in dat:

  •  er afzettingen worden geplaatst op lager gelegen plekken (kades Noordereiland, Scheepvaartkwartier, Maasboulevard)
  • bewoners worden gewaarschuwd hun auto’s langs de kades te verwijderen, anders sleept de politie de auto’s langs de kades weg
  • op het Noordereiland pallets met zandzakken worden neergezet (alleen voor noodgevallen)

Tijdens het hoogwater wordt de situatie ter plaatse continu bewaakt door de gemeente en de politie. Zonodig worden aanvullende maatregelen getroffen, zoals het inzetten van geluidswagens van de politie. In zeer extreme situaties, waarbij grotere delen van het buitendijks gebied dreigen onder te lopen, komt het crisisteam van de Veiligheidsregio Rijnmond bijeen. Zij controleren de situatie en voeren andersoortige maatregelen door (bijvoorbeeld een oproep aan bewoners om hoger gelegen verdiepingen op te zoeken). In dit geval vindt de communicatie plaats via Radio Rijnmond (96,1 op de kabel of 93,4FM in de ether). Bij zeer hoge waterstanden lopen er ook controleurs van de waterschappen op de dijken. Zo houden zij deze in de gaten. Waar nodig worden dijken lokaal versterkt, om een dijkdoorbraak te voorkomen.

Wat u zelf kunt doen bij een overstroming

U bent zelf verantwoordelijk voor aanvullende maatregelen om uw eigendommen (huis, schuur, auto) in buitendijks gebied te beschermen. Hierbij kunt u denken aan:

  • het waterdicht maken van uw huis door bijvoorbeeld zandzakken of schotten voor openingen te plaatsen waardoor het water niet uw huis in stroomt
  • het verplaatsen van uw eigendommen naar een hogere etage
  • het verplaatsen van uw auto naar hoger gelegen delen of naar binnendijks gebied.

Wat u altijd moet doen:

  • schakel bij kans op overstroming van uw huis altijd uw hoofdschakelaars/-kranen voor elektriciteit, water en gas uit. Deze bevinden zich in de meterkast. Let er op dat uw ijskast hierdoor ontdooit.

Kijk op de pagina Buitendijks voor meer tips.

Rotterdam en klimaatverandering

Rotterdam onderzoekt samen met andere overheden en kennisinstellingen welke gevolgen klimaatveranderingen (zeespiegelstijging en verandering van rivierafvoer) hebben voor de overstromingsrisico’s. Dit gebeurt op regionale schaal in het Deltaprogramma Rijnmond-Drechtsteden en op stadsschaal in het programma Rotterdams Weerwoord.

De strategie van het Deltaprogramma Rijnmond-Drechtsteden is in 2020 herijkt en aangeboden aan de Deltacommissaris. De regio blijft inzetten op dijkversterkingen maar zetten ook in op andere maatregelen, zoals risicocommunicatie en waterrobuust bouwen in het buitendijks gebied. Kijk op Herijking Deltaprogramma Rijnmond-Drechtsteden voor de volledige herijking.

Wilt u meer weten over klimaatverandering en de aanpassingen als gevolg hiervan? Kijk dan op Waterplan 2 Rotterdam, Deltaprogramma, 010 Duurzaam of Rotterdams Weerwoord.