Natuur in Rotterdam
Gepubliceerd op: 07-08-2019
Geprint op: 28-09-2020
https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/natuur/
Ga naar de hoofdinhoud

Natuur maakt een drukke stad als Rotterdam (be)leefbaar. De gemeente Rotterdam streeft de komende jaren naar meer hoogwaardig groen, met ruim aandacht voor biodiversiteit.

Groen is niet alleen belangrijk voor biodiversiteit, maar ook voor het afvoeren van regenwater en het temperen van hitte. De vraag om groene plekken voor recreatie, sport en spel en ontmoeting neemt ook steeds verder toe. Natuurbeleving en voedsel uit de natuur leven bij de Rotterdammers. Bewonersinitiatieven richten zich met name op groen en natuur en uit stedelijke enquêtes blijkt een enorme waardering voor groen en natuur.

Groen in de stad

De gemeente zet vooral in op het verbeteren van parken, natuurgebieden en groenblauwe structuren. Een ander aandachtspunt is het vergroenen van stenige wijken en plekken in de stad. Groen en natuur zijn dan op korte afstand bereikbaar en beleefbaar voor alle Rotterdamse bewoners.

Klimaat, gezondheid en duurzaamheid

Groen, water, natuur en natuurlijke processen dragen ook bij aan de ambities die Rotterdam heeft voor klimaatadaptie, een gezond leefmilieu en duurzaamheid. De vele opgaven die de gemeente heeft, zoals woningbouw, energietransitie en mobiliteit vragen om een goede afweging van gemeentelijke beleidsambities. In deze afweging is aandacht voor natuur, natuurlijke processen en biodiversiteit een belangrijk onderdeel. De stadsecologen van gemeente Rotterdam ondersteunen beleidsmakers, planologen, stedenbouwers, landschapsontwerpers en groenbeheerders bij deze uitdagingen en geven, gevraagd en ongevraagd, adviezen over de bescherming en inpasbaarheid van natuur en natuurlijke processen.

Stadsecologen werken vooral in stedelijk gebied. Zij zijn opgeleid als ecoloog (specialisatie van de biologie) maar hebben hun aandacht gericht op de natuur van de stad en de ecologie van’ het urbane systeem’.

Taken

De stadsecologen hebben in Rotterdam de taak de natuur (in brede zin) in de stad en de stadsrand te monitoren, voorstellen te doen voor bescherming en verbetering van de natuurwaarden en zijn betrokken bij ruimtelijke-, infrastructurele-, culturele (evenementen) en bouwactiviteiten met ecologische consequenties. De stadsecologen adviseren bij beleid, maar ook bij het ontwerpen van woningen, gebouwen en openbare ruimte en het beheer van het openbaar groen. De stadsecologen zorgen voor vertaling van Europese, nationale en gemeentelijke kaders voor natuurbeleid naar de praktijk van alledag in Rotterdam. Natuur en biodiversiteit zijn een belangrijk onderdeel van de nieuwe omgevingswet en de omgevingsvisie voor Rotterdam.

Samenwerking

De stadsecologen werken, waar nodig, samen met regionale en nationale ecologische onderzoeksinstellingen, maar ook met lokale adviesbureaus, waaronder Bureau Stadsnatuur Rotterdam.

Contact

De stadsecologen communiceren op de gemeentelijke website, zijn actief op diverse social media en werken mee aan artikelen. Zij geven informatie over natuur in de stad en lopende ontwikkelingen en projecten.

U kunt de stadsecologen ook volgen op Twitter.

Natuurbeleid van gemeente Rotterdam

De omvang en het karakter van de natuur van Rotterdam is onderdeel van de Rotterdamse stijl en is vastgelegd op de Natuurkaart van Rotterdam uit 2014. Op de Natuurkaart Rotterdam staan de belangrijkste natuurgebieden van Rotterdam en directe omgeving, maar ook de verbindingen tussen deze gebieden. De natuurkaart is mede richtinggevend voor ontwikkelaars, ontwerpers en beheerders in het ontwerp of bij het beheer van lokale plannen en gebieden. Ook zijn parels aangegeven. Dat zijn kleine projecten van de gemeente of van bewoners met hoge natuurkwaliteit. Bewonersorganisaties hebben ook zelf een natuurkaart van Rotterdam gemaakt met daarop alle initiatieven van bewoners met aandacht voor natuur. Beide kaarten vullen elkaar aan.

Parel

Een recent ontwikkelde parel is bijvoorbeeld het Essenburgpark waar bewoners samen met de gemeente en het waterschap een park hebben ontwikkeld dat ruimte biedt aan natuur en waterberging van piekbuien in het gebied. De bewoners zullen in samenwerking met scholen en opleidingsinstituten het grootste deel van het beheer organiseren en uitvoeren.

De komende jaren investeert Rotterdam in twintig hectare extra groen in de stad. Dat staat in het actieplan Rotterdam gaat voor groen. In het actieplan is biodiversiteit een belangrijke ambitie bij de vergroeningsopgave. Onderdeel van het actieplan is de realisatie van drie grote ecologische routes. De Visie Openbare Ruimte is bedoeld als leidraad voor de keuzes die de stad de komende jaren moet maken in de openbare ruimte.

Zichtbaar

Dit nieuwe beleid sluit aan op het beleid van de afgelopen jaren wat steeds meer zichtbaar wordt in de stad:

  • het programma Rivieroevers schenkt ruime aandacht voor natuurontwikkeling langs de rivier de Nieuwe Maas en in de havenbekkens
  • in de Noordrand van Rotterdam ontwikkelt de stad natuurgebieden en recreatieve routes met natuurbeleving voor Rotterdammers, Ook werkt Rotterdam mee aan een zorgvuldige inpassing van de A16 met aandacht voor en versterking van bestaande natuurwaarden
  • aan de Zuidkant van Rotterdam biedt de (groen)Blauwe Verbinding volop natuurbeleving en recreatie op en langs het water.

In de Beheeraanpak Openbaar Groen (2015) ligt een zonering voor verschillende typen beheer en toe te passen beheermaatregelen voor het Rotterdamse groen vast. Natuurinclusief en ecologisch beheer draagt flink bij aan de toename van de biodiversiteit in de stad. Variatie in de bodem, de ruimte voor spontane begroeiingen en de gezondheid van struiken en bomen bepalen veelal het voedselaanbod en de verblijfsplekken voor de dieren van de stad.

Minder maaien

In Rotterdam Zuid loopt een proef met gefaseerd maaibeheer. Delen van het gras worden kort gemaaid en andere delen blijven overstaan. Daarmee worden aan insecten, vlinders en kleine zoogdieren gedurende het gehele groeiseizoen voldoende (over)leefplekken geboden.

In Rotterdam Noord zijn diverse bermen met bloeiende planten voor bijen ontwikkeld. Het Ommoordse veld wordt al 25 jaar natuurlijk beheerd. Hierdoor komt de oorspronkelijke vegetatie van veeweidegebieden steeds meer terug, waaronder een aantal orchideeën..

De druk op de buitenruimte is hoog. In de komende 20 jaar groeit Rotterdam waarschijnlijk uit tot een stad van 700.000 inwoners. Voor de nieuwe inwoners zijn ook extra woningen noodzakelijk. Het college heeft een bouwopgave van 18.000 woningen tot aan 2021 geformuleerd. De vuistregels voor de bouw en de convenanten met de bouwpartners zijn een belangrijk kader voor deze bouwopgave. De gemeenteraad heeft daarin om een toenemende aandacht voor natuurinclusief bouwen gevraagd. In de tweede helft van 2019 wordt een concept beleidsvoorstel in de raad besproken over een kader voor natuurinclusief bouwen. Na vaststelling door de gemeenteraad zal via deze pagina hier uitgebreid over geïnformeerd worden.

Natuurinclusief bouwen

In Nieuw Kralingen is natuurinclusief bouwen in de recente plannen vorm gegeven door plaatsen van nestel- en verblijfsplekken voor inheemse dieren in de woningen en een robuuste groene structuur door de wijk, in aansluiting op het Kralingse Bos en de Kralingse plas. De vleermuizen en gierzwaluwen, die graag in holten in bebouwing verblijven, kunnen dan in ruime mate voedsel zoeken in de bosranden en boven het water.

Natuurwetgeving en beleid hogere overheden

De Wet natuurbescherming (Wnb) beschermt Nederlandse natuurgebieden en planten- en diersoorten. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in gebiedsbescherming en soortenbescherming.

Gebiedsbescherming

In de Wnb staat een groot aantal gebieden aangewezen als beschermd Natura 2000-gebied. Binnen de grenzen van Gemeente Rotterdam zijn Solleveld- en Kapittelduinen in Hoek van Holland en Oude Maas ter hoogte van Hoogvliet aangewezen als Natura 2000-gebied. Voor elk van deze gebieden is bepaald welke natuurlijke kenmerken beschermd zijn, behouden moeten blijven of uitgebreid moeten worden. Dit worden instandhoudingsdoelen genoemd. Het beheer van de gebieden en de instandhouding van de aangetroffen natuurwaarden is een verantwoordelijkheid van de terreinbeheerder. Bij ruimtelijke ontwikkelingen in of nabij deze gebieden dient door de initiatiefnemer getoetst te worden of er geen nadelige effecten zijn te verwachten als gevolg van de werkzaamheden. De ligging van de Natura 2000-gebieden is te vinden via het geografisch informatie systeem (GIS) van Gemeente Rotterdam.

Ook voor gebiedsbescherming (Natura 2000-gebieden) is de Omgevingsdienst Haaglanden het bevoegd gezag.

Soortenbescherming

De Wnb bevat naast de bescherming van zeldzame soorten ook een algemene zorgplicht voor alle in het wild levende dieren en planten. In de Wnb staan strikte verboden, die aangewezen beschermde inheemse diersoorten beschermen, waaronder alle van nature in Nederland voorkomende soorten vogels en vleermuizen.

Variatie aan soorten belangrijk

Het is belangrijk voor de natuur dat er veel verschillende planten- en diersoorten zijn binnen een bepaald gebied. Dat vergroot het voedselaanbod voor de grotere dieren in het gebied en maakt een gebied weerbaar tegen klimaatverandering en andere calamiteiten in het gebied. Opkomst van exoten kan beter worden weerstaan met een variatie aan inheemse diersoorten. Inheemse soorten die zich kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden dragen makkelijker bij het gebied geschikte te houden voor natuurwaarden. Bijen en insecten hebben een onmisbare functie voor de akker- en stadslandbouw. Insecten zijn de belangrijkste voedselbron voor vleermuizen, vogels, vissen en amfibieën. Een goed ontwikkelde voedselpiramide maakt de aanwezigheid van grotere inheemse dieren in een gebied mogelijk. Vos, ree, roofvogels, bever en de zeehond staan boven aan de Rotterdamse voedselpiramide. Een goede natuur- en soortbescherming is belangrijk voor een evenwichtige natuur. Ook in het stedelijk gebied.

Vooronderzoek

Om een goed beeld te krijgen van de aanwezige flora en fauna op een projectlocatie voeren ecologen van de gemeente onderzoek uit. Door middel van een vooronderzoek wordt door een deskundig ecoloog bepaald of er, door de geplande werkzaamheden, effecten op beschermde dieren of planten te verwachten zijn. Wanneer effecten niet uitgesloten kunnen worden, wordt nader onderzoek gedaan naar specifieke soorten.

Ontheffing

Wanneer beschermde soorten aanwezig zijn op de projectlocatie en er sprake is van negatieve effecten, dient een ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming te worden aangevraagd. Deze ontheffing wordt verleend door het bevoegd gezag, alleen dan wanneer de juiste maatregelen getroffen worden om de soort te behouden op de locatie of een nieuw leefgebied aan te bieden. De omgevingsdienst Haaglanden is binnen de Provincie Zuid-Holland belast met het verlenen van ontheffingen en handhaving in het kader van soortenbescherming.

Omgevingswet en omgevingsvergunning

De Wet Natuurbescherming zal op termijn integraal onderdeel worden van de nieuwe Omgevingswet. Biodiversiteit en aandacht voor natuur dienen een plek te krijgen in de op te stellen omgevingsvisie en het daaruit voortvloeiende omgevingsplan.

Voor omgevingsvergunningen zijn de stadsecologen betrokken bij toetsing van de vergunningaanvraag door particuliere ontwikkelaars en initiatiefnemers. Bij de aanvraag van een omgevingsvergunning moet er rekening worden gehouden met de Wnb en moet de initiatiefnemer voordat hij de aanvraag indient weten of een ontheffing volgens de Wnb nodig is. De initiatiefnemer volgt hiervoor de stappen zoals in voorgaande alinea’s is toegelicht.

Voor meer informatie over omgevingsvergunningen kunt u terecht op de volgende pagina's:

Groen in de stad

De Gemeente Rotterdam beschikt over een natuurdatabase waar waarnemingen van beschermde soorten planten en dieren (ook zeldzame soorten) zijn opgenomen. De waarnemingen zijn vastgelegd in het geografisch informatiesysteem (GIS) van Gemeente Rotterdam.

Samen met Bureau Stadsnatuur bouwt de gemeente aan inzicht in het voorkomen van beschermde en bedreigde soorten flora en fauna in de stad. Het openbaar groen in beheer van gemeente Rotterdam wordt jaarlijks gemonitord ten behoeve van de uitvoering van regulier groenbeheer. De natuurdatabase wordt aangevuld met waarnemingen uit inventarisaties door Bureau Stadsnatuur en andere ecologische adviesbureaus die worden uitgevoerd in het kader van ruimtelijke ontwikkelingen. Daarnaast wordt ook gebruik gemaakt van de data van de site van waarneming.nl waar ook Rotterdammers hun eigen waarnemingen kunnen doorgeven via een portal van bureau Stadsnatuur.

Let op: Deze database is niet volledig stadsdekkend, maar biedt indicatieve informatie.
Voor aanvraag van een omgevingsvergunning moet altijd aanvullend onderzoek gedaan worden door de gemeente en de particuliere initiatiefnemers. Ecologen adviseren over omvang en focus van dergelijke onderzoeken.

Ook bij beheer van het openbaar groen zijn beschermde soorten een aandachtpunt. Het betreft hier werkzaamheden als snoeien, bomen vervangen, onderhoud van bosplantsoen en maaien.

Groene kademuren

Voorheen waren ook diverse muurvegetaties beschermd (met name muurvaren soorten). Deze begroeide muren zien er niet alleen mooi uit, maar het behoud en beschermen passen ook bij de ambities van Rotterdam rond biodiversiteit en instandhouding van natuurwaarden. De planten op kademuren worden zoveel mogelijk beschermd en ontzien bij herstelwerk aan kades.

Dieren

Het kan echter voorkomen dat naast gewenste diersoorten er ook minder gewenste diersoorten opduiken in de stad. Soms geven deze overlast, zoals ratten, duiven en ganzen. Ook deze dieren maken echter onderdeel uit van de stadsnatuur. De Nota Dierenwelzijn geeft invulling aan de omgang met wilde dieren, maar ook het tegengaan van overlast door dieren.

Duizendknoop

Ook de opkomst van exotische plantensoorten, zoals Aziatische duizendknoop, is binnen Gemeente Rotterdam niet onopgemerkt gebleven. Tot op heden is er nog geen overtuigende methodes om effectief duizendknopen te bestrijden. Wel wordt de vestiging en ontwikkeling nauwlettend in de gaten gehouden.

Boswachters

Bij cluster Stadsbeheer van gemeente Rotterdamse werken boswachters. Ze fungeren als gastheren van de groene plekken in de stad, geven voorlichting en organiseren op verzoek excursies. Ook hebben boswachters een handhavende taak voor de Wet natuurbescherming. Ook verzorgen ze dieren zoals de herten in de hertenkampen en schotse hooglanders.

Evenementen

Evenementen op groene locaties, zoals parken, kunnen overlast veroorzaken de natuur. Om tot een goede balans te komen zijn er voor een aantal parken locatieprofielen vastgesteld, waarin natuur als belangrijk aandachtspunt is opgenomen, onder andere door vaststellen van kwetsbare zones.

In en rond Rotterdam bevinden zich bijzondere groene gebieden. Vaak maar op een steenworp afstand van de drukte van de stad. Trek er eens op uit en ontdek wat de stad en de regio te bieden hebben.

Buiten spelen

Ook voor kinderen is er genoeg te beleven in de natuur. Bijvoorbeeld deze tien leuke groene speelplekken. Net buiten Rotterdam is er nog veel meer natuur te ontdekken en echte wildernis ter vinden, waar je eindeloos kunt spelen, klauteren en rondfietsen. Spelen in de natuur is leuk en heel gezond!

Stichting Natuurstad Rotterdam

Stichting Natuurstad Rotterdam stimuleert duurzaam denken en handelen door recreatie en educatie. Op acht bijzondere kinderboerderijen en 14 inspirerende (school)tuinen ontdekken en leren bezoekers, jong en oud, alles over natuur, milieu en duurzaamheid.

Meer informatie

Heeft u vragen of wilt u meer weten over het werk van de stadsecologen? Mail dan naar stadsecologen@rotterdam.nl of bel 14 010.

\