Monumenten
Gepubliceerd op: 15-12-2016
Geprint op: 18-04-2021
https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/monumenten/
Ga naar de hoofdinhoud

Rotterdam staat internationaal bekend als stad van moderne architectuur. Daarnaast heeft de stad veel monumenten. Het erfgoed vertelt het verhaal van Rotterdam.

Dit verhaal omvat zowel de groei van Rotterdam uit vele verschillende dorpen langs de Nieuwe Maas tot wereldhavenstad, als ook de Wederopbouwperiode van na de Tweede Wereldoorlog die het hedendaagse gezicht van de stad bepaalt. Het erfgoedbeleid van de stad is erop gericht de historische gelaagdheid van de stad te behouden voor toekomstige generaties. In Rotterdam zijn een internationaal UNESCO-Werelderfgoed, rijksmonumenten, beschermde stadsgezichten en gemeentelijke monumenten en is het beleid vastgelegd in een Erfgoedagenda voor de stad. Ook zijn er beeldbepalende panden in buurten en wijken.

Nieuws

Rotterdam doet mee aan een landelijke proef voor de aanpak van religieuze gebouwen. Er is een boekje gemaakt met interviews met verschillende eigenaren en gebruikers van religieuze gebouwen. Het draait daarbij om de vraag wat er in de toekomst kan en mag met deze gebouwen. Moeten ze bewaard blijven, kunnen eigenaren het onderhoud nog opbrengen of moet er een nieuwe bestemming worden gevonden?

Alle religieuze gebouwen in Rotterdam zijn nu te bekijken op een digitale kaart met algemene info en foto’s. Het boekje 'Religieuze gebouwen Rotterdam - Samen naar een aanpak' kan opgevraagd worden. Stuur hiervoor een e-mail naar religieuzegebouwenSO@rotterdam.nl. Via dit e-mailadres bereikt u ook het gemeentelijke loket voor alle vragen rond religieuze gebouwen.

Eind 2016 heeft het college van B&W de Erfgoedagenda Rotterdam vastgesteld. In deze agenda worden de uit te voeren projecten rond de monumenten in Rotterdam tot en met 2020 benoemd. Aan hand van drie thema’s worden het beleid en de activiteiten op het gebied van het gebouwde en aangelegde cultuurhistorisch erfgoed vormgegeven:

  1. Bescherming en instandhouding gebouwd erfgoed
  2. Geschiedenis in beeld: kennisontwikkeling gebouwd erfgoed
  3. Het vertelde verhaal: Kennisoverdracht gebouwd erfgoed.

Op deze manier wordt het erfgoed in de stad verder in kaart gebracht en als het heel bijzonder is, beschermd. Ook wordt instandhouding nagestreefd en gestimuleerd en wordt erfgoed zoveel mogelijk ingezet als aanjager bij transformaties van gebieden. Met de Erfgoedagenda wil het college de dialoog blijven voeren over het cultuurhistorisch besef in de stad.

Nieuwe aanwijzingen monumenten

Sint Jobsweg 30: voormalig kantoor Blaauwhoedenveem en Pakhuis De Herder, 1941 (nu woningen).

Verspreid over de stad zijn verschillende panden aangewezen tot monument. Op de lijst staan onder andere het Gemaal Parksluizen in Delfshaven, het voormalige raadshuis in Schiebroek en de Chefaro-fabriek in het havengebied. De panden laten een verschil zien aan stijlen. Ook de interieurs zijn soms van monumentale waarde. De monumenten zijn kenmerkend voor de opkomst van de stad Rotterdam.

Op 19 januari 2021 heeft het college van B en W 36 panden aangewezen als gemeentelijk monument.  Een aanwijzing tot monument betekent niet dat er nooit meer iets gewijzigd kan worden aan het pand. Bij een wijziging of verbouwing moet een eigenaar zorgdragen dat de monumentale waarden behouden blijven.

  1. 2e IJzerstraat 2-6 (Delfshaven)
    Voormalige buitenhuis in Schoonderloo, 1851.
  2. Achterhaven 9 (Delfshaven)
    Voormalige korenbranderij De Passer, 1862.
  3. Aelbrechtskolk 45 (Delfshaven)
    Voormalig Machinefabriek Cupedo, 1919.
  4. Aelbrechtskolk 55 (Delfshaven)
    Winkel met bovenwoning, 1886.
  5. Bergpolderplein 18 (Hillegersberg-Schiebroek)
    Transformatorhuisje, 1920.
  6. Chabotlaan 10 (Hillegersberg-Schiebroek)
    Woonhuis, 1929.
  7. Charloisse Kerksingel 34-36 (Charlois)
    Voormalig pastoriehuis, 1900.
  8. Galileistraat 15 (Havengebied)
    Elektriciteitsfabriek, 1929.
  9. Havenstraat 29 (Delfshaven)
    Winkel-woonhuis, 1890 (oudere kern)
  10. Havenstraat 172 (Delfshaven)
    Woonhuis, 1886. 
  11. Keilestraat 3 (Havengebied)
    Voormalig fabriek Chefaro, 1946.
  12. Keilestraat 9 (Havengebied)
    Het Keilepand, van het Thomsen’s havenbedrijf, 1921.
  13. Keileweg (Havengebied)
    Gashouder, 1950.
  14. Keileweg 26 (Havengebied)
    Bedrijfsgebouwen, 1916.
  15. Noordschans 2 (Delfshaven)
    Café met bovenwoning, 1897.
  16. Overschieseweg 10-12 (Overschie)
    Voormalig veevoedermaalderij Ons Belang, 1908.
  17. Overschiese Dorpstraat 21 (Overschie)
    Woonhuis, 1895.
  18. Overschiese Dorpstraat 33-35 (Overschie)
    Woonhuis met voormalig koetshuis, 1832. 
  19. Overschiese Dorpstraat 98 (Overschie)
    Voormalig vergaderlokaal van de Grote Kerk, 1901.
  20. Overschiese Dorpstraat 100 (Overschie)
    Voormalig pastorie van de Grote Kerk, 1883.
  21. Piet Heynplein 41-45 (Delfshaven)
    Bedrijfsruimte met woningen, 1880.
  22. Pieter de Hoochweg 108 (Delfshaven)
    Voormalig herenhuis ‘Batavierenhuis’, 1922.
  23. Putselaan 178 (Feijenoord)
    Voormalig school voor lager onderwijs, 1927
  24. Ringdijk 50 (Hillegersberg-Schiebroek)
    Voormalig raadhuis van Schiebroek, 1928 
  25. Rondolaan 83 (Pernis)
    Voormalig politiepost, 1918. 
  26. Rotterdamse Rijweg 21 (Overschie)
    19e -eeuwse villa, 1874. 
  27. Sint Jobsweg 30 (Delfshaven)
    Voormalig kantoor Blaauwhoedenveem en Pakhuis De Herder, 1941.
  28. Straatweg 1-3 (Hillegersberg-Schiebroek)
    Dubbel woonhuis, 1895.
  29. Straatweg 13-19 (Hillegersberg-Schiebroek)
    Woonhuizen, 1915.
  30. Straatweg 125 (Hillegersberg-Schiebroek)
    Voormalig woning met wagenschuur, 1890.
  31. Vierhavensstraat 68 (Havengebied
    Onderverdeelstation, 1930.
  32. Voorhaven 4 (Delfshaven)
    Winkel- en Woonhuis, 1886.
  33. Voorhaven 51 (Delfshaven)
    Voormalig bedrijfsgebouw van Schelling’s Oliehandel, 1916.
  34. Weissenbruchlaan 10-148 (Hillegersberg-Schiebroek)
    Appartementencomplex met winkels, 1958.
  35. Willem Buytewechstraat 33 (Delfshaven)
    Gemaal Parksluizen, 1964.
  36. Zuidhoek 19 (Charlois)
    Woonhuis, 1832.

Soorten monumenten

Er zijn verschillende soorten monumenten. Lees hieronder welke soorten in Rotterdam aanwezig zijn.

Rotterdam heeft ongeveer 600 rijksmonumenten. Daaronder zijn hele oude gebouwen zoals bijvoorbeeld het VOC-gebouw in Delfshaven. Rotterdam telt ook voor Nederland bijzondere gebouwen uit de wederopbouwperiode zoals het Groothandelsgebouw naast het station of het Industriegebouw aan de Goudsesingel. De aanwijzing tot rijksmonument is een bevoegdheid van de minister van OCenW. Deze kan, al dan niet op verzoek van belanghebbenden, besluiten een onroerend monument aan te wijzen als beschermd rijksmonument. Het College van B&W van Rotterdam adviseert over de aanwijzing. Na aanwijzing worden rijksmonumenten opgenomen in het Monumentenregister.

Wilt u weten of uw pand een rijksmonument is? Bekijk hier de kaart.

Het College van B&W kan gemeentelijke monumenten aanwijzen. Het gaat meestal om een gebouw, maar het kan ook om andere bouwwerken gaan, zoals een brug, een park, of een reclamezuil. Voordat het College een besluit neemt wordt advies gevraagd aan de commissie voor Welstand en Monumenten. Na aanwijzing worden gemeentelijke monumenten opgenomen in het Monumentenregister van de gemeente.

Wilt u weten of uw pand een gemeentelijk monument is? Bekijk hier de kaart.

Rotterdam heeft 1 uniek gebouw dat op de UNESCO-Werelderfgoedlijst staat: de Van Nellefabriek. Op 21 juni 2014 werd de Van Nellefabriek in Rotterdam onderscheiden met de status UNESCO-Werelderfgoed. Dit betekende een wereldwijde erkenning van de unieke en universele waarde de voormalige koffie-, thee- en tabaksfabriek aan de Delfshavense Schie. Lees alles over de Van Nellefabriek op deze pagina.

Beeldbepalende panden zijn voor de geschiedenis van de buurt of wijk belangrijk. Beeldbepalende panden worden vastgesteld aan hand van cultuurhistorische verkenningen. Dit zijn onderzoeken naar de bestaande kenmerken van het gebouwde vanuit historisch perspectief. De bedoeling is dat beeldbepalende panden worden gehandhaafd. Daarvoor kunnen ze met een dubbelbestemming cultuurhistorische waarde in het bestemmingsplan worden opgenomen.

Een beschermd stadsgezicht is een gebied met bijzondere kwaliteiten. Het gaat dan niet om een enkel gebouw maar om een heel gebied met gebouwen, straten en groen dat van grote historische waarde is. De stad wil dat graag zo graag behouden. Doel is het historische karakter van zo’n gebied zoveel mogelijk te behouden of terug te brengen. Zo blijft een mooi en belangrijk gebied bewaard voor de toekomst. Voor bewoners in een beschermd stadsgezicht is een handleiding gemaakt over onderhoud en verbouwingen van hun pand. De gids geeft praktische tips over veelvoorkomende werkzaamheden aan panden in beschermde stadsgezichten. Voor ieder stadsgezicht, 9 in totaal, is een aparte gids gemaakt.

Onderhoud

Als gebouwen niet goed onderhouden worden, heeft dat niet alleen effect op de uitstraling van het pand zelf, maar op die van de hele omgeving. Iedereen kent wel voorbeeld van een rijtje woningen waarvan er een uit de toon viel doordat die in afwijkende kleuren was geschilderd of slecht was onderhouden. Voor de gebouwen in beschermde stadsgezichten zijn de oorspronkelijke details, kleuren en materialen van de gevels het uitgangspunt. Als iedereen die aan zijn woning werkt deze details aanhoudt, blijven de oorspronkelijke aanblik en kwaliteiten. Daarom is het belangrijk om meer te weten over het onderhoud. Onderstaande pdf wijst de weg en geeft praktische tips over veelvoorkomende werkzaamheden aan panden in beschermde stadsgezichten.

Gids beschermd stadsgezicht

Als gebouwen niet goed onderhouden worden, heeft dat niet alleen effect op de uitstraling van het pand zelf, maar op die van de hele omgeving. Iedereen kent wel voorbeeld van een rijtje woningen waarvan er een uit de toon viel doordat die in afwijkende kleuren was geschilderd of slecht was onderhouden. Voor de gebouwen in beschermde stadsgezichten zijn de oorspronkelijke details, kleuren en materialen van de gevels het uitgangspunt. Als iedereen die aan zijn woning werkt deze details aanhoudt, blijven de oorspronkelijke aanblik en kwaliteiten. Daarom is het belangrijk om meer te weten over het onderhoud. Onderstaande pdf wijst de weg en geeft praktische tips over veelvoorkomende werkzaamheden aan panden in beschermde stadsgezichten.

Bescherming betekent trouwens niet dat er niets meer mag. Gebouwen in een beschermd stadsgezicht moeten gewoon gebruikt kunnen worden. Om zeker te weten of er een vergunning nodig is bij onderhoud of een verbouwing kunt u de zelftoets doen.

Dit zijn de beschermde stadsgezichten:

  • Scheepvaartkwartier
  • Historisch Delfshaven
  • Noordereiland
  • Kralingen-midden
  • Vreewijk
  • Blijdorp/Bergpolder
  • Heemraadssingel/Mathenesserlaan
  • de singels van het Waterproject van Rose
  • Heijplaat.

Zolang de coronavirusmaatregelen van kracht zijn, kunnen wij geen gedrukte exemplaren toesturen, het kan daardoor enige tijd duren voordat de gids verstuurd kan worden. Ondertussen is de gids wel online te raadplegen. Wij hopen op uw begrip.

Onderzoek en publicaties

Historische kennis van de stad is onmisbaar voor het uitvoeren van erfgoed- en monumentenbeleid. Via de links hieronder kunt u het de gebiedsonderzoeken lezen en/of downloaden.

Bureau Monumenten en Cultuurhistorie heeft in de afgelopen jaren bij bijzondere gelegenheden steeds een mini-boekje uitgegeven. Alle tot nu toe uitgegeven boekjes zijn gebundeld in een mooie verzameldoos.

Vier keer per jaar verschijnt bij speciale gelegenheden een boekje in de reeks Rotterdams Erfgoed die de gemeente vanaf 2016 uitbrengt. Deze uitgaven zetten een gebouw, gebied of moment in de spotlights en vertellen iets over de geschiedenis van het betreffende monument.

In de reeks zijn al verschenen:

  • Sint Dominicuskerk - aanwijzing als rijksmonument
  • Hilton Hotel - aanwijzing als rijksmonument
  • Hotel New York - uitgifte van miniatuurhuisje no. 97 door Bols en KLM
  • Rotterdamse Schouwburg - Nationaal Monumentencongres 2016
  • Het Hoogkwartier - 70ste viering van de Rotterdamse Opbouwdag
  • Coolsingelpoort - aanwijzing als gemeentelijk monument
  • Blaak 34 - geslaagde restauratie
  • Opbouwdag in Rotterdam - viering van Opbouwdag
  • Militair erfgoed in Hoek van Holland - Nationale Bunkerdag
  • St. Mary’s Church en the Missions to Seamen Institute - uitreiking Rotterdams Monumentenschildje
  • Arminiuskerk - Open Monumentendagen 2018
  • Grote of Sint-Laurenskerk - 50 jaar wederopbouw Laurenskerk
  • Mauritsweg 55 - restauratie plafond
  • Bouwcentrum - 70ste verjaardag van het Bouwcentrum
  • Rotterdamsche Bankvereniging - heropening boekhandel Donner
  • Katendrecht - opening Fenix1
  • Brandgrens - herdenking bombardement
  • Euromast - 60-jarig bestaan
  • Historisch Delfshaven - 40-jarig bestaan Stadsherstel
  • Standbeeld Erasmus - viering geboortedag Erasmus

Boekje Historisch Delfshaven

Voorkant van het boek met een foto van Delfshavenven de titel 'Historisch Delfshaven'

Stadsherstel zorgt al 40 jaar voor het herstel, behoud en restauratie van waardevolle monumentale panden, zo ook de historische panden Pelgrimvaderskerk, De Dubbelde Palmboom en het Henkespand in Delfshaven. Het 40-jarig jubileum van Stadsherstel kon door corona niet gevierd worden. Maar Bureau Monumenten en Cultuurhistorie heeft wel weer een boekje gemaakt in de serie ‘Het Rotterdams Erfgoed’ over de geschiedenis van deze panden.
Het boekje is verkrijgbaar vanaf 2 december bij de winkeltjes en galeries in Historisch Delfshaven.

Rotterdams monumentenschildje

Rotterdam wil haar erfgoed beter zichtbaar maken in de stad en het verhaal achter het erfgoed vertellen. Daarom zijn er Rotterdamse monumentenschildjes beschikbaar. Voor de gemeentelijke monumenten is in samenwerking met de ANWB een specifiek Rotterdamse variant gemaakt. Er is gestart met het aanbrengen van erfgoedschildjes op monumentale panden die in het bezit zijn van de gemeente zelf. Particuliere eigenaren van monumenten worden uitgenodigd om ook zelf een schildje aan te brengen.

Het vergeten Bombardement

31 maart 1943 is een zwarte bladzijde in de geschiedenis van Rotterdam. Per ongeluk wierpen geallieerde bommenwerpers bommen op een deel van de wijk Tussendijken.

Een ooggetuigenverslag van de heer Landman, een artikel over het hele gebied en verhalen over diverse projecten staan op de website Wederopbouw Rotterdam.

De matrassen van Rickey

Platform Wederopbouw Rotterdam vertelt het verhaal van de wederopbouw. Op hun website verschijnen regelmatig nieuwe verhalen over wederopbouwgebouwen, -plekken en -kunstwerken uit onze stad. Een leuke manier om de stad steeds iets beter te leren kennen.  Deze week is aan de artikelenreeks over het Centrum een kunstwerk toegevoegd. Beter bekend als De matrassen van Rickey, De Rickey of zoals het werk officieel heet: Two Turning Vertical Rectangles. Het kinetisch kunstwerk stond eerst ergens anders, weet u waar? En er is nog een kunstwerk van Rickey in de stad, maar dat werk noemen we geen Rickey. Benieuwd welk kunstwerk dat is? Lees het hele artikel op de website Wederopbouw Rotterdam.

Films over Rotterdam-Zuid

Het bureau Monumenten en Cultuurhistorie brengt een serie films uit over het ontstaan van Rotterdam zuid en enkele stadswijken op Zuid. Een stadsdeel zo groot als een middelgrote stad. Hoe is Zuid ontstaan, hoe ontwikkelt Zuid zich? Bekijk de verschillende films over Rotterdam-Zuid, van boerenzij tot smeltkroes.

Meer informatie

Vragen over alles van Rotterdamse monumenten, de schildjes en dergelijke kunnen gesteld worden bij het bureau Monumenten & Cultuurhistorie van Stadsontwikkeling via e-mail. Wilt u weten of uw pand een monument is? Bekijk hier de kaart.