Spring naar het artikel

In Stadsvisie 2030 wil de gemeente werken aan een aantrekkelijke woonstad en sterke economie. Ervaringen en onderzoeken in andere steden wijzen uit dat een goede openbare ruimte hiervoor een belangrijk onderdeel is.

De afgelopen jaren is er in de buitenruimte een lappendeken ontstaan door een te grote variatie aan inrichtingsontwerpen. En door het gebruik van te veel verschillende materialen en soorten straatmeubilair. Voor meer rust, eenheid en herkenbaarheid in de buitenruimte is de Rotterdamse Stijl ontwikkeld. Ook is de kwaliteit van het meubilair en bestrating verhoogd. Er is gekozen voor duurzame materialen met een hoogwaardige uitstraling. Door eenduidige materiaalgebruik kan het onderhoud efficiënter gebeuren.

Alle richtlijnen voor de Rotterdamse Stijl staan in:

  • Handboek Openbare Ruimte Rotterdamse Stijl
  • Lichtplan Rotterdam
  • Boomstructuurvisie

Het algemene Handboek bestaat uit vier delen. Het eerste deel beschrijft de visie achter het Handboek. Het tweede deel omvat een beschrijving en de richtlijnen van de Hoofdstructuur van de openbare ruimte.

De richtlijnen beschrijven per gebied, lijn en plek inrichtingsprincipes. Het derde deel (Stadsdeelstructuur) brengt de openbare ruimte tussen het stedelijk niveau en het buurt- en wijkniveau in kaart. Het vierde deel, de Toolkit, beschrijft de inrichtingselementen (bestratingsmaterialen en straatmeubilair) van de Rotterdamse Stijl.

Het Lichtplan is een stadsbrede toepassing van de visie op 'slim licht'. De kracht van het plan zit in de eenvoud en uniformiteit. En in het integraal oplossen van drie ambities:

  • energiereductie
  • beheerefficiëntie
  • beeldkwaliteit. 

Het unieke hierbij is de combinatie van functionele en ambianceverlichting. En dit dan op de schaal van de hele stad. Rotterdam is hierin leidinggevend in Europa. Voor de totstandkoming van het lichtplan is de expertise van Ulrike Brandi Licht uit Hamburg ingeschakeld.

De in het Lichtplan Rotterdam voorgestelde maatregelen bestaan onder andere uit:

  • gebruik van warm wit licht dat voor optimale kleurherkenning zorgt. Daarmee verbeteren de herkenbaarheid, oriëntatie en veiligheid. Wit licht is bovendien energiezuinig
  • lagere en gebalanceerde lichtniveaus
  • gericht licht: correcte posities, geen verblinding en behoud van ‘dark skies’
  • gebruik van efficiënte en innovatieve lichtbronnen
  • standaardisering van het lichtmeubilair (armaturen en masten) waardoor onderhoudskosten afnemen
  • het toepassen van gebalanceerde lichtlagen dat karakteristiek is voor het Rotterdamse Lichtplan

Realisatie

Het Lichtplan vormt onderdeel van het Handboek Openbare Ruimte Rotterdamse Stijl. Het Lichtplan wordt gebruikt bij herinrichtingsprojecten en bij reguliere vervanging van armaturen en masten bij einde levensduur. Afhankelijk van het aantal inrichtingsprojecten duurt de invoering van het Lichtplan over de gehele stad 20–25 jaar.

Het Lichtplan Rotterdam bestaat uit drie delen: 

  • Masterplan Stad - Visie
  • Masterplan Stad - Richtlijnen
  • Gebiedsuitwerking Centrum dat een gedetailleerder lichtplan voor de binnenstad bevat

Download het Lichtplan:

De Boomstructuurvisie biedt de stad een forse groenimpuls. Ingezet wordt op aansprekende boombeplantingen in de gezichtsbepalende openbare ruimtes van de stad.

Op het niveau van de stad worden de belangrijkste lijnen en plekken benoemd. Ze worden in samenhang met elkaar van bomen voorzien. Het gaat hier over de hoofdwegen, rivieroevers, dijken, stadsparken en stadspleinen. Het resultaat is een stad die zowel leesbaarder als een stuk aantrekkelijker wordt. Voor de bomen op het niveau van de wijken en buurten worden de overeenkomsten en verschillen achterhaald. Deze worden ook nog verder uitgebouwd waardoor de verscheidenheid hierbinnen nog rijker wordt. In deze visie komen voor de deelstructuur van de stad de ruimtelijke kenmerken van singels aan bod. Ook het bomensortiment langs de singels en de wegen is erin opgenomen.

Verstevigen

Het verstevigen van de boomstructuur van de stad wordt op twee manieren bereikt. Deels kan worden meegelift met lopende plannen. Daarnaast kijkt het college van B&W jaarlijks of extra projecten moeten worden opgepakt. Projecten die een aanlokkelijke groene stad sneller dichterbij zullen brengen. Ze zetten daarbij met voorrang in op de aanpak van de kaalste, meest boomloze lijnen en plekken.

Rotterdamse Stijl Digitaal

Het Handboek Openbare Ruimte Rotterdamse Stijl bevat veel kaartmateriaal. Om beter inzichtelijk te krijgen welke informatie en welke richtlijnen ergens gelden, wordt de Rotterdamse Stijl gedigitaliseerd. De digitale variant van de Rotterdamse Stijl is opgenomen in een kaartlaag in Gisweb / internetapplicatie. De verschillende Rotterdamse Stijl typologieën worden in verschillende kleuren weergegeven. Per typologie zijn specifieke richtlijnen, profielen en toolkit met een muisklik oproepbaar.

Door bij de digitalisering een kaartschaal van 1:1000 (GBKR) te gebruiken ontstaat gedetailleerd RS-kaartmateriaal. Hierbij worden gebieden/typologieën nauwkeurig weergegeven. De digitale kaarten zijn ook niet meer statisch zoals in het handboek, maar zoombaar. Door een overkoepelende RS-kaart met daarin een verzameling van themakaartjes. Hierdoor ontstaat een systeem waar inzicht van samenhang en context  duidelijk wordt (omgevingstypologieën). Specifieke informatie over verschillende typologieën wordt oproepbaar met een muisklik. Bladeren in het handboek op zoek naar de juiste informatie is niet meer nodig.

Daarnaast zorgt de digitalisering en het actueel houden ervan voor een duurzame kennisborging van de Rotterdamse Stijl.

Koppelingen

Eén van de grotere voordelen is het potentiële meervoudige gebruik van het digitale bestand. Naast de functie van het raadplegen van informatie, zijn er namelijk door de objectgeoriënteerde digitalisering koppelingen mogelijk met andere GIS-bronbestanden.

De digitale Rotterdamse Stijl opent mogelijkheden voor

  • het slim raadplegen van gemakkelijk toegankelijke informatie
  • het voorkomen van afdrukken
  • kennisborging in de organisatie
  • koppelingen met andere systemen waardoor analyses en nieuwe inzichten mogelijk worden.

Hierdoor kunnen we gezamenlijk nog slimmer en efficiënter werken aan de geformuleerde beleidsdoelen. Voor een betere stad en een mooiere buitenruimte!

Pijlers, thema's en schaalniveau

  • Stad aan de rivier
    Door de enorme breedte van de Maas neemt Rotterdam als waterstad een unieke plaats in. Het rivierfront wordt bovendien steeds toegankelijker. Door de omslag van verschillende havengebieden naar gebieden waar je bijzonder kunt wonen en als kleine zelfstandige een goede werkplek vindt. De Rotterdamse Stijl streeft ernaar het water in de stad beleefbaar te maken. Dat geldt niet alleen voor de Maas, maar ook voor de havens in het buitendijkse gebied. Bij de inrichting van de kades moet de nadruk nog meer komen te liggen op fietsers en voetgangers. Dat geldt niet alleen voor fietsers en voetgangers die de kades als doorgaande route gebruiken. Maar ook voor recreanten die speciaal voor het uitzicht naar het water komen.
  • Aantrekkelijk netwerk
    Rotterdam is een stad van lange lijnen. De wegen, waterlopen en kades die de wijken, havens en bedrijventerreinen in Rotterdam met elkaar verbinden. Dit netwerk heeft in potentie een grote allure. De brede profielen van de voornaamste wegen kunnen tot nu de toenemende verkeersdruk aan. Ze bieden voldoende ruimte voor auto, fiets, voetganger en tram. Iedereen die de stad bezoekt, er woont of werkt, maakt gebruik van deze infrastructuur. Het netwerk is daarom heel belangrijk voor de beleving van de stad. De Rotterdamse Stijl wil de allure van het netwerk vergroten, de samenhang ervan versterken en de karakteristieken van de verschillende lijnen verder ontwikkelen. Daarbij is het gebruik van groen een belangrijk aspect. Dat biedt bovendien kansen en aanknopingspunten om een sterkere groenstructuur voor de stad te maken.
  • Herkenbare gebieden
    Rotterdam kent een veelkleurig mozaïek aan woonwijken, groengebieden en bedrijventerreinen. De verschillen tussen de wijken maken de stad bijzonder. Bovendien heeft elk van de gebieden een eigen sfeer, stijl en uitstraling en daarmee ook een eigen doelgroep. De Rotterdamse Stijl wil de karakteristieken van deze gebieden verder ontwikkelen en versterken. Niet door in elk gebied andere materialen toe te passen. Maar door met de inrichting van de openbare ruimte in te spelen op de specifieke landschappelijke en stedenbouwkundige kenmerken van een gebied.
  • Groene stad
    Rotterdam is de groenste van de vier grote Nederlandse steden. De stad beschikt over een groot aantal parken dat opvalt door omvang en/of zorgvuldige inrichting. Verder heeft Rotterdam een uitgebreid straatbomenbestand. Helaas ervaren bewoners en bezoekers van Rotterdam de stad niet altijd als een heel groene stad. Ook daarom is er voor de hele stad een 'bomenstructuurvisie'. Die zal het groen in de stad een impuls geven en het bestaande groen beter zichtbaar maken. De uitkomsten van de bomenstructuurvisie worden onderdeel van het Handboek Rotterdamse Stijl.
  • Balans in gebruik
    Veel gebruik van de openbare ruimte is door de eeuwen heen hetzelfde gebleven. Wandelen, lopen, verpozen, ontmoeten, zien en gezien worden. Maar er zijn ook actuele trends als skaten, festivals in de openbare ruimte en eten en drinken in de openlucht. Met een goede inrichting is de openbare ruimte geschikt voor zowel het tijdloze gebruik als de trends. Natuurlijk moet ook de balans gevonden worden tussen recreatief gebruik van de buitenruimte en ander gebruik. Tussen wandelaars en automobilisten, tussen groen en parkeerruimte. De Rotterdamse Stijl wordt ingezet om de balans te bewaken, en de inrichting van de openbare ruimte zo duurzaam mogelijk te maken en houden.
  • Stadsbreed kwaliteit in de materiaalkeuze
    Samenhang, duurzaamheid en continuïteit zijn uitgangspunten voor het materiaal en het meubilair. Dat wordt bereikt door een vast aanbod van hoogwaardige materialen. En dat komt ook de uitstraling van de straten ten goede.

Het Handboek Rotterdamse Stijl biedt richtlijnen voor ontwerp, inrichting en beheer van de openbare ruimte van de hele stad Rotterdam.

Om heldere richtlijnen te kunnen formuleren is ook een helder beeld van de structuur van die openbare ruimte nodig. Het handboek onderscheidt drie schaalniveaus in de structuur van de openbare ruimte. Op elk van deze drie niveaus worden zogeheten ruimtelijke eenheden onderscheiden: gebieden, lijnen en plekken. Bijzondere accenten kunnen op elk niveau in de openbare ruimte kunnen voorkomen. Ze zijn van groot belang voor de beleving van de buitenruimte.

  • Hoofdstructuur
    De hoofdstructuur omvat de verdeling in woongebieden, werkgebieden, voornaamste infrastructuur en centrumgebied. Verder zijn in de hoofdstructuur elementen onderscheiden die op stedelijk en soms zelfs op regionaal of (inter-)nationaal niveau van belang zijn. Denk hierbij aan het centrum, de kades langs Maas, Rotte en Schie. En aan diverse plekken met een belangrijke functie op recreatief, cultureel, economisch of onderwijsgebied.
  • Ruimtelijke eenheden: gebieden, lijnen en plekken
    In Rotterdam zijn vier soorten woongebieden onderscheiden. Dit zijn de stadswijken in het centrum, tuindorpen, tuinsteden en wijken/gebieden van na 1970. Voor elk type woongebied zijn richtlijnen voor de inrichting geformuleerd. Deze leggen de karakteristieken vast zodat Rotterdam ook in de toekomst veel verschillende soorten (woon)gebieden houdt en versterkt.
  • Lijnen zijn bijvoorbeeld rivieren, dijken en (hoofd)wegen. Het netwerk van lijnen verbindt stad met landschap, stad met rivier, centrum met wijken, wijken met wijken en parken, enzovoort. De lijnen zijn dé verbindende openbare ruimten van de stad.
    Plekken als pleinen en parken vormen belangrijke brandpunten van stedelijk leven in de stad. Verschillende groepen gebruiken deze ruimten: bewoners, bezoekers en mensen die in de stad werken. Het zijn letterlijk en figuurlijk de podia waarop de Rotterdamse stedelijke cultuur plaatsvindt. Een aantal van deze plekken krijgt in de Rotterdamse Stijl daarom 'ontwerpvrijheid'.
  • Bijzondere accenten
    Naast de indeling in schaalniveaus en ruimtelijke eenheden kent Rotterdam ook nog een aantal bijzondere accenten in de openbare ruimte. Meer dan in andere steden zijn in Rotterdam nog elementen uit het onderliggende landschap zichtbaar. Restanten van polders, dijken en andere landschappelijke elementen. Samen met de beschermde stadsgezichten zijn deze ondergebracht in de landschapshistorische laag van de Rotterdamse Stijl. Daarnaast is ook een romantische laag onderscheiden. Hieronder vallen de singels en parken die in de 19e eeuw in de stijl van de Romantiek zijn ontworpen. Deze stijl is vaak nog zo sterk aanwezig en levert daardoor een belangrijke bijdrage aan de typische Rotterdamse uitstraling.

Materialen en meubilair

Voor alle materialen uit de Rotterdamse Stijl geldt dat een hoge beeldkwaliteit, functionaliteit en duurzaamheid essentieel zijn. Het gebruikte materiaal bepaalt voor een belangrijk deel de uitstraling (beeldkwaliteit) van bestrating of meubilair en de duurzaamheid.

De betere positie voor de voetganger in de buitenruimte wordt benadrukt door brede trottoirs. En door continuïteit en eenheid in het voetgangersgebied. Voor voetgangersgebieden en trottoirs is degelijk materiaal met een kwalitatief hoogwaardige uitstraling gezocht, in beproefde materialen en formaten. Deze no-nonsense aanpak heeft zich inmiddels zo bewezen dat het 'on-Rotterdams' zou zijn om ervan af te wijken. Wel is in de Rotterdamse Stijl een kwaliteitsslag gemaakt die de gebruikswaarde en beeldkwaliteit verhoogt.

De uitstraling van het meubilair moet de identiteit van Rotterdam onderstrepen: stoer, robuust en vernieuwend. Bij de no-nonsense mentaliteit van de stad hoort meubilair dat niet schreeuwerig is, maar functioneel en duurzaam.

Vooral waar meubilair in grote aantallen wordt toegepast, is terughoudendheid in vormgeving, materialisatie en kleur geboden.

Voor de gewenste samenhang zijn in de Rotterdamse Stijl families van straatmeubilair samengesteld. die sluiten aan op de gebiedskenmerken van de verschillende Rotterdamse woon- en werkgebieden. Hierbij geldt dat een bank aan de kade familie is van de bank in het park. Beiden zijn ook verwant aan bijvoorbeeld de afvalbakken of de lichtmasten. De samenhang wordt zichtbaar in bijvoorbeeld materiaalkeuze, vorm of kleur.

Ook de openbare verlichting draagt in belangrijke mate bij aan de beeldkwaliteit van de openbare ruimte. Omdat verlichting zo'n grote invloed op de openbare ruimte heeft, wordt er een aparte Lichtvisie gemaakt voor Rotterdam. Hierin wordt, volgens dezelfde opbouw als in de Rotterdamse Stijl, bepaald in welk gebied welk type licht nodig is. Daarbij spelen inrichtingsprincipes een rol maar bijvoorbeeld ook de verkeersveiligheid en energiezuinigheid.

Bomen leveren een belangrijke bijdrage aan het beeld en het leefklimaat van de stad. De omstandigheden moeten natuurlijk wel zo zijn dat de bomen kunnen uitgroeien tot grote, gezonde exemplaren.

De Rotterdamse Stijl wil meer 'massa' en continuïteit in de boombeplantingen aanbrengen. Zo ontstaat een samenhangende boomstructuur die bijdraagt aan de grootstedelijke allure en het groene imago van Rotterdam. Om de leefbaarheid en kwaliteit in woonstraten te verbeteren, wordt ook gestreefd naar meer  bomen in de wijken. De uitkomsten van de bomenstructuurvisie vormen daarbij de leidraad.

Ook andere soorten groen, zoals groene trambanen, bermen en daken geven Rotter-dam een groener karakter. Verder zet de Rotterdamse Stijl in op kwalitatief beter groen.

De klimaatveranderingen vragen om meer mogelijkheden voor waterberging. Afhankelijk van de stedenbouwkundige of landschappelijke situatie zijn daar meerdere oplossingen voor mogelijk. Bijvoorbeeld het maken van meer oppervlaktewater (versterken en uitbreiden singelstructuur). Of het aanleggen van bijvoorbeeld groene daken of waterpleinen.

Wat is er nu al zichtbaar?

De inrichtingsprofielen van de Rotterdamse Stijl zijn al een aantal jaar staand beleid binnen de gemeente.

De kwaliteitssprong in de openbare ruimte is zowel op het schaalniveau van de grote lijnen als op buurt- en wijkniveau zichtbaar gemaakt. Groene trambanen (onder andere Schiekade-Schieweg) en veel extra bomen in het nieuwe profiel maken de grote lijnen aantrekkelijker om te zien. Denk aan de Tjalklaan, Vierhavensstraat, Westzeedijk en de Laan op Zuid. Het zijn nu mooie visitekaartjes voor de stad.

De Rotterdamse Stijl gaat als standaard mee als een straat heringericht moet worden. Veel straten zijn daarom al heringericht met de nieuwe bestratingmaterialen.

Voor de gebieden Noord en Delfshaven is er een beleidskader gemaakt. De wijk wordt vergroend en de differentiatie van de verschillende plekken komt naar voren. Het nieuwe anti-parkeerpaaltje (het Kegelbinkie) en het nieuwe fietshekje zijn al langere tijd leverbaar. Deze duiken dan ook steeds vaker op.

Het Handboek is opgesteld voor de hele stad. Daarnaast er voor de openbare ruimte van de binnenstad een centrumspecifieke Rotterdamse Stijl bepaald. De binnenstad zal hierdoor nog een hogere kwaliteit met internationale allure krijgen.

Het natuursteen is al op vele plekken in het centrum aangelegd. Op de Karel Doormanstraat is de centrumbank geplaatst en zijn er bloembakken met kleurige beplanting geplaatst. Het Binnenwegplein is heringericht met natuursteenverharding en groenbakken met grote bomen.

Ook zijn de projecten Leuvehoofd en de Westerkade gerealiseerd. De plannen voor de Boompjes en de Parkkade zijn klaar om te worden uitgevoerd. De kade transformeert langzaam maar zeker tot een groene route aan de Maas door:

  • het verwijderen van geparkeerde auto’s
  • het toepassen van granietkeien
  • meer bomen
  • het toepassen van weelderige beplantings- en grasvakken.

De Boomstructuurvisie kwam ten uitvoer in een veelheid aan projecten. Door extra financiën uit de Rotterdamse Stijl zijn meer bomen en grotere bomen aangeplant.

Hoe nu verder?

De Rotterdamse Stijl wordt ingevoerd bij een nieuwe inrichting van de buitenruimte en bij vervanging van straatmeubilair. Het zal dus nog een flink aantal jaren duren voordat de hele stad is ingericht volgens de Rotterdamse Stijl.