Getijdenpark
Gepubliceerd op: 15-12-2016
Geprint op: 11-12-2018
https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/getijdenpark/
Spring naar het artikel

In de Rotterdamse regio wordt de komende jaren langs de rivier een aantal nieuwe parkgebieden aangelegd. Door meer groen en natuur op, in en direct aan de rivier met eb en vloed ontstaat een aantrekkelijk nieuw landschap: het getijdenpark.

Op dit moment zijn we bezig aan de Nieuwe Waterweg en de Nieuwe Maas. Het ontwikkelen van een park in een rivier met eb en vloed is uniek in Nederland en daarom een mooi voorbeeld van innovatie en inspiratie. Meer groen en natuur op, in en direct langs de Nieuwe Maas en de Nieuwe Waterweg versterkt de recreatieve mogelijkheden in de regio en de ecologische kwaliteit van de rivier: zalm en steur zwemmen van en naar zee, dankzij nieuwe rustplekken en schoner water.

Bovendien zorgt een langzaam oplopende rivieroever voor golfbreking bij hoger water waardoor een getijdenpark ook bijdraagt aan een toekomstbestendige Rotterdamse regio. Daarom is het programma opgenomen in het Deltaprogramma Rijnmond – Drechtsteden (onderdeel van het nationale Deltaprogramma). Op dit moment is bijna 10 miljoen euro beschikbaar voor de realisatie van de diverse plannen.

Rotterdamse projecten riviergetijdenpark

In de Rotterdamse regio wordt een aantal nieuwe parkgebieden aangelegd. Door meer groen en natuur op, in en direct aan een rivier met eb en vloed ontstaat een aantrekkelijk nieuw landschap: het getijdenpark.

Het ontwerp van het getijdenpark Mallegatpark in de Nieuwe Maas bestaat uit een strekdam met hoge en lage delen in het water. In de luwte spoelt slib aan waardoor er nieuwe natuur ontstaat.

  • Getijdenpark Groene Poort Noord, Maassluis
  • In de bocht van de Nieuwe Waterweg bij Maassluis worden plannen uitgewerkt voor een getijdenpark. Na bestudering van drie principes is, na afweging van wenselijkheid en haalbaarheid, gekozen voor een waterinwaartse langsdam in combinatie met een hoogwatergeul.
  • Getijdenpark Wilhelminahaven, Schiedam
  • In Schiedam zijn er voor de noordoosthoek van de Wilhelminahaven plannen voor het combineren van  recreatieve voorzieningen en natuurontwikkeling op de oever en in het water. Zo worden onder andere ligplaatsen voor de zeekadetten ingepast in het ontwerp.
  • Getijdenpark buitenplaats Het Huys ten Donck, Ridderkerk
  • Op de buitenplaats Het Huys ten Donck zorgt een getijdenpark voor het herstel en de verbinding met de rivier. In de eerste fase wordt de historische haven hersteld en het ‘boothuys’ herbouwd. De tweede fase bestaat uit de aanleg van een getijdenpark op het voorterrein van Het Huys ten Donck in samenhang met het gehele landgoed.

Langs de Nieuwe Maas is reeds een aantal groene gebieden die te maken hebben met eb en vloed. Zoals Klein Profijt, een ruim zeventig hectare groot zoetwater-getijdengebied in de Oude Maas waarin eb en vloed vrij spel hebben.

Sinds 1999 is het gebied vrij toegankelijk, behalve in het broedseizoen. Het Zuid-Hollands Landschap is beheerder van dit vloedbos. Bij eb is het gebied overigens nauwelijks begaanbaar, en zijn laarzen geen overbodige luxe. Het laarzenpas is een wandeling van zo'n 2,5 km. Bij de ingang van het terrein staat een bordje met de tijdstippen waarop het vloed is, zodat iedereen zelf kan bepalen of het slim is om het terrein te betreden.

Doordat het bos dagelijks overstroomt met voedselrijk rivierwater, groeien hier van origine weelderige bossen, zeg maar de jungles van Rotterdam. Door deze natuurlijke voedselrijkdom worden de planten hier veel groter dan normaal. Zo zijn er brandnetels van vier meter en het fluitenkruid is er wel twee meter hoog. In het voorjaar groeien er allerlei bijzondere plantensoorten zoals spindotter, zomerklokje en bittere veldkers. In de zomer zit het bos vol met klimplanten als hop en haagwinde. De ondergrond is dan bijna ondoordringbaar. Ideaal voor broedvogels als de zwartkop en de tuinfluiter die daar hun nesten bouwen. In het meest onbegaanbare gedeelte huist een bever. Kortom, Klein Profijt is een prachtig stukje jonge natuur in Rotterdam.

Ruigeplaatbos

Het Ruigeplaatbos is aangelegd op een oude zandplaat in de Oude Maas bij Hoogvliet. Het bos ligt buitendijks; de getijdenwerking van de zee is hier duidelijk zichtbaar. Het verschil tussen hoog en laag water is erg groot. Het Ruigeplaatbos is oorspronkelijk aangelegd als park, maar het heeft na een zware storm in 1997 een veel natuurlijker karakter gekregen. Omgevallen bomen zijn grotendeels blijven liggen en indrukwekkende Schotse Hooglanders houden de begroeiing kort. In het bos is een rijke variatie aan fauna te vinden waaronder vleermuizen, spechten en diverse roofvogels. Er is een 900 meter lange vlonder, die soms -met springtij- onder water loopt; het vloedmerk van de rivier is na afloop dan goed te zien. Zuid-Hollands Landschap en gemeente Rotterdam beheren het gebied en soms worden er excursies georganiseerd. Raadpleeg hiervoor de website van het Zuid-Hollands Landschap.

Carnisse grienden

De Carnisse grienden liggen buitendijks en staan dus onder invloed van eb en vloed. Twee maal per etmaal staan grote delen van het gebied onder water. Het gebied kent hierdoor een bijzondere flora en fauna. Op de (knot-)wilgen groeien bijzondere mossoorten en paddenstoelen. Ook planten van getijdenmilieus zijn hier te bewonderen zoals de beschermde Spindotterbloem, Gele Lis, Kattenstaart, Bittere Veldkers en Zomerklokje.

Kijk ook op www.carnissegrienden.nl.

Visserijgriend

Visserijgriend ligt tussen Hoogvliet en Poortugaal en is een uniek stukje natuurgebied langs de Oude Maas. Het is een van de weinige zoetwater getijdengebieden in Nederland. Een gedeelte van het gebied overstroomt twee keer per dag bij hoogwater. Daardoor ontstaat een wilgenvloedbos en een mooi broedgebied voor diverse zangvogels.

Stormpolderbos

Het Stormpolderbos bij Krimpen aan de IJssel is eeuwenlang door de mens gebruikt als hakgriend. Na 1945 was het niet lonend meer om het griend te exploiteren en liet men het verwilderen. Het griend verwaarloosde, groeide dicht en de kaden werden kapotgeslagen door de vele overstromingen en scheeps- en windgolven vanuit de Nieuwe Maas. In 1984 werd het natuurgebied eigendom van het Zuidhollands Landschap, deze maakte een herinrichtingsplan en voerde dat in 1992 en 1993 uit.

Via een nieuw gegraven brede geul 'de Sleup' kan het door de getijdenbeweging wel anderhalve meter opgestuwde water nu weer het vloedbos bereiken. Aan de slibafzetting op de plantengroei is goed te zien hoe hoog het water komt. Klepduikers en geulen zorgen voor een goede waterhuishouding. In dit gebied komen zeldzame planten als spindotter, zomerklokjes, driekantige bies en rivierkruiskruid weer voor. Gehoopt wordt dat trekvissen als zalm en zeeforel op deze plaats, waar zoet en zout water in elkaar overgaan, even op adem kunnen komen alvorens de rivier verder op te zwemmen.

Eiland van Brienenoord

Verscholen achter een industrieterrein ligt aan de Nieuwe Maas het Eiland Brienenoord. Het eiland is 21 hectare groot en is ontstaan op een zandplaat in de Nieuwe Maas voor IJsselmonde. Op het toegankelijke eiland liggen nu volkstuinen en een terrein van de scouting, maar is er ook een natuurgedeelte en een oud bouwdok voor de Rotterdamse metrotunnels. Het bouwdok vormt nu een grote natuurlijke poel die in de zomer vol zit met amfibieën en libellen. De Van Brienenoordbruggen liggen er pal tegenaan. Het natuurgebied, met grote bomen, poelen en een getijdengeul, wordt beheerd door het Zuid-Hollands Landschap en maakt onderdeel uit van de Ecologische HoofdStructuur van Nederland.

Het eiland van Brienenoord is één van de weinige plekken in Rotterdam waar de beschermde spindotterbloem in grote hoeveelheden voorkomt. Er is sprake van extensief beheer, vooral door begrazing van enkele Schotse Hooglanders, grote runderen met een harige vacht en grote hoorns. Er komen veel soorten vogels (zelfs uilen), vlinders en vleermuizen voor. Voor de getijdenplekken langs de rivier is het eiland een belangrijke stapsteen. Sinds kort is er ook een natuurspeeltuin. Je vindt er onder meer een insectenmuur en perken met planten voor tuinmannetjes en tuinvrouwtjes.

Partners

Binnen het programma ‘De rivier als getijdenpark’ werkt een groot aantal partners samen. Op 16 maart 2015 is dit geformaliseerd met een intentieovereenkomst (pdf). De partners die nu meedoen zijn het Wereld Natuur Fonds, het Zuid-Hollands Landschap, het Havenbedrijf Rotterdam, Rijkswaterstaat, EcoShape, het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, het Hoogheemraadschap van Delfland, de Provincie Zuid-Holland en de gemeenten Ridderkerk en Rotterdam. Tijdens de bestuurdersbijeenkomst van 2 november 2016 zijn vijf nieuwe partners toegetreden: de gemeente Schiedam, het Waterschap Hollandse Delta, ARK Natuurontwikkeling, advies- en ingenieursbureau TAUW en RiverArt, een kunstproject en cultuur-toeristische route langs de Nieuwe Maasrivieroevers die Rotterdam en Dordrecht verbinden.

Meer informatie

De getijdenparken worden mede mogelijk gemaakt door LIFE financiering van de Europese Unie.