Voor mekaar
Gepubliceerd op: 15-12-2016
Geprint op: 17-11-2018
https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/voor-mekaar/
Spring naar het artikel
Foto: Jan van der Ploeg

Er rust nog steeds een taboe op eenzaamheid, terwijl het heel gewoon is. Iedereen kan zich wel eens eenzaam voelen. Wanneer dit langer aanhoudt, kan iemand in een isolement raken. In Rotterdam laten we dat niet gebeuren.

Met de campagne 'Rotterdammers laten elkaar niet alleen' vraagt de gemeente Rotterdammers om naar elkaar om te kijken. Samen iets leuks doen is de beste manier om eenzaamheid of isolement tegen te gaan.

Filmpje 'Ik laat je niet alleen'

Pannakampioen Jeand Doest en het Oldstars Walking footballteam uit Hillegersberg werkten mee aan het filmpje 'Ik laat je niet alleen'. Hiermee laten ze zien hoeveel plezier je met elkaar kunt hebben.

U kunt ook iets doen!

U kunt ook iets doen om zelf onder de mensen te komen of juist om eenzame ouderen te helpen. Een wandeling, een kop koffie, samen boodschappen doen: het levert veel gezelligheid op. Laat u inspireren door een top-10 van praktische tips. Of ga aan de slag als vrijwilliger. Verschillende Rotterdammers gingen u al voor. Enkele van hun verhalen leest u hieronder.

Zij zetten zich in voor anderen

Verhalen van Rotterdammers die elkaar niet alleen laten:

Marja van Katendrecht: ‘Wie een ander helpt, is een rijk mens’

Als Marja van Katendrecht ergens binnenkomt, is het onmogelijk niet naar haar te kijken. Met haar opvallende lange, slanke en elegante verschijning trekt deze rasechte Rotterdamse de blikken naar zich toe. Maar ze is meer dan een blikvanger. Marja houdt van mensen en geeft ze graag warmte en genegenheid. Als boegbeeld voor de Coalitie Erbij Rotterdam komt ze dan ook volledig tot haar recht.

'Het ambassadeurschap van de Coalitie Erbij kon ik niet weigeren,' zegt Marja. 'Ik heb mezelf ook langere tijd eenzaam gevoeld. Ik ben geboren op Katendrecht; volgens mijn moeder was ik een bedrijfsongelukje.' Met een knipoog voegt ze eraan toe: 'De brug de Hoerenloper is vast naar mijn vader vernoemd.' Marja voelde zich niet gewenst. 'Je kunt daarin berusten of voor jezelf opkomen. Ik heb dat laatste gedaan. En kijk: als boegbeeld van de Coalitie Erbij Rotterdam help ik nu andere mensen.'

Doe bijvoorbeeld eens een boodschap voor je buurvrouw. Dat kost je een beetje van je tijd, maar daar staat veel tegenover.

Marja van Katendrecht

Mensen durven uit schaamte niet over eenzaamheid te praten, vindt Marja. 'Maar taboes zijn onzin, die bedenken we allemaal zelf. Er moet ruimte komen voor andere gedachten. Ik wijs Rotterdammers op wat ze zelf aan eenzaamheid kunnen doen. Het is niet erg om je af en toe eenzaam te voelen. Maar dóe er iets aan voor het een probleem wordt. Maak een lijstje met dingen die je zou willen doen. Ook als die dingen op het eerste een beetje stom zijn. Dúrf en probeer eens twee of drie van die activiteiten uit. En bedenk: als je zelf niet aangeeft dat er wat is, kun je ook niet geholpen worden.'

Anderen kunnen veel doen en de Coalitie Erbij helpt daarbij. Marja: 'Kleine dingen zijn soms al voldoende om de eenzaamheid van anderen te doorbreken. Doe bijvoorbeeld eens een boodschap voor je buurvrouw. Dat kost je een beetje van je tijd, maar daar staat veel tegenover. Wie een ander helpt, is een rijk mens.'

Meer informatie

De Coalitie Erbij Rotterdam zet zich in om eenzaamheid en sociaal isolement te verminderen. Meer informatie is te vinden op coalitieerbijrotterdam.nl.

Op Katendrecht is sinds 2015 een groep bewoners actief met buurtpreventie. Vooral geboren en getogen Kapenezen. Ze maken minstens twee keer per week een ronde door de wijk. Ze controleren of ramen en deuren goed dicht zijn.

Ook kijken ze of het geen zooitje is op straat. Is er iets kapot of ligt er troep? Dan ruimen ze het op of melden het in de BuitenBeter-app.

Drijvende kracht en initiatiefnemer van het preventieteam is Tina Melfor (59): ‘Vuilnis naast de container, daar ergerde ik me rot aan. Ook werd er hier veel ingebroken. Daarmee is dit alles twee jaar geleden begonnen. De gemeente gaf ons een budget om het werk van ons team te ondersteunen. Daarmee hebben we onder andere zomer- en winterjassen, zaklampen en portofoons gekocht.’ Praatjes maken met de buurtbewoners hoort ook bij het werk. Zo horen de teamleden het laatste nieuws en weten ze precies wat er speelt in de wijk.Door de felgroene jassen die ze dragen, herkennen de buurtbewoners hen gelijk.

BuitenBeter-app

‘We worden tijdens onze ronde ook wel aangehouden door bewoners. Dan vertellen ze wie er vuil naast de containers heeft gedumpt. En we spreken zelf ook mensen aan als ze troep maken. Sinds we onze rondes maken, is de buurt echt opgeknapt. Ook door het gebruik van de BuitenBeter-app op de smartphone. Als er troep ligt die niet in een vuilcontainer past, maken we er een foto van. Ook vermelden de locatie en wat precies het probleem is. We verzenden de melding via die app. De gemeente ruimt de troep dan op.’ zegt Tina.

'Of de buurtbewoners het waarderen? Zeker weten: ‘Toppie, de duimen omhoog!’, zeggen ze als ze ons zien lopen'

Tina Melfor - initiatiefnemer van het preventieteam

Een schone wijk

Sommige teamleden doen al vanaf het begin mee. Zo ook Hennie Brand, met 78 jaar de oudste deelneemster: ‘Ik vind het heerlijk om te lopen en je blijft onder de mensen. Ik help soms ook mee tuintjes op te ruimen.’ Janny Hoekman (54): ‘Toen Tina vroeg of ik mee wilde doen, twijfelde ik. Maar ik vind een schone veilige wijk belangrijk, dus heb ik ja gezegd.’ Janny wist op haar beurt haar buurvrouw Diana Haazen (53) ook zo ver te krijgen om mee te doen. Diana: ‘Ik had geen werk meer en had wat uurtjes vrij. Dus ja, ik wilde wel wat voor mijn Kaapje doen. Want ik erger me dood aan de troep in de wijk.’

Gezelligheid net zo belangrijk

Elke ronde begint in de huiskamer van het Huis van de Wijk ’t Steiger. Onder het genot van een kopje koffie of thee met wat lekkers. De deelnemers van het team nemen de laatste nieuwtjes door met elkaar. Want behalve de wijk schoon en netjes houden, is gezelligheid binnen het team minstens zo belangrijk. Koos Klein (54) loopt pas vier maanden mee maar zou het werk en de mensen in het team niet meer willen missen. ‘Ik ben al tien jaar werkeloos en moest verplicht vrijwilligerswerk doen. Ik vond de mensen aardig en voelde me meteen thuis. Onderling is er echt een gezellig sfeer.’ Jannie is het helemaal met Koos eens. ‘We sparen maandelijks een klein bedrag en daar gaan we met zijn allen van uit eten. Fantastisch!’

Waardering door de buurt

Tina: ‘Of de buurtbewoners het waarderen? Zeker weten: ‘Toppie, de duimen omhoog!’, zeggen ze als ze ons zien lopen.’

Lees hier meer informatie over de BuitenBeter-app.

Bij OOPOEH passen ‘opa’s en oma’s’ op een huisdier. Dit heeft veel voordelen voor dier, baasje en oppas. De ontmoeting tussen Franza (67) en Janny (66) en haar hond Rufo via OOPOEH bleek een echte win-win situatie.

Janny heeft nu meer tijd om andere dingen te doen. En Franza heeft een deeltijdhond waar ze haar dierenliefde aan kwijt kan en lekker mee kan lopen. En Rufo? Die geniet: hij heeft een lief tweede baasje en een fijn logeeradres!

Perfecte match

Janny: ‘Het is een ‘match made in heaven’. Niet alleen voor Rufo, maar ook voor mij. Ik heb een betrouwbaar logeeradres voor Rufo en lekker af en toe mijn handen vrij om te doen wat ik wil. Franza en ik kunnen het samen ook goed vinden. Ze woont maar tien minuten bij me vandaan. Rufo, een Spaanse waterhond, komt uit een dierenasiel in Spanje en was totaal niet opgevoed. Hij heeft al veel geleerd, maar alleen thuis blijven vindt hij vreselijk. Daarom ben ik zo blij met Franza. Zij en Rufo zijn dol op elkaar. Hij heeft bij haar een eigen matras en wordt als een koning behandeld!’

'Het klikte meteen, zowel met de hond als met Janny'

Franza - over OOPOEH

Franza: ‘Ik wilde graag een hond, maar voor de meeste honden ben ik allergisch. Niet voor Rufo, want die heeft een speciale vacht. Het klikte meteen, zowel met de hond als met Janny. Tegenwoordig zorg ik twee dagen per week voor hem. Hij blijft altijd één of twee nachten slapen, dat is zo gezellig. Toen ik net gepensioneerd was, sliep ik vaak uit, mijn dagen hadden niet echt structuur. Nu ik voor Rufo zorg, heb ik meer regelmaat. Ook ga ik er vaker op uit. Naar het Zuiderpark of naar het Kralingse Bos. Met een hond heb je vaak een praatje. Zo heb ik een nieuwe kennis ontmoet, ook met een hond. Elke week drinken we samen koffie. Rufo maakt echt deel uit van mijn leven. Als ik jarig ben, komt hij ook. Mijn leven is er dankzij hem rijker op geworden.'

Over OOPOEH

Bij OOPOEH passen 'opa's en oma's' op een huisdier. Zo hebben ouderen meer gezelschap en beweging, krijgen huisdieren aandacht en verzorging en hebben de baasjes een betrouwbare oppas. OOPOEH werkt door heel Nederland. Het is gratis voor ouderen die willen oppassen maar niet voor baasjes die een oppas voor hun huisdier zoeken. Zij betalen €45,- inschrijfgeld en €12,50 per maand als zij een OOPOEH voor hun huisdier hebben gevonden.

Mantelzorgers Ed en Marja delen en lachen veel. Ze leerden elkaar kennen via Klup en zoeken elkaar nu maandelijks op. Tijdens hun eerste ontmoeting klikte het meteen tussen Ed van Gelder (60) en Marja van Ballegoie (61).

Niet omdat ze op zoek waren naar een nieuwe partner, ze zijn beiden getrouwd. Wel om samen even uit de dagelijkse sleur te stappen. Tijdens hun maandelijkse ontmoetingen delen zij elkaars lief en leed. Maar er wordt vooral veel gelachen.

Ed is mantelzorger voor zijn vrouw. En juist zijn vrouw wees hem op het bestaan van Klup. ‘Onze partners vinden het prima dat we met elkaar afspreken. Mijn vrouw wist dat ik op zoek was naar een maatje’. Marja zorgt voor haar ernstig zieke man, dat is best zwaar. Een maatschappelijk werker wees haar op Klup.

'We appen elkaar wekelijks, want er gebeurt zoveel in onze levens.'

Ed van Gelder

Ed: 'Ik loop ik met een stok en ik heb een herseninfarct gehad. Dat heb ik gewoon in mijn profiel op Klup gezet. Ik ben open en eerlijk, mensen weten wat ze aan me hebben.' Marja: 'Ik maak geen onderscheid, beperking of niet, het leek mij een leuke man.' Ed heeft Marja op haar profielfoto uitgekozen. 'Ik wilde wel eens kennis maken met die spontane rooie dame. Nu hoort ze bij mijn leven. We appen elkaar wekelijks, want er gebeurt zoveel in onze levens. Zo houden we elkaar op de hoogte.'

'Dit houdt ons op de been'

'De klik was er meteen, we voelden veel dingen aan van elkaar. We zijn allebei zorgzame mensen. Het heeft zo moeten zijn, alsof het gestuurd was', zegt Ed. Als ze afspreken, praten ze eerst over hun partners. 'We hebben veel steun aan elkaar. Maar na een kwartier is het tijd voor leuke dingen. Dan gaan we lunchen en maken we lol met elkaar. We hebben allebei galgenhumor'. Zegt Ed met een brede glimlach. ‘Dit is ons moment, dat houdt ons op de been. Ik kijk er altijd naar uit'. Marja straalt als ze dit zegt.

Over Klup

Klup is een social app voor moderne senioren die op zoek zijn naar gezelligheid. Klup koppelt u aan uw buurtgenoten op basis van gemeenschappelijke interesses en de plek waar u woont. Download de app in de AppStore of via Google Play.

In straten die Opzoomeren geven mensen elkaar veel meer hulp. 'En het werkt', vertelt Opzoomer-bestuurder Johan Janssens. 'Opzoomeren is niets meer of minder dan: goede buren van elkaar worden.'

Johan Janssens is al sinds de oprichting betrokken bij Opzoomer Mee. Hij legt uit wat de kracht ervan is. 'Het is begonnen met het opknappen van straten en andere praktische dingen. Sinds drie jaar hebben we er een onderdeel bij: de Lief en Leedcampagne. Daarbij gaat het om aandacht voor elkaar. Besteed aandacht aan mensen in je straat die oud, eenzaam of ziek zijn of problemen hebben', zegt Johan.

Opzoomerkanjer

'Eenmaal per jaar kiezen we de Opzoomerkanjer op Lief en Leedgebied. De laatste keer is die gewonnen door het Rottekwartier. Zij hebben dankzij het Opzoomeren een hecht netwerk van bewoners. Ook de jeugd is erbij betrokken. Zelfs de voormalige ettertjes, om het zo maar te zeggen, helpen nu mee. Ze hebben bijvoorbeeld een terminaal zieke buurman helpen verhuizen naar een verzorgingshuis.'

Opzoomeren werkt gewoon!

'In de straten die opzomeren geven mensen elkaar veel meer hulp en zorg. Logisch natuurlijk, want ze kennen elkaar. Dan is de drempel om hulp te vragen of aan te bieden veel kleiner. Voor de gemeente is dat belangrijk omdat ze wil dat bewoners steeds meer zelf doen. Het is wel nodig dat de gemeente het dan echt loslaat. In de zin dat bewoners zelf mogen bepalen wat er gebeurt en hoe. Maar loslaten is ook: waarderen en faciliteren. Met bijvoorbeeld geld, regelingen en het verminderen van bureaucratie. Bewoners zijn niet georganiseerd als een instelling, dat moet de gemeente zich realiseren. Ze regelen dingen onderling en informeel. Ze doen makkelijk een boodschap voor elkaar. Maar ze willen geen cursus in hoe ze met elkaar moeten omgaan.'

Aankloppen

'Wie graag iets wil doen voor anderen, die oud of eenzaam zijn, kan volgens mij twee dingen doen. Óf vrijwilliger worden bij een instelling die voor zo’n doelgroep actief is, óf zelf actief worden in eigen straat. In dat laatste geval kun je bij ons aankloppen voor hulp en advies. Bijvoorbeeld voor het verzamelen van een groepje gangmakers en het organiseren van je eerste activiteit.'

Vijf jaar geleden kreeg speeltuin Klimroos een laatste kans. Ayse Gur-Oren (43) pakte die met beide handen aan. ‘Ik ging de deuren langs en vroeg iedereen te komen’. Nu bezoeken dagelijks zo’n 150 kinderen de speeltuin aan de Putsebocht.

Zij komen vaak met ouders, oma en opa’s. Bijkomend voordeel: Ayse kent zo’n beetje iedere buurtbewoner. ‘Dinsdag is koffieochtend in het speeltuingebouw. Er wordt niet geroddeld; die regel vertel ik meteen aan elke nieuwkomer. Zo leert iedereen me te vertrouwen’. Ayse bespreekt vaak problemen waar buurtbewoners mee te maken krijgen. Schulden, scheiding, eenzaamheid... Menig huwelijk is door Ayse gered. Ze zoekt de oplossing altijd samen met de bewoner. Of die Turks, Marokkaans of Bulgaars is of een andere achtergrond heeft, maakt niet uit.

Panorama Mesdag

Ayse is niet alleen van de problemen. Laatst organiseerde ze een uitstapje naar Panorama Mesdag. ‘Er gingen 22 vrouwen mee. Ze vonden het zo leuk dat ze er nog eens heen willen, en dan met hun kinderen’. Ayse is actief, maar ze doet het niet allemaal alleen. Zo namen collega-vrijwilligsters een tijdje terug de lessen aerobic en zumba van haar over.

Contacten leggen

In de wijk wonen ook vrouwen die nooit het huis uitkomen, ook wel ‘verloren vrouwen’ genoemd. ‘Ik zoek hen op en ga met hen praten, en met hun man. Dan komen ze een paar keer naar de speeltuin toe. Vaak eerst met hun schoonmoeder erbij en na een paar keer komen ze alleen.’ Het zijn succesjes die Ayse koestert, net als de huisbezoeken aan eenzame ouderen in de buurt. ‘Die contacten leggen we in samenwerking met de huisarts. Het resultaat? We hebben op woensdagochtend een vaste groep ouderen op de koffie. Echt fantastisch!’

Ze zijn in Noord geboren, maar wonen al 71 jaar op Zuid. Meneer en mevrouw Pols willen nooit meer weg. 'Een benedenhuis en een lage huur', verklaren ze. Maar er is meer dat hen bindt. Ze houden van de buurt en de buurt houdt van hen.

Ze zijn 75-plus, maar dat is niet te merken. In het Huis van de Wijk ‘Irene’ aan de Oudelandstraat vinden ze elke dag wat te doen. Koffie zetten, schoonmaken, een praatje maken. ’s Avonds maakt meneer een ronde en sluit hij het gebouw af. Echt feest is het met de buurtkinderen. Het Halloweenfeest in de speeltuin trok maar liefst 82 kinderen! Ook hier pakt het echtpaar Pols alles op. Van de poffertjes tot het toezicht bij schaatsbaan en survival. Sinds het feest zijn de contacten in de buurt beter. Bewoners uit andere culturen blijven soms liever op zichzelf. Jammer, vindt het echtpaar Pols. Maar bij de kinderspelen is dat anders. ‘Dan heb je zó een praatje’.

'Wie kent hen niet; meneer en mevrouw Pols zijn de gezichten van de wijk.’

Stadswachten over het echtpaar Pols

Lief- en leedpotje

Met het lief- en leedpotje krijgen bewoners die dat nodig hebben een bloemetje van meneer en mevrouw Pols. Laatst belde mevrouw Pols met Woonstad voor een buur die dat zelf lastig vond. En de eigenaar van de mini-super kan rustig thuis gaan lunchen. Meneer Pols neemt hem zolang waar.

Opeens wordt er gezwaaid. Een tel later stappen vier stadswachten binnen om een bakkie te doen. De begroeting is allerhartelijkst. ‘Geen wonder’, zegt een stadswacht: ‘Wie kent hen niet; meneer en mevrouw Pols zijn de gezichten van de wijk.’ Een verdiend compliment!

Mohamed El Koubai (50) kan eigenlijk niet rustig over straat want hij wordt aangeklampt door jong en oud. Hij is altijd in touw voor de mensen in Bloemhof. Mohamed runt voor Thuis op Straat (TOS) de speelwinkel Oleander Bloeit.

Vijf dagen per week zijn alle kinderen daar welkom om te spelen, te knutselen, te voetballen, voor gewoon een praatje of een goed gesprek. Maar ook voor ouders van allerlei nationaliteiten is de speelwinkel een tweede woonkamer geworden. Ze komen voor de gezelligheid maar ook als ze problemen hebben. Bijvoorbeeld door overlast van jongeren. Mohamed: ‘Dan praat ik met de jongeren zelf of gelijk met hun ouders. Die weten vaak niet wat hun kinderen uitspoken. Samen komen we er altijd uit.’

Verbinder

Maar Mohamed doet veel meer dan zijn werk voor TOS. Hij is aanspreekpunt voor de woningcorporatie. Met ouderen, die niemand anders hebben, gaat hij mee naar de dokter of het ziekenhuis. ‘Als ze weer uit het ziekenhuis zijn, bel ik hoe het gaat. En als het nodig is, kookt mijn vrouw voor hen. Ook loop ik ‘s avonds op verschillende tijden rondes door de wijk. Kleine kinderen, die nog laat op straat spelen, breng ik naar huis. Een kapotte ruit meld ik bij Vestia, een overvolle container bij de gemeente.’

'Ik wil mensen ook inspireren om wat voor anderen te doen. Ik zie mijzelf als een grote brug in de wijk.'

Mohamed el Koubai

Mensen inspireren

Mohamed doet zoveel voor anderen, omdat hij een voorbeeld wil zijn. Voor zijn kinderen en voor anderen. ‘Ik wil mensen ook inspireren om wat voor anderen te doen. Ik zie mijzelf als een grote brug in de wijk. Ik kan niet alles zelf oplossen maar mensen wel doorsturen naar de juiste instanties. Als ze niet goed Nederlands spreken, ga ik met hen mee. Ik wil hen laten zien: je kan het. Naar buiten gaan, contact zoeken, voor jezelf en anderen opkomen.’

Anke van Doorne stond nog maar net ingeschreven op de website van Rotterdammers voor elkaar of Eva van Olde Monnikhof hing al aan de telefoon. Of ze tijdens ART Rotterdam wilde helpen bij AVL-Mundo op de Keileweg. Dat leek Anke wel wat.

Eind vorig jaar raakte Anke (57) haar baan kwijt maar zin om thuis te zitten had ze niet. Na een maandje ‘vakantie’ vond ze het tijd voor actie en zette haar profiel op rotterdammersvoorelkaar.nl.

Zingen met bejaarden

‘Ik heb eigenlijk altijd vrijwilligerswerk gedaan. Maar ik ben geen type om met bejaarden te gaan zingen ofzo,’ legt Anke uit. ‘Toen Eva belde omdat ze vrijwilligers zocht voor Stichting AVL-Mundo, was dat eigenlijk buiten mijn comfortzone. Juist daarom heb ik ja gezegd.’ Op de eerste dag van ART Rotterdam bemant Anke het standje met glühwein, koffie en thee. ‘Jammer dat het vandaag nog zo rustig is en erg koud. Hopelijk wordt het in het weekend drukker en warmer.’

Voorselectie

Voor de directeur van AVL-Mundo Eva Olde Monnikhof is het ook de eerste keer dat ze de website gebruikt. ‘Het is een snelle en effectieve manier om vrijwilligers te vinden’, zegt ze. ‘Door de profielen op de site kun je al een voorselectie maken. Heel handig. Ik zocht mensen die gasten konden ontvangen, rondleidingen geven en voor thee en koffie zorgen tijdens ART Rotterdam. Kortom: zorgen dat mensen zich welkom voelen hier en de drempel om te komen kijken verlagen. Veel mensen vinden kunst toch een beetje eng.’

Harde kern

Op de oproep die Eva op rotterdammersvoorelkaar.nl zette, kwam niet genoeg respons. ‘Dus heb ik zelf mensen geselecteerd op basis van hun profiel. Gastvrijheid was mijn belangrijkste criterium. Uiteindelijk heb ik zeven mensen gekozen. Het is vandaag pas de eerste dag maar ik ben al dik tevreden over hen.’ Ook de samenwerking met Anke bevalt goed. ‘Ze is open en leergierig. Daardoor kan ze goed het verhaal over de kunst hier aan de gasten vertellen. Het liefst houd ik van de groep vrijwilligers die nu via rotterdammersvoorelkaar.nl voor ons werken, een soort harde kern over. Die kunnen we dan vaker inzetten bij evenementen. Dat is wel zo makkelijk en vertrouwd.’

Eitje

Ook Anke is enorm te spreken over de website. ‘Ik had geen idee wat ik voor vrijwilligerswerk moest gaan doen. Het eerste waar je aan denkt is helpen in een bejaardentehuis. Maar ik verbaasde over de diversiteit aan vrijwilligersklussen die erop staan. Er is echt voor iedereen wat te vinden en de site is heel gebruiksvriendelijk. Ook voor particulieren is het een eitje om hun hulpvraag erop te zetten.’

Rotterdammers voor elkaar

Ook vrijwilliger worden? Of zoekt u juist hulp? Zoek en vind elkaar met Rotterdammersvoorelkaar.nl. Een online ontmoetingsplaats voor iedereen die wil helpen of juist wat hulp kan gebruiken.

In gesprek met Marianne Vorthoren directeur van SPIOR, Stichting Platform Islamitische Organisaties Rijnmond. Wat doet SPIOR al aan eenzaamheidsbestrijding?

Marianne Vorthoren legt het uit. 'In moslimgemeenschappen heeft de eerste generatie soms problemen. Ze spreken niet allemaal voldoende Nederlands, hun kinderen zijn druk met werk en gezin. Eenzaamheid ligt dan op de loer. Ook omdat het voor hen moeilijker is om hun weg te vinden in de Nederlandse samenleving, en bij instellingen en dergelijke. Wij hebben al eerder bijvoorbeeld spreekuren georganiseerd. Op dit moment hebben we het project ‘Ouderdom komt met Vragen’. Hierin trainen we vrijwilligers die als ‘maatjes’ gekoppeld worden aan ouderen en met hen in gesprek gaan over levensvragen en zingeving. Dit is gebaseerd op de MOTTO-methodiek. Dat wordt al een aantal jaren uitgevoerd door Samen010, maar zij merkten dat ze bijna alleen autochtone ouderen bereikten.'

Wat hebt u daar eventueel nog meer bij nodig?

'Het programma moet bekend worden bij de zorgaanbieders zodat deelnemers ook zo kunnen worden aangemeld. We zijn begonnen in Feijenoord. We willen via zoveel mogelijk kanalen in beeld komen bij onze doelgroep. Zelf doen we dat vooral via de achterban. Bijvoorbeeld in moskeeën en andere islamitische organisaties. We weten namelijk dat ouderen niet uit zichzelf zo snel zullen zeggen dat ze eenzaam zijn. Schaamte speelt daarbij een rol.'

Kunnen Rotterdammers die zelf iets willen doen voor een eenzame 'ander', maar niet goed weten wat, bij u terecht?

'Een gesprek over levensvragen wil je graag in je moedertaal voeren. We hebben dus behoefte aan mensen die, naast goed Nederlands, ook een andere taal spreken. Turks, Berbers of bijvoorbeeld Urdu. Een behoorlijk aantal enthousiaste vrijwilligers heeft zich al gemeld. Maar meer zijn altijd welkom. We zoeken nu met name nog vrijwilligers die ook Turks goed beheersen.'

Hebt u zelf ervaringen met eenzaamheid en wat hebt u daartegen ondernomen?

'Mijn grootmoeder legde altijd heel makkelijk contact. Maar naarmate ze ouder werd, vielen steeds meer mensen om haar heen weg. Haar wereld werd steeds kleiner. Als familie heb je een belangrijke rol, maar ervaar je ook het belang van het systeem er omheen. Van de bredere sociale omgeving, vrijwilligers van bijvoorbeeld de kerk of moskee, en waar nodig professionele zorg.'

www.spior.nl

Iedereen kan met kleine dingen al het verschil maken in de strijd tegen eenzaamheid volgens Astrid Arts van Humanitas. Door elkaar te groeten op straat of in het portiek bijvoorbeeld.

Astrid Arts is manager bij Humanitas. Dit is een organisatie die mensen helpt die het in hun eentje even niet redden. Zij legt het verschil uit tussen sociaal isolement en eenzaamheid. ‘Met sociaal isolement bedoelen we dat mensen geen sociaal netwerk hebben en daaronder lijden. Dat is dus redelijk objectief en meetbaar. Eenzaamheid is meer een gevoel dat mensen hebben. Iemand kan wel sociale contacten hebben maar zich toch eenzaam voelen.’

Tijd voor een Oma

Humanitas richt zich in de strijd tegen eenzaamheid vooral op eenzame ouderen. Ze organiseren allerlei laagdrempelige activiteiten zoals het project ‘Tijd voor een Oma’. ‘Daarvoor koppelen we studenten aan ouderen. Zij gaan bijvoorbeeld samen naar buiten als de ouderen dat zelf niet meer durven of kunnen. En we hebben de seniorentalentenbank waarbij ouderen ontdekken wat ze leuk vinden en waar ze goed in zijn. Die kwaliteiten kunnen ze dan - als vrijwilliger - gebruiken om anderen te helpen. Het mes snijdt aan twee kanten. Je helpt een ander, maar bent zelf ook geholpen omdat je je nuttig voelt en je netwerk uitbreidt.’

Persoonlijke aandacht

Ook organiseert Humanitas maandelijks op zondag en woensdag activiteiten. Soms iets gezelligs zoals een shantykoor of muzikale bingo. Soms meer educatief zoals een presentatie van de politie over veiligheid op straat. En ze organiseren ook zingevingsbijeenkomsten waar verschillende thema’s worden uitgediept. Het idee daarbij is ook dat mensen elkaar leren kennen. En bijvoorbeeld telefoonnummers uitwisselen en bij elkaar op bezoek gaan en zo zelf hun netwerk vergroten. Er staan vrijwilligers buiten om mensen binnen te halen. Wie dat wil, krijgt een knuffel bij binnenkomst en bij het weggaan. ‘Die persoonlijke aandacht is misschien wel het allerbelangrijkste voor mensen,’ vertelt Arts. ‘Want er staat altijd een rij.’

Eerste stap zetten

Wat kunnen mensen doen als ze iemand willen helpen die zich mogelijk eenzaam voelt? Astrid begrijpt dat het moeilijk is om een stap te zetten. Want het lijntje tussen oplettendheid en bemoeizucht is best dun. ‘Het zijn vaak kleine dingen die het doen. Groet elkaar bijvoorbeeld in het portiek en op straat of zwaai eens naar iemand achter het raam. Daarmee heb je al een hindernis genomen. De stap om dan aan te bellen, als de gordijnen bij de buurvrouw een keer dicht blijven, is dan kleiner.’

Vanwege haar woonkamerproject in het Nieuwe Westen en haar sociale betrokkenheid vroeg de gemeente fotografe Margi Geerlinks foto’s te maken voor de Rotterdamse campagne ‘Ik laat je niet alleen’.

Margi vertelt hoe die opdracht leidde tot haar vrijwilligerswerk in verzorgingstehuis De Leeuwenhoek.

‘Toen ik de foto-opdracht van de gemeente kreeg wilde ik mij in het onderwerp eenzaamheid verdiepen’, vertelt Margi. ‘Ik ben op zoek gegaan in mijn omgeving. Ik wilde weten wat is eenzaamheid is, hoe het eruit ziet en hoe je het herkent.’

Verhaal

‘Met mijn buurvrouw van 86 heb ik veel gepraat over ouder worden en wat het betekent om kwetsbaar en afhankelijk te zijn. Maar ik wilde ook eens kijken hoe het leven in een verzorgingstehuis er uitziet en welke mensen er wonen. Zo kwam ik bij De Leeuwenhoek aan de Kruiskade terecht. Nu volg ik met mijn camera het leven van de bewoners en bezoekers van De Leeuwenhoek. Met mijn foto’s vertel ik hun verhaal. Ik kom er nu twee maanden en ik vind het echt een fantastische plek. Heel multicultureel, zoveel verschillende nationaliteiten, heel Rotterdams.’

Bewogen

Maar Margi komt niet alleen om foto’s te maken in De Leeuwenhoek. Ze komt er ook iets brengen. ‘Ik ben heel bewogen en laat me leiden door mijn gevoel. Ik moet mensen helpen, ik kan het gewoon niet laten. Daarom ‘werk’ ik nu één keer per week als een soort vrijwilliger in De Leeuwenhoek. Ik bezoek een paar vaste mensen maar ik spring ook in op de behoefte van het moment. Als het mooi weer is en iemand wil graag wandelen, dan probeer ik daar tijd voor te maken.’

Pakje shag

Als ze ziet dat iemand hulp nodig heeft of zin heeft in een praatje, dan gaat ze daarop in. ‘Vandaag heb ik een pakje shag bij me voor Theo. Hij heeft maar één euro per dag te besteden, dus voor hem is dat een hele aanschaf. Maar ik zeg er wel bij: ‘niet alles in een keer oproken hoor Theo!’’ Voor Margi dit een perfecte situatie. ‘Doordat ik het vertrouwen van de mensen heb gewonnen, kan ik mijn creatieve beroep uitoefenen. En tegelijkertijd ook mensen helpen door liefde en aandacht te geven.’

Kleine dingen

Mensen die ook iets voor anderen willen betekenen raadt Margi aan eerst eens in hun directe omgeving te kijken. ‘Als je toch gaat wandelen of de hond uitlaten, vraag dan eens iemand mee die weinig buiten komt. En deel wat je hebt. Als je toch iedere dag kookt, is het een kleine moeite om wat extra’s te koken en langs te brengen bij iemand die dat nodig heeft. Of nodig eens iemand uit om te komen eten. Met hele kleine dingen kun je al het verschil maken. Met een zelfgeplukte bos bloemen bijvoorbeeld. Of een pakje shag.’

Eenzaamheid

Met eenzaamheid bedoelen we een situatie waarin iemand het gevoel heeft weinig sociale contacten met andere mensen te hebben. Of er zijn wel contacten, maar die hebben weinig tot geen betekenis. Iemand is eenzaam als het aantal contacten minder is dan die persoon wenst. Of als de kwaliteit van die contacten achterblijft bij de wens. Vooral oudere mensen zijn daarbij kwetsbaar, omdat de ouderdom nu eenmaal met gebreken komt.

Sociaal isolement

Ruim de helft van de Rotterdamse ouderen voelt zich eenzaam. Een op de vier ouderen heeft zelfs niemand om op terug te vallen. Daardoor raken zij in een sociaal isolement. Daarvan spreken we als mensen niemand kennen die hen kan helpen als ze het moeilijk hebben. Zij lopen een risico om, als er nood aan de man is, niet op te vallen en daardoor ook niet de noodzakelijke hulp krijgen.

Actieprogramma Voor Mekaar

Met het actieprogramma Voor Mekaar wil de gemeente drie dingen bereiken:

  • Rotterdammers hebben méér aandacht voor elkaar
  • Zorgwekkende eenzaamheid beter herkennen
  • Inzet van hulp en zorg die werkt

Het actieprogramma Voor Mekaar heeft oog voor verschillende soorten eenzaamheid. Soms is het ontwikkelen van een nieuw netwerk rond mensen voldoende om de eenzaamheid te doorbreken. Bijvoorbeeld door hen te verleiden om deel te nemen aan activiteiten. Maar er zijn ook Rotterdammers voor wie dat niet voldoende is. Dan is eerst professionele hulp nodig.

Middelen tegen eenzaamheid

De gemeente zet verschillende middelen in om eenzaamheid tegen te gaan:

  • een oproep aan alle Rotterdammers om meer om te zien naar elkaar met een publiciteitscampagne en dialogen in de wijken
  • ondersteuning van bewonersinitiatieven die iets aan het probleem doen. Bijvoorbeeld de Lief en Leedstraten, Huizen van de Wijk, inzet van welzijnswerk.
  • aanbod van trainingen aan actieve bewoners om eenzaamheid te herkennen
  • jaarlijks huisbezoek aan alle 75-plussers
  • een 'aandachtsfunctionaris' voor geïsoleerde ouderen in de wijkteams
  • samenwerking op wijkniveau van professionele instellingen, ook met actieve bewoners
  • het meldpunt MeldIsolement

Gebiedsgidsen en 65+ Magazine

Speciaal voor senioren zijn er gebiedsgidsen en het 65+ Magazine. In de gebiedsgidsen vindt u per gebied informatie over gemeentelijke regelingen en adressen van organisaties en activiteiten. Bijvoorbeeld waar u in de wijk kunt eten, koffie drinken, anderen ontmoeten, sporten en bewegen. Ook staan er adressen in van huisartsen, apotheken en fysiotherapeuten. De gidsen zijn online te raadplegen. Daarnaast is er het 65+ Magazine. Dit magazine bevat informatie voor senioren over actief blijven en worden.

Vraagwijzer

Kent u iemand die eenzaam is en die mogelijk hulp nodig heeft? Wijs die persoon op de VraagWijzer in de wijk voor hulp. VraagWijzer is een gratis loket in de gemeente Rotterdam. Rotterdammers kunnen hier terecht voor informatie en advies.

In Rotterdam zijn 14 VraagWijzers, één in elk gebied. Bij de VraagWijzer kunt u ook terecht met vragen of problemen. Bijvoorbeeld ingewikkelde brieven, juridische kwesties, gezondheid of geldkwesties.

De VraagWijzer is voor Rotterdammers op drie manieren bereikbaar:

Veelgestelde vragen

Met eenzaamheid bedoelen we een situatie waarin iemand het gevoel heeft weinig sociale contacten met andere mensen te hebben. Of er zijn wel contacten, maar die hebben weinig tot geen betekenis. Iemand is eenzaam als het aantal contacten minder is dan die persoon wenst. Of als de kwaliteit van die contacten achterblijft bij de wens. Daarnaast kan er sprake zijn van sociaal isolement. Daarvan spreken we als mensen niemand kennen die hen zou kunnen helpen als ze het moeilijk hebben. Zij lopen een risico om, als er nood aan de man is, niet op te vallen en daardoor ook niet de noodzakelijke hulp krijgen.

Uit onderzoek van de GGD Rotterdam-Rijnmond blijkt dat bijna de helft van de Rotterdammers zich ‘matig tot zeer ernstig eenzaam’ voelt.

Opvallende cijfers:

Percentage eenzamen

Percentage Rotterdammers dat zich matig eenzaam tot zeer ernstig eenzaam voelt:

  • 19-64 jaar: 47%
  • 65 jaar en ouder: 56%

Eenzaamheid neemt toe
Percentage eenzame volwassen in de regio Rotterdam-Rijnmond:

  • 2008: 39%
  • 2012: 45% (49% voor alleen Rotterdam)

Gebrek aan sociaal netwerk
Rotterdammers vanaf 65 jaar zonder sociaal netwerk:

  • 24% (hoogste percentage: 29% in accentwijken)

(Bronnen: GGD Gezondheidsmonitor, G4 Gezondheidsmonitor)

In onze regio – Rotterdam-Rijnmond – voelde in 2008 39% van de inwoners zich matig tot ernstig eenzaam. In 2012 was dat percentage gestegen tot 45% in de regio en 49% voor Rotterdam. Maar het is ook een landelijk probleem. Landelijk geeft zo’n 39% aan matig tot ernstig eenzaam te zijn.

De gemeente Rotterdam doet onderzoek via de GGD Gezondheidsmonitor. Dat is een grootschalige, vierjaarlijkse bevolkingsenquête onder 0–12-jarigen en bij volwassenen. De gezondheid van de bewoners wordt per wijk in kaart gebracht voor het hele werkgebied van de GGD Rotterdam-Rijnmond. De Gezondheidsmonitor vraagt of, en zo ja in welke mate, mensen zich eenzaam voelen. De gemeente maakt ook gebruik van cijfers uit de G4 (vier grootste gemeenten) Gezondheidsmonitor.

Emotionele eenzaamheid is een gevoel. Mensen kunnen zich eenzaam voelen, terwijl er wel sociale contacten zijn. Het kan zijn dat dit niet de contacten zijn waarvan mensen het gevoel hebben er veel aan te hebben, of waarop ze een beroep kunnen of willen doen als ze hulp nodig hebben. Bij sociale eenzaamheid ontbreekt het sociaal netwerk. Er zijn geen mensen op wie een beroep kan worden gedaan. Over deze categorie maakt de gemeente zich het meeste zorgen, omdat mensen zonder sociaal netwerk geïsoleerd en daarmee onopgemerkt kunnen raken.

Uit onderzoek blijkt dat eenzaamheid is toegenomen. Het is bekend dat eenzaamheid een beleving is die gevoelig is voor omstandigheden ‘van buiten’. Als het bijvoorbeeld beter of slechter gaat met de economie, kun je dat terugzien in de cijfers over eenzaamheid. Voor een deel is de toename van eenzaamheid dan ook het gevolg van het gegeven dat de financiële situatie van mensen de laatste jaren er niet beter op is geworden.

Dat klopt; we weten dat eenzaamheid leidt tot gezondheidsrisico’s. Mensen die zich eenzaam voelen raken soms geïsoleerd en komen op zichzelf te staan. Eenzaamheid heeft invloed op de gezondheid van mensen. Het vergroot de kans op hartaandoeningen en dementie. Daar komt bij dat eenzame mensen vaker een ongezonde leefstijl hebben. Komen ze in de problemen, dan zijn er geen familieleden, vrienden of buren die kunnen helpen. Omdat zij niet opvallen in de wijk, kunnen zij ook aan de aandacht van de professionele zorg ontsnappen.

Ja, er zijn duidelijke verschillen. Meest opvallend is waarschijnlijk wel het verschil in leeftijd. Ouderen zijn vaker eenzaam. Dat komt onder meer doordat de partner en eventueel andere familieleden en vrienden zijn overleden. ‘Het kringetje wordt kleiner’, zegt men wel en dat gaat vaak op voor oudere mensen. De gemeente richt de aanpak van eenzaamheid dan ook eerst vooral op mensen boven de 65 jaar. Uit onderzoek blijkt verder dat eenzaamheid vaker voorkomt onder Rotterdammers met een niet-westerse komaf. Dit geldt vooral voor Rotterdamse van Turkse origine. Er zijn ook verschillen tussen de wijken. In ‘Voor Mekaar’ zijn 21 ‘accentwijken’ benoemd waar sociaal isolement van ouderen het meest voorkomt. Dit accentwijken krijgen voorrang in de aanpak.

Kansen om eenzaamheid met succes aan te pakken zijn er zeker in Rotterdam. Er is hoge bereidheid (15%) om meer burenhulp of vrijwilligerswerk te doen. Rotterdammers doen dat het liefst in hun eigen wijk. Dat werkt aan twee kanten. Iets voor een ander doen is goed voor de mensen die eenzaam zijn, maar ook de vrijwilliger zelf kan zich daardoor prettiger voelen. Het voelt goed om iets voor een ander te betekenen. Daarom doet de gemeente een beroep op alle Rotterdammers om meer aandacht aan elkaar te schenken.

Iedereen is natuurlijk vrij te kiezen hoe hij of zij het eigen leven inricht. Belangrijk is dat mensen zich gelukkig voelen. Sommige mensen voelen zich gelukkig, terwijl ze alleenstaand zijn. Maar alleenstaand is iets anders dan eenzaamheid. Eenzaamheid is een negatief gevoel. Het is een situatie waarbij er minder sociale contacten zijn dan men zich wenst. Dat kan leiden tot gezondheidsrisico’s en isolement. Als er problemen zijn, kunnen mensen daardoor onopgemerkt blijven, niet alleen voor buren, maar ook voor de professionele zorg.

Met het programma Voor Mekaar wil de gemeente drie dingen bereiken:
1. Rotterdammers hebben méér aandacht voor elkaar
2. Zorgwekkende eenzaamheid beter herkennen
3. Inzet van hulp en zorg die werkt

Het programma Voor Mekaar heeft oog voor verschillende soorten eenzaamheid. Soms is het ontwikkelen van een nieuw netwerk rond mensen voldoende om de eenzaamheid te doorbreken. Bijvoorbeeld door hen te verleiden om deel te nemen aan activiteiten. Maar er zijn ook Rotterdammers voor wie dat niet voldoende is. Dan is er eerst professionele hulp nodig.

De gemeente zet verschillende middelen in om eenzaamheid tegen te gaan:

  • een oproep aan alle Rotterdammers om meer om te zien naar elkaar. Dit doen we met een publiciteitscampagne, dialogen in de wijken, informatiepakket voor AOW’ers
  • ondersteuning van bewonersinitiatieven die iets aan het probleem doen. Lief en Leedstraten, Huizen van de Wijk, inzet van welzijnswerk.
  • aanbod van trainingen aan actieve bewoners om eenzaamheid te herkennen
  • jaarlijks huisbezoek aan alle 75-plussers
  • Even buurten-medewerkers in de wijkteams om ouderen te activeren om dingen te ondernemen
  • een ‘aandachtsfunctionaris’ voor geïsoleerde ouderen in de wijkteams
  • professionele instellingen werken op wijkniveau samen, ook met actieve bewoners

Eenzaamheid is een groot probleem. Het is echter tot nu toe niet heel erg in de publieke belangstelling geweest. Dat moet veranderen, omdat de bestrijding van eenzaamheid een zaak is van alle Rotterdammers. Essentieel dat we als bewoners meer naar elkaar omzien. Dat lukt alleen als we ons beter bewust zijn van de eenzaamheid is onze stad. Erover praten helpt daarbij. De campagne ondersteunt dit. Door aandacht te vestigen op eenzaamheid en wat we er samen tegen kunnen doen. Daarnaast gaan we in gesprek met bewoners in de wijk. Daarom organiseren we ‘Dialoogtafels’. De dialoogtafels zijn bedoeld om het gesprek over eenzaamheid op gang te brengen en te kijken wat de mensen in de wijken daar aan kunnen doen. De dialoogtafels brengen mensen dichter bij elkaar, verbinden en geven gelegenheid om elkaar beter te leren kennen. Het thema van de tafels is: ‘Ik laat je niet alleen’.

 

Met deze huisbezoeken willen we de wensen van ouderen in kaart brengen en zorgwekkende situaties tijdig signaleren. We starten in de wijken waar het meest sociaal isolement onder ouderen voorkomt. Getrainde vrijwilligers leggen de eerste bezoeken af. Bewonersinitiatieven en instellingen in de wijk zorgen voor het vervolg. Zo willen we ouderen betrekken bij initiatieven in de wijk en zo nodig, hulp in gang zetten.

We willen de groep gepensioneerden actief betrekken bij de samenleving. Daarom bieden we iedereen die de AOW-leeftijd bereikt een informatiepakket aan. Daarin worden zij opgeroepen hun talent en kennis in te zetten voor de stad. In dit pakket is er ook aandacht voor faciliteiten voor AOW’ers zoals gratis OV en de Rotterdampas tegen gereduceerd tarief. Op die manier laten we zien hoe leuk het is om actief te worden in de wijk of bij stedelijke vrijwilligersorganisaties.

Sommige mensen zijn zo geïsoleerd dat zij onopgemerkt minder en minder voor zichzelf kunnen zorgen. Dit willen we eerder signaleren.
Bij echt geïsoleerde mensen zijn woningcorporaties of leveranciers van energie en water vaak de enige die kunnen constateren dat betalingsachterstanden optreden. Of dat er bij herhaaldelijk bellen niet wordt open gedaan. Deze signalen moeten worden gedeeld, zodat het wijkteam actie kan ondernemen. Hierover maken we afspraken en we werken aan een digitaal signaleringssysteem. Dat moet ervoor zorgen dat signalen snel bij het wijkteam beschikbaar zijn.

Met de Coalitie Erbij maken landelijke organisaties in de zorg- en welzijnssector samen een vuist tegen eenzaamheid in ons land. Landelijk wordt de Coalitie Erbij gevormd door acht kernleden. Er zijn meer dan dertig organisaties bij aangesloten als lid. In verschillende plaatsen zijn lokale coalities actief, ook in Rotterdam.

Coalitie Erbij steunt door samenwerking van haar leden mensen die zich eenzaam voelen of dreigen te vereenzamen. Ook maakt Coalitie Erbij de samenleving bewust van de betekenis van eenzaamheid en van het belang om eenzaamheid zo veel mogelijk te bestrijden.

De Coalitie Erbij Rotterdam bestaat uit de volgende kernleden:

Zij werken samen met het Centrum voor Dienstverlening. Met de coalitie willen deze organisaties het thema ‘eenzaamheid en sociaal isolement’ in de stad onder de aandacht brengen én houden. Daarnaast willen ze werken aan kennisontwikkeling en deskundigheidsbevordering.

De gebiedscommissies staan dicht bij de Rotterdammers en hebben goed zich op wat er in de wijken speelt. Daarnaast hebben zij een belangrijke rol bij het ondersteunen van bewonersinitiatieven. Daarom zijn zij belangrijke partners bij de bestrijding van eenzaamheid.

Het is waar dat we moeten bezuinigen. Maar tegelijkertijd zijn we de zorg wel beter en dichter bij bewoners aan het organiseren. Eenzaamheid kan de overheid niet alleen oplossen. Daar zullen alle Rotterdammers de schouders onder moeten zetten. Aandacht voor elkaar en eenvoudige vormen van burenhulp moeten weer gewoon worden. Als mensen zorg nodig hebben dan moet die er gewoon zijn. Met wijkteams in alle wijken in die er ook.