Sociaal-emotioneel leren tijdens/na corona
Gepubliceerd op: 01-05-2020
Geprint op: 25-10-2020
https://www.rotterdam.nl/werken-leren/sociaal-emotioneel-leren/
Ga naar de hoofdinhoud

Crises hebben op veel kinderen een grote mentale impact. Wat kunt u nu in de klas doen om hen te steunen en sociaal-emotionele problemen voor te zijn? En structureel doen om hun sociaal-emotionele competenties te versterken?

Op die thema’s verzamelen we hier relevante informatie.

  1. Terug naar school, wat nu? Waar let ik de eerste weken extra op? Wat kan ik doen?
  2. Hoe investeer ik na de vakantie structureel in sociaal-emotionele vaardigheden?

Op deze pagina van Walstroom vindt u links naar informatie en methodieken. Over wat u kunt het beste kunt doen in een klas. Vindt u niet wat u zoekt? Mail uw vraag dan naar walstroom@rotterdam.nl. Wij bundelen de vragen en zorgen voor antwoorden van experts. In een v/podcast, tekst op deze pagina of webinar. Zo volgt binnenkort een Q&A speciaal voor het voortgezet onderwijs.

Heeft u zorgen over een individuele leerling of ziet u gedrag in de klas ontsporen, roep dan hulp in bij het SMW of PPO.

Er is alle reden om de komende tijd goed op te letten. Hoewel we in Nederland niet eerder mee hebben gemaakt dat de samenleving zo stil kwam te liggen en de scholen abrupt gesloten werden, kunnen we wel leren van situaties uit het buitenland die enigszins vergelijkbaar zijn. Uit onderzoek komt het volgende naar voren: drie tot vier jaar na orkaan Katrina in de VS meldden zich 27 procent meer kinderen met emotionele en/of gedragsproblemen bij de hulpverlening. Na de aardbevingen in Java in 2007 nam problematisch gedrag in de klas met 17 procent toe.

Scholen kunnen chronische stress bij personeel en leerlingen verminderen door het inzetten van interventies. Het effect van een crisis op de leerkracht (stress, rouw, depressieve klachten etc) heeft direct invloed in de klas. Stress en angst vermindert het cognitief vermogen zowel bij volwassenen als bij kinderen. U vindt op deze pagina een handige lijst met interventies.

Iedere school besteedt er al aandacht aan, expliciet of tussen de regels door. Grotendeels in het klassenmanagement, soms aangevuld met een extra programma. Het gaat om competenties die je nodig hebt om succesvol te kunnen leren en werken, om goed om te kunnen gaan met anderen en verantwoorde keuzes te kunnen maken. Een handig model is CASEL (vertaald door Kees van Overveld).

Het zijn competenties om bijvoorbeeld je eigen gevoelens en gedachten te herkennen, benoemen en te beïnvloeden, door te zetten, doelgericht te werken, in anderen in te leven, perspectief te nemen, om te gaan met diversiteit, vrienden te maken, samen te werken, sociale druk te weerstaan, conflicten te voorkomen en op te lossen, eerlijk te onderhandelen, bij te dragen aan een positief klimaat in je school, zelfreflectie en verantwoordelijkheid te nemen voor je gedrag.

Als u vraagt waarom een kind, maar ook een volwassene zo goed is, ligt dat grotendeels aan dit soort competenties. Het vertrouwen in eigen kunnen is een van de belangrijkste competenties. Die kan in tijden van crisis een knauw hebben gekregen, waardoor je ander gedrag ziet in de andere competenties.

Walstroom is een Rotterdamse innovatiehub voor het jeugddomein. Een van de innovaties waaraan wordt gewerkt is hoe we de Rotterdamse jeugd krachtiger kunnen ontwikkelen in hun sociaal-emotionele competenties. Hieraan werken 13 mensen van verschillende organisaties uit praktijk, beleid en wetenschap: Susanne Asscheman (VU), Marloes Endenburg (Bureau Frontlijn), Wendy Koopmans (Mede/CED), Pol van Lier (VU), Carola Nagy (Rotterdam Sportsupport), Maarten Nypels (gemeente Rotterdam), Tanja Oosterveld (gemeente Rotterdam), Ruud Rakers (gemeente Rotterdam), Lieke Thomassen (integraal kindcentrum), Anouk Sijbenga (Indigo), Patricia Vuijk (Hogeschool Rotterdam), Bram van Welie (ODG Hugo de Groot) en Denis Wiering (gemeente Rotterdam). Aan deze pagina werken nog meer mensen mee, onder wie Kees van Overveld.

Terug naar school. Wat nu?

Kinderen in het primair onderwijs kunnen vanaf 11 mei weer naar school. Na de periode van thuisonderwijs komen kinderen weer bijeen in de klas. Hoe kun je als onderwijsprofessional zorgen voor een veilig pedagogische klimaat dat helpt bij de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen? Hoe ga je om met mogelijke emotionele stress of ander gedrag? En hoe ga je aan de slag met groepsvorming? Hieronder staan links naar relevante antwoorden op deze vragen.

  • Het Nederlands Jeugdinstituut bundelt informatie over hoe om te gaan met de gevolgen van de coronacrisis. Een apart deel van de informatie is gewijd aan het herstarten van de scholen. Hierop zijn diverse nuttige links te vinden
  • Experts Kees van Overveld en Wouter Siebers schreven een artikel over hoe je van je klas weer een groep maakt na de lockdown. Met daarbij aandacht voor sociaal-emotioneel leren en groepsvormende activiteiten. Op de site van Uitgeverij Pica zij naast het artikel ook de Gevoelsthermometer en de Gevoelenskaart te downloaden
  • Op de site van de CED-groep zijn naast didactische en organisatorische tips ook adviezen op pedagogisch en sociaal-emotioneel gebied te vinden. Hier zijn ook Back to School praatkaartjes te downloaden
  • De Hogeschool Rotterdam heeft een gereedschapskist gepubliceerd: ‘Werken aan gelijke kansen in tijden van corona’ (pdf). Hierin onder meer het advies om na te gaan wat er speelt op sociaal en emotioneel vlak als kinderen weer naar school gaan
  • Voor Vreedzame Scholen is een specifieke pedagogische handreiking verschenen voor de periode na de lockdown.

Hoe investeer ik na de vakantie structureel in sociaal-emotionele vaardigheden?

Om structureel te werken aan sociaal-emotionele competenties van kinderen zijn diverse programma’s en interventies beschikbaar. Van een aantal van deze programma’s is de werking in de praktijk bewezen door middel van wetenschappelijk onderzoek. Voor andere programma’s is de werking niet bewezen, maar is wel door experts beoordeeld dat het in theorie zou kunnen werken. Deze programma’s zijn erkend als ‘goed onderbouwd’. In de pdf's hieronder staan de erkende programma’s vermeld, met daarbij een link naar de databank van het Nederlands Jeugdinstituut (NJI) voor meer informatie.

1.1 Taakspel

  • Doelgroep: PO groep 3 t/m 8, alle leerlingen, ook kleuters
  • Locatie: In de klas
  • Uitvoerder: Leerkracht na training
  • Doel: Met Taakspel wordt onrustig en storend gedrag in de klas voorkomen of verholpen, zodat leerlingen beter en taakgericht werken en er een prettiger klassenklimaat ontstaat
  • Methode: Leerlingen spelen Taakspel in teams tijdens de reguliere lessen of activiteiten. De leraar (of pedagogisch medewerker) en de leerlingen bespreken welke klassenregels er tijdens Taakspel gelden. De teams krijgen punten. Wanneer ze voldoende punten overhouden, komen ze in aanmerking voor de - vooraf besproken - beloning. De leerlingen stimuleren elkaar om zich aan de regels te houden
  • Effecten:
    • Minder hyperactiviteit
    • Meer taakgericht gedrag
    • Positiever klassenklimaat
    • Afname van pestgedrag
    • Minder experimenteergedrag op middelbare school
    • Minder emotionele problemen zoals angst en depressie
    • Kinderen houden zich beter aan de klassenregels
    • Reduceren van gedragsproblemen bij kinderen in het primair onderwijs
  • Doorlooptijd: Gehele schooljaar, altijd starten in september
  • Status NJI databank: Effectief volgens goede aanwijzingen
  • Aanbieder: ST-CED-groep

1.2 Kanjertraining op school

  • Doelgroep:
    • PO groep 1 t/m 8, alle leerlingen. Leeftijd 4 t/m 15 jaar
    • VO groep klas 1 en 2, alle typen onderwijs
  • Locatie: In de klas
  • Uitvoerder: Leerkracht na training
  • Doel: Kanjertraining wil sociale problemen zoals pesten en ruzies voorkomen of verminderen. Daarnaast proberen ze uitsluiting en teruggetrokken gedrag te verminderen. Ze noemen vier doelen:
    • Kennis: Kinderen hebben de kennis en inzicht in gedrag en de gevolgen hiervan voor de ander
    • Vaardigheden: Het vergroten van sociale vaardigheden bij kinderen en het verminderen van meeloopgedrag
    • Motivatie: kinderen zijn gemotiveerd om zich sociaal te gedragen
    • Verantwoordelijkheidsbesef: Kinderen ervaren vertrouwen bij de keuze hoe ze zichzelf kunnen gedragen
  • Methode: Kanjertraining wordt schoolbreed ingezet en bevat lessen die wekelijks of om de week worden ingezet. Tijdens deze lessen worden onder andere sociale vaardigheden geoefend zoals het omgaan met pesten, worden rollenspelen gedaan met behulp van petten die staan voor bepaald gedrag en wordt er geleerd om feedback aan elkaar te geven. Kinderen leren zo inzicht te vergaren over hun eigen gedrag en er is extra aandacht voor meeloopgedrag.
  • Effecten:
    • Minder opstandige en negatieve gedragingen in de klas
    • Pro-sociaal gedrag
    • Hogere zelfwaardering (meer zelfvertrouwen) onder leerlingen
    • Minder verstorend gedrag in de klas. Afname van agressie en depressieve gedachten
    • Minder meeloopgedrag
  • Doorlooptijd: Gehele schooljaar
  • Status NJI databank: Effectief volgens sterke aanwijzingen
  • Aanbieder: Stichting Kanjertraining

1.3 Zippy’s Vrienden

  • Doelgroep: PO groep 2, 3 en 4, alle leerlingen. Leeftijd 5 t/m 8 jaar
  • Locatie: In de klas
  • Uitvoerder: Leerkracht na training
  • Doel: Zippy’s Vrienden richt zich op het aanleren van vaardigheden over je eigen emoties en geeft je inzicht in die van anderen. Zo wordt het voor kinderen bijvoorbeeld makkelijker om vriendschappen te sluiten. Ook ligt er een nadruk op het voorkomen van angststoornissen en depressieve stoornissen. Het uiteindelijke doel is dan ook om het voorkomen van psychosociale en emotionele stoornissen.
  • Methode: Zippy’s Vrienden bestaat uit 24 lessen. Er zijn zes thema’s die in modules worden behandeld. Deze thema’s zijn: gevoelens, communicatie, vriendschap, conflicten en pesten, omgaan met verandering en verlies en coping (het omgaan met problemen en stress). De fictieve lessen schetsen een beeld van het leven van kinderen in herkenbare situaties zoals boosheid, eenzaamheid maar ook vriendschap etc. De kinderen spelen rollenspellen om met de verschillende situaties om te gaan.
  • Effecten:
    • Kinderen leren beter omgaan met stressvolle situaties
    • Minder hyperactiviteit
    • Kinderen leren gevoelens te herkennen
    • Kinderen leren omgaan met eenzaamheid, pesten, overlijden en afwijzingen
    • Betere band tussen leerlingen onderling en met de leerkracht
    • Sneller kunnen wennen aan nieuwe situaties
  • Doorlooptijd: 24 lessen van 45 minuten verspreid over het schooljaar
  • Status NJI databank: Goed onderbouwd
  • Aanbieder: Avant Sanare

1.4 Apple’s Vrienden

  • Doelgroep: PO groep 7 en 8
  • Locatie: In de klas
  • Uitvoerder: Leerkracht
  • Doel: Apple’s vrienden richt zich (net als Zippy’s Vrienden) op het aanleren van vaardigheden over je eigen emoties en geeft je inzicht in die van anderen. Zo wordt het voor kinderen bijvoorbeeld makkelijker om vriendschappen te sluiten. Ook ligt er een nadruk op het voorkomen van angststoornissen en depressieve stoornissen
  • Methode: Apple’s Vrienden bestaat uit 26 lessen en hierin wordt voortgebouwd op wat ze in de lessen van Zippy’s Vrienden hebben geleerd.
  • Effecten:
    • Kinderen leren beter omgaan met stressvolle situaties
    • Minder hyperactiviteit
    • Betere band tussen leerlingen onderling en met de leerkracht
    • Sneller kunnen wennen aan nieuwe situaties
    • Kinderen leren gevoelens te herkennen
    • Kinderen leren omgaan met eenzaamheid, pesten, overlijden en afwijzen
  • Doorlooptijd: 26 lessen gedurende het schooljaar
  • Status NJI databank: Niet in databank
  • Aanbieder: Avant Sanare, Indigo

1.5 SPARK / Positieve Psychologie

  • Doelgroep:
    • PO groep 7 en 8
    • VO klassen 1 en 2
  • Locatie: In de klas
  • Uitvoerder: Leerkracht/Professional
  • Doel: Door middel van klassikale interventies jongeren het gevoel geven dat zij zelf regie in handen hebben en kunnen omgaan met de wereld om hen heen. Kinderen leren hun sterke kanten ontwikkelen
  • Methode: Tijdens lessen wordt er aangesloten bij de leefwereld van jongeren, zo worden bijvoorbeeld YouTube filmpjes en afspeellijsten met favoriete muziek gebruikt. Doordat er wordt uitgegaan van positieve psychologie, ligt de nadruk op alles wat goed gaat, zodat jongeren hun sterke kanten ontdekken. Daarnaast wordt veel ingezet op vertrouwen en positief gedrag.
  • Effecten:
    • Kinderen leren een optimistische denkstijl
    • Kinderen leren welke kwaliteiten ze al in huis hebben en welke ze graag willen leren
    • Kinderen ontdekken hun sterke kanten
  • Doorlooptijd: 5 tot 6 lessen
  • Status NJI databank: Niet in databank, is een ontwikkeltraject en onderzoek wordt uitgevoerd
  • Aanbieder: Avant sanare, Stichting KEC.

1.6 School-Wide Positive Behavior Support (SWPBS)

  • Doelgroep:
    • PO groep 1 t/m 8, alle leerlingen 4 t/m 18 jaar
    • VO alle klassen
    • alle leerlingen SO
  • Locatie: School, klas
  • Uitvoerder: Leerkrachten , directies en betrokkenen worden 3 jaar lang gecoacht op het gezamenlijk ontwikkelen en neerzetten van een op maat en duurzame aanpak op gedrag door een SWPBS coach
  • Doel: SWPBS is een aanpak op gedrag en zet daarmee in op een positief pedagogisch klimaat op school en op het verminderen van gedragsproblemen onder jongeren (en volwassenen) door met elkaar de voorwaarden te creëren waarop positief gedrag actief aangeleerd en gestimuleerd wordt. Er wordt gewerkt vanuit waarden en leerkrachten en kinderen zijn zelf nauw betrokken bij de invulling van het programma.
  • Methode: Op school worden gedeelde waarden en bijbehorende gedragsverwachtingen met elkaar gekozen. Vervolgens wordt gewerkt aan voorbeeldgedrag, het actief aanleren van gedrag, het positief bekrachtigen van positief gedrag en eenduidig begrenzen van ongewenst gedrag. Daarnaast worden schoolbreed signalen van ongewenst gedrag gesignaleerd en zodoende ook geregistreerd. Voor leerlingen die veel probleemgedrag laten zien, worden op maat gemaakte interventies ingezet.
  • Het is voor alle leerlingen, maar met een mogelijke uitbereiding van het op maat inzetten van interventies voor leerlingen die risicovol gedrag vertonen. SWPBS is een schoolbrede interventie, die niet alleen in de klas wordt ingezet, maar ook in alle gemeenschappelijke ruimten binnen en buiten het schoolgebouw.
  • Effecten:
    • Afname probleemgedrag, zowel schoolbreed als in de klas
    • Scholen waar de meeste gedragsproblemen voorkwamen, profiteerden het meeste van de aanpak
    • Toename gevoel van veiligheid
    • Toename sociaal gedrag op school, in de klas en thuis
    • Verbetering leerprestaties (door toename effectieve leertijd)
    • Minder kinderen worden uit de klas gestuurd
    • Minder schorsingen
    • Leraren voelen zich competenter
    • Er is minder uitval
    • Betere vroegsignalering en effectiever interveniëren
    • Meer werkplezier
    • Grotere tevredenheid en betrokkenheid van ouders
    • Betere samenwerking met ouders en (jeugd)zorg
  • Doorlooptijd: Drie jaar
  • Status NJI databank: Goed onderbouwd
  • Aanbieder: PI Research en Verus

1.7 Happyles

  • Doelgroep: Leeftijdsgroep tussen de 13 en de 25 jaar
  • Locatie: In de school of e-hulp
  • Uitvoerder: Lichte hulp en ondersteuning door begeleiders
  • Doel: Het voorkomen van depressieklachten bij jongeren en het bevorderen van de welbevinding
  • Methode: Het doel van Happyles wordt gerealiseerd middels een online schoolaanbod. Dit aanbod werkt via een positieve psychologische invalshoek en heeft een universele en geïndiceerde preventieve aanpak. Heeft zowel een individuele als groepsgerichte aanpak.
  • Effecten: depressieklachten onder jongeren nemen af
  • Doorlooptijd:
  • Status NJI databank: Goed onderbouwd
  • Aanbieder: Avant Sanare & Indigo

1.8 Programma Alternatieve Denkstrategieën (PAD)

  • Doelgroep: PO groep 1 t/m 8, alle leerlingen
  • Locatie: In de klas
  • Uitvoerder: Leerkracht
  • Doel: Het PAD heeft als hoofddoel om gedragsproblemen bij kinderen te voorkomen. Dit doen zij door het aanleren van sociale en emotionele vaardigheden.
  • Methode: Tijdens de lessen gedurende de acht jaren van de basisschool worden kinderen vaardigheden aangeleerd op de volgende vier gebieden: zelfbeeld, zelfcontrole, emoties en problemen oplossen. Daarnaast komen buiten de lessen om alle kinderen aan de beurt om gedurende één dag in het middelpunt te staan. Ook wordt buiten de lessen stilgestaan bij zelfcontrole, zodat kinderen leren dat problemen niet hoeven te escaleren.
  • Effecten:
    • beter begrip van emoties door kinderen
    • minder hyperactiviteit en andere gedragsproblemen zoals opstandigheid
  • Doorlooptijd: Het gehele schooljaar, 1 of 2 maal per week een les van 30 – 45 minuten
  • Status NJI databank: Effectief volgens sterke aanwijzingen
  • Aanbieder: Nog geen aanbieder

1.9 Vreedzame school

  • Doelgroep: PO, alle leerlingen
  • Locatie: In de klas
  • Uitvoerder: Leerkracht
  • Doel: Het vormen van sociale vaardigheden en burgerschapscompetenties. Kinderen leren democratisch beslissingen nemen, verantwoordelijkheid nemen, constructief conflicten oplossen en het aannemen van een open houding.
  • Methode: In wekelijkse lessen wordt gewerkt aan bovenstaande doelen. Daarnaast worden leerlingmediatie, commissies en gemeenschapstaken ingevoerd.
  • Effecten:
    • Betere oplossing van conflicten
    • Hoger verantwoordelijkheidsgevoel voor de groep
    • Leerkrachten merken verbetering in hun eigen gedrag
  • Doorlooptijd: Gehele schooljaar
  • Status NJI databank: Effectief volgens eerste aanwijzingen
  • Aanbieder: CED- groep

2.1 Alles Kidzzz

  • Doelgroep:
    • PO
    • Kinderen tussen 9 en 12 jaar die op school regelmatig woede-uitbarstingen hebben waarbij zij agressief gedrag vertonen zoals schoppen en slaan.
  • Locatie: Op school, tijdens schooltijd. Niet klassikaal.
  • Uitvoerder: Een preventiewerker vanuit de GGZ. Getrainde professional
  • Toeleiding: School, CJG, SMW.
  • Doel: Alles Kidzzz heeft als Doel: het verminderen van boosheid en snel negatief gedrag laten zien. Het aanmoedigen van pro-sociaal gedrag. Daarnaast heeft Alles Kidzzz als Doel: om het zelfbeeld van kinderen te bevorderen, het stimuleren van positieve sociale cognities, woederegulatie en het ontwikkelen van pro sociale alternatieven voor recreatief en proactief agressief gedrag.
  • Methode: In acht individuele sessies worden gestart met drie sessies die gericht zijn op kennismaking, om zo de kwaliteiten en leerpunten van het kind in kaart te brengen. Na deze drie sessies vindt een evaluatie met de ouders en leerkracht plaats en wordt er in de resterende vijf sessies een training op maat aangeboden aan het kind.
  • Effecten:
    • Minder probleemgedrag op school
    • Minder reageren met agressief gedrag
    • Positiever zelfbeeld
    • Betere sociale cognities
    • Kinderen met een migratieachtergrond en kinderen die minder. extravert zijn, profiteren duidelijk van deze interventie
  • Doorlooptijd: 8 bijeenkomsten van 45 minuten
  • Status NJI databank: Effectief volgens goede aanwijzingen
  • Aanbieder: Avant Sanare & Indigo

2.2 Vrienden

  • Doelgroep:
    • PO en VO
    • Kinderen (8 – 12 jaar; 12 – 16 jaar) met sociaal-emotionele klachten zoals angst, negatief zelfbeeld, weinig durven. Kinderen die bijvoorbeeld zijn of haar vinger niet op durven te steken of moeite hebben met contact leggen met andere kinderen.
  • Locatie: Op school, tijdens schooltijd. Niet klassikaal
  • Uitvoerder: Pedagogisch medewerkers
  • Toeleiding: School, CJG, SMW
  • Doel: Het voorkomen van angst- en depressie stoornissen bij jeugdigen en indien er al een stoornis is gediagnosticeerd, hier mee leren om te gaan. Het tegengaan van momenten van piekeren en faalangst bij kinderen
  • Methode: In tien sessies in groepsverband waarin oefeningen worden gedaan om zo vaardigheden en technieken aan te leren
  • Effecten:
    • Vermindering angst onder jeugdigen
    • Bij 69 procent van de jongeren met een angststoornis wordt na afronding. geen angststoornis meer vastgesteld
    • Het herkennen van de eigen angst
    • Het leren van ontspanningstechnieken
    • Positief leren denken
    • Jezelf belonen
    • Omgaan met moeilijke situaties
  • Doorlooptijd: 10 groepsbijeenkomsten van 45 tot 60 minuten. 4 sessies voor ouders
  • Status NJI databank: Effectief volgens sterke aanwijzingen
  • Aanbieder: Avant Sanare

2.3 Plezier op School

  • Doelgroep: Kinderen uit groep 8 die op de basisschool problemen hadden in de omgang met hun leeftijdsgenoten, zoals bijvoorbeeld gepest worden, of voor kinderen die angstig zijn t.o.v. de brugklas
  • Locatie: Op of rondom school
  • Uitvoerder: Een preventiewerker vanuit de GGZ
  • Toeleiding: School, CJG, SMW
  • Doel: Het Doel: van Plezier op School is om aanstaande brugklassers zelfverzekerder te laten zijn in sociale situaties met leeftijdsgenoten. Zo kan ernstige psychische problematiek voorkomen worden. Het verbeteren van de sociale competenties van aanstaande bruggers. Op de lange termijn heeft Plezier op School als Doel:, het tegengaan van psychische stoornissen als angst en depressie
  • Methode: Met een tweedaagse zomercursus in groepsverband
  • Effecten:
    • Minder angstig gedrag onder aanstaande brugklassers
    • Minder kinderen worden gepest op de middelbare school
    • Kinderen leren op te komen voor zichzelf
    • Kinderen durven nee te zeggen
    • Kinderen durven om te gaan met plagen en pesten
  • Doorlooptijd: 2-daagse cursus in de zomervakantie. Plezier op School vindt plaats in de laatste week van de vakantie net voor de brugklas. Deze preventie wordt aangeboden voor een maximaal tien kinderen
  • Status NJI databank: Effectief volgens goede aanwijzingen
  • Aanbieder: Indigo

2.4 Amigo’s

  • Doelgroep: Kinderen tussen de 8 – 12 jaar die geen groot sociaal netwerk hebben, minder zelfvertrouwen hebben of verminderde motivatie in school hebben.
  • Locatie: Op school, tijdens schooltijd. Niet klassikaal.
  • Uitvoerder: Een preventiewerker vanuit de GGZ.
  • Toeleiding: School, CJG, SMW.
  • Doel: Het verbeteren van specifieke psychosociale vaardigheden. Door laagdrempelige individuele begeleiding wordt het zelfvertrouwen van kinderen vergroot. Ook wordt hierbij de hulp van de leerkracht ingeschakeld.
  • Methode: Samen met de kinderen en de ouders wordt door een amigo-coach Doel:en opgesteld. Wanneer kinderen samen met anderen deze doelen behalen, worden zij extra gemotiveerd
  • Effecten:
    • Meer zelfvertrouwen onder kinderen
    • Verbetering communicatie tussen ouder-kind
  • Doorlooptijd: 12 tot 20 weken
  • Status NJI databank: Goed onderbouwd
  • Aanbieder: Indigo & Avant Sanar

2.5 Ik kies voor zelfcontrole

  • Doelgroep: Kinderen tussen 8 – 12 jaar die vaak agressief of opstandig gedrag vertonen.
  • Locatie: Op school, na schooltijd. Niet klassikaal
  • Uitvoerder: Een preventiewerker vanuit de GGZ
  • Toeleiding: School, CJG, SMW
  • Doel: Het Doel: is om het agressieve of opstandige gedrag van de kinderen te verminderen zodat zij en hun omgeving hier minder onder lijden.
  • Methode: Kinderen komen in kleine groepjes (4 a 6 kinderen) samen om te werken aan gedragsveranderingen. Het proces start met een individueel gesprek. Hierna worden de kinderen onderverdeeld in groepjes
  • Effecten:
    • Minder opstandig gedrag
  • Doorlooptijd: 9-wekelijkse bijeenkomsten
  • Status NJI databank: Effectief volgens goede aanwijzingen
  • Aanbieder: Indigo

2.6 KOPP (8-12 jaar) Doe-Praat Groep

  • Doelgroep: Voor kinderen tussen de 8 en 12 jaar waarvan de ouders een psychische ziekte (zoals depressie) hebben
  • Locatie: Op of rondom school
  • Uitvoerder Preventiemedewerker GGZ
  • Toeleiding School, CJG, SMW
  • Doel: Kinderen bewust maken van de ziekte van de ouder en leren hoe ze daar mee om kunnen gaan
  • Methode: Door met kinderen die ook ouders hebben met een psychische ziekte te praten, leren kinderen hoe ze er mee om kunnen gaan. Door middel van spelletjes spelen, video’s kijken en rollenspelen wordt aangeleerd hoe ze er mee kunnen omgaan
  • Effecten:
    • Minder sociaal emotionele gedragsproblemen
    • Minder negatieve gevoelens bij kinderen
    • Meer gevoelens van sociale steun en acceptatie
  • Doorlooptijd: 8-wekelijkse sessies van 1,5 uur
  • Status NJI databank: Erkenning verlopen
  • Aanbieder: Indigo

2.7 PIEP zei de Muis

  • Doelgroep: Kinderen van 4-8 jaar die extra steun nodig hebben omdat zij thuis te maken hebben met spanning of stress. Deze stress kan veroorzaakt worden door een psychische ziekte van de ouder (zoals depressie), armoede/schulden, criminaliteit, ernstig ziek broertje/zusje of huiselijk geweld.
  • Locatie: Op school of in de wijk. ‘PIEP zei de muis’ is een wijkgerichte groepsinterventie voor kinderen van 4,5 tot en met 8 jaar. Het gaat om kinderen uit prioriteits- of achterstandswijk die opgroeien in een gezin waar ‘stress en spanning’ speelt
  • Uitvoerder: Preventiemedewerker GGZ
  • Toeleiding: School, CJG, SMW, GGZ-behandelaars, wijkteammedewerkers
  • Doel: Het bieden van extra steun aan kinderen die thuis veel spanning en stress ervaren. Kinderen leren beter voor zichzelf op te komen, omgaan met emoties en contact leggen met andere kinderen
  • Methode: In de club van Piep de Muis wordt kinderen geleerd dat zij niet de enige zijn die thuis wel eens iets minder leuks hebben meegemaakt. Met spelletjes, tekenen, knutselen en buitenspelen leren zij contact te leggen met andere kinderen, opkomen voor jezelf en omgaan met emoties.
  • Effecten:
    • Kinderen begrijpen gebeurtenissen thuis beter
    • Kinderen kunnen beter omgaan met hun eigen gevoelens
    • Het wegnemen van schuldgevoel bij kinderen
  • Doorlooptijd: 10 bijeenkomsten van 1,5 uur. En drie ouderbijeenkomsten
  • Status NJI databank: In voorbereiding voor opname
  • Aanbieder: Indigo, Avant Sanare & SMWR

2.8 Billy Boem

  • Doelgroep: Kinderen van 8-12 jaar die extra steun nodig hebben omdat zij thuis te maken hebben met spanning of stress. Deze stress kan veroorzaakt worden door een psychische ziekte van de ouder (zoals depressie), armoede/schulden, criminaliteit, ernstig ziek broertje/zusje of huiselijk geweld.
  • Locatie: Rondom school
  • Uitvoerder: Preventiemedewerker GGZ
  • Toeleiding: School, CJG, SMW
  • Doel: Het bieden van extra steun aan kinderen die thuis veel spanning en stress ervaren. Kinderen leren beter voor zichzelf op te komen.
  • Methode: Samen met Billy Boem leren kinderen hun emoties te herkennen en te uiten. Kinderen gaan knutselen en spelen, maar leren ook vaardigheden aan en krijgen tips.
  • Effecten:
    • Kinderen leren zich minder schuldig te voelen over de problemen die thuis voorkomen
    • Herkennen van emoties
  • Doorlooptijd: 8 bijeenkomsten van 1,5 uur. En één ouderbijeenkomst
  • Status NJI databank: Niet in databank
  • Aanbieder: Indigo

2.9 Je bibbers de baas

  • Doelgroep: Kinderen van 9-12 jaar die faalangst ervaren en zich hierdoor belemmerd voelen in hun functioneren
  • Locatie: Op school, niet in de klas
  • Uitvoerder: Preventiemedewerker GGZ
  • Toeleiding: School, CJG, SMW
  • Doel: Kinderen helpen om hun faalangst te herkennen en leren hoe zij dit angstgedrag kunnen verminderen.
  • Methode: In trainingen met maximaal 8 kinderen komen diverse thema’s aan bod, zoals leren wat faalangst is en hoe kinderen zich meer kunnen ontspannen.
  • Effecten:
    • Kinderen leren beter gevoelens te herkennen
    • Kinderen hebben minder last van faalangst
    • Kinderen leren positieve gedachten te herkennen
    • Kinderen leren lichamelijke reacties te herkennen (ontspanning en spanning)
    • Kinderen leren omgaan met complimenten
  • Doorlooptijd: 10-wekelijkse bijeenkomsten van 1 uur. 2 ouderbijeenkomsten
  • Status NJI databank: Goed onderbouwd
  • Aanbieder: Avant Sanare & Indigo

2.10 Playing for Succes Excelsior

  • Doelgroep: Leerlingen uit groepen 6 tot en met 8
  • Locatie: DHL Leercentrum
  • Uitvoerder: Spelers van Excelsior
  • Doel: Het Doel: van Playing for succes excelsior is het versterken van de softskills van leerlingen. Dit zijn vaardigheden waarvan bekend is dat het belangrijke voorwaarden zijn om succesvol te zijn op school. De softskills waar Playing for succes aan werkt zijn: Samenwerken, zelfvertrouwen, motivatie, zelfbeeld, voor jezelf opkomen en concentratie.
  • Methode: Er worden iedere week bijeenkomsten neergezet die voor kinderen uitdagend en haalbaar zijn op sociaal en emotioneel gebied. Ze werken tijdens dit project op een interactieve manier aan vaardigheden als zelfvertrouwen, zelfbeeld, doorzetten, voor zichzelf opkomen, zichzelf presenteren en samenwerken.
  • Effecten:
    • Toename zelfvertrouwen
    • Toename motivatie
    • Toename sociaal-emotionele ontwikkeling
    • Afname pestgedrag
    • Toename schoolprestaties
  • Doorlooptijd: 13 weken
  • Status NJI databank: In opnameprocedure
  • Aanbieder: Stichting betaald voetbal Excelsior

2.11 Leer te durven

  • Doelgroep: Kinderen tussen de 8 en de 12 jaar
  • Locatie: Op school of in de wijk
  • Uitvoerder Preventiedeskundigheid
  • Doel: Het Doel: is om kinderen dapperder te laten voelen en zelfverzekerder
  • Methode: In een groepje werken leeftijdsgenoten samen, om te leren hoe ze om kunnen gaan met lastige situaties. Dit doen ze aan de hand van spelletjes, oefenen, praten en opdrachten
  • Effecten:
    • Kinderen leren omgaan met stress, sombere en/of angstige gevoelens
    • Voorkomen van angststoornissen en depressie
  • Doorlooptijd: 8 sessies van 1,5 uur. En een ouderbijeenkomst
  • Status NJI databank: Niet in de databank:, er is een lopende ZONMW subsidie om de interventie in de databank: te krijgen
  • Aanbieder: Indigo

2.12 Als ik kon toveren (Storm en spetters, NJI)

  • Doelgroep: Voor kinderen tussen de 4 en de 7 jaar. Huiselijk geweld of trauma
  • Locatie: In een wijk of instelling
  • Uitvoerder: Preventiemedewerker GGZ
  • Doel: Het Doel: van Storm en Spetters is het voorkomen van posttraumatische stresssymptomen en internaliserend/externaliserend probleemgedrag.
  • Methode: Bestaat uit zeven bijeenkomsten. De cursus volgt een handleiding en gebruikt werkbladen die leidend zijn. Door de gestructureerde methode is Storm en Spetters goed uitvoerbaar.
  • Effecten: Uit een voorloper van deze interventie bleek dat gedragsproblemen verminderd waren. De psychische problemen bij moeders zijn verminderd en de sensiviteit van moeders juist verhoogd
  • Doorlooptijd: De cursus bestaat uit zeven bijeenkomsten van een uur en drie kwartier
  • Status NJI databank: Goed onderbouwd
  • Aanbieder: Avant Sanare

2.13 Stoere schildpadden

  • Doelgroep: Kinderen van 4 tot 7 jaar
  • Locatie: In de wijk en/of in de school
  • Uitvoerder: Preventiemedewerker GGZ
  • Doel: Het voorkomen of beperken van emotionele- en gedragsproblemen bij kinderen van 4 tot en met 7 jaar na een echtscheiding van hun ouders
  • Methode: De Methode: is gebaseerd op het Children Divorce Intervention Program
  • Effecten:
    • Kinderen ervaren minder angstproblemen
    • Kinderen ontwikkelen betere sociale competenties
    • Kinderen ontwikkelen positievere gevoelens tegenover het gezin en tegenover hunzelf
  • Doorlooptijd: Deze interventie bestaat uit 12 weken en kent sessies van 45 minuten
  • Status NJI databank: Goed onderbouwd
  • Aanbieder: Avant Sanare

2.14 Dappere dino’s

  • Doelgroep: Kinderen van 6 tot en met 9 jaar die te maken hebben met scheiding
  • Locatie: In de school of in een instelling
  • Uitvoerder Preventiemedewerker GGZ
  • Doel: Het hoofddoel is om emotionele en gedragsproblemen te voorkomen. Dit doet Dappere dino’s door een ondersteunende groepsomgeving te bieden om spanningen als gevolg van een scheiding van de ouders. Daarnaast probeert deze interventie kinderen vaardigheden aan te leren om met gevoelens rond deze scheiding om te gaan
  • Methode: Deze interventie is gebaseerd op de module van het Children Divorce Intervention Program
  • Effecten:
    • Toename van het positief functioneren en welzijn van kinderen en afnames in sociaal emotionele problemen
  • Doorlooptijd: Deze interventie bestaat uit 12 weken en kent sessies van 45 minuten
  • Status NJI databank: Effectief volgens eerste aanwijzingen
  • Aanbieder: Avant Sanare

2.15 STARR

  • Doelgroep: Jeugdigen van 12 tot en met 16 jaar
  • Locatie: Op school
  • Uitvoerder: Gezamenlijk met lichte ondersteuning
  • Doel: Jeugdigen helpen om te gaan met stress of somberheid
  • Methode: In groepen gaan jeugdigen te werk met werkboeken
  • Effecten:
    • Jongeren leren problemen oplossen
    • Jongeren leren niet helpende gedachten op te sporen en te herkennen
    • Jongeren leren dat wat ze doen, invloed heeft op hun gevoel
    • Jongeren leren omgaan met stress door middel van ontspanningsoefeningen
  • Doorlooptijd: 9 keer komen groepen 1,5 uur bij elkaar
  • Status NJI databank: Niet bekend in de databank
  • Aanbieder: Indigo

2.16 En nu ik…!

  • Doelgroep: Bestemd voor kinderen van 7 tot en met 11 jaar die te maken hebben gehad met geweld en ruzies thuis
  • Locatie: In de wijk, in een instelling
  • Uitvoerder: Preventie medewerker
  • Doel: Het voorkomen en/of verminderen van posttraumatische stress symptomen en internaliserend en externaliserend probleemgedrag bij kinderen die gewelddadige ruzies tussen ouders/opvoeders hebben meegemaakt
  • Methode: Deze interventie begint met een intakegesprek thuis. Daarna komen kinderen bij elkaar in groepen van maximaal 9. Tegelijkertijd vormen de ouders van de kinderen die betrokken bij de ruzies ook praatgroepen
  • Effecten:
    • Kinderen vertoonden minder gedragsproblemen
    • Kinderen vertoonden minder posttraumatische stress-symptomen
  • Doorlooptijd: Negen wekelijkse bijeenkomsten van elk 1,5 uur
  • Status NJI databank: Goed onderbouwd
  • Aanbieder: Avant Sanare

2.17 Heibel thuis

  • Doelgroep: Jeugdigen tussen de 12 en de 16 jaar
  • Locatie: Meerdere locaties
  • Uitvoerder: Ervaringsdeskundige
  • Doel: Het verminderen van de gevolgen van huiselijk geweld bij jongeren. Het bevorderen van een stabiele thuissituatie
  • Methode: Heibel thuis biedt laagdrempelige hulp aan voor jongeren die in huiselijk geweld meemaken of hebben meegemaakt. Jongeren kunnen bij bijeenkomsten ervaringen delen, gevoelens uiten, oefeningen doen en vaardigheden trainen
  • Effecten: Jongeren weten hoe een gezonde, liefdevolle relatie verloopt en hebben zij vaardigheden ontwikkeld om dit in hun eigen leven te realiseren
  • Doorlooptijd: 5 bijeenkomsten van elk twee uur en minimaal drie online chatsessies
  • Status NJI databank: Goed onderbouwd
  • Aanbieder: Avant Sanare

2.18 The Lab of Life

  • Doelgroep: Voor jongeren van 12 tot en met 18 jaar
  • Locatie: Op school
  • Uitvoerder: Gecertificeerde trainer
  • Doel: Het doel van de training is om stress en vermoeidheid tegen te gaan bij jongeren. Jongeren die druk ervaren rondom stressvolle periodes worden geholpen om hier beter mee om te gaan.
  • Methode: The lab of life bestaat uit vijf lessen. Leerlingen krijgen toegang tot een digitale leeromgeving, waar ze door verschillende sessies heen kunnen komen en persoonlijke Doel:en kunnen bereiken
  • Effecten:
    • Het vergroten van mentale en fysieke vitaliteit
    • Betere balans tussen school en vrije tijd
    • Voorkomen van burn-out problematiek
    • Het verlagen van het stressniveau onder jongeren
  • Doorlooptijd: 5 sessies van 2 uur gedurende 2 weken
  • Status NJI databank: Niet in de databank
  • Aanbieder: Avant Sanare

3.1 Familie-adviesgesprekken

  • Doelgroep: Ouders
  • Locatie:
  • Uitvoerder: Professionals
  • Doel: De familie-adviesGesprekken hebben voornamelijk als Doel: praktijkondersteuning te bieden aan de behandelaar, zodat zij kunnen leren van de preventiemedewerker. Het Doel: is hierbij dat zij uiteindelijk zelf deze gesprekken ook kunnen voeren en kunnen ervaren hoe de cliënt reageert op vragen rondom de opvoeding van de kinderen. Vanuit het perspectief interesse te hebben voor alle facetten van het leven van de cliënt.
  • Methode: Gebaseerd op de methodiek van herstel ondersteunende zorg. In het herstel van het leven is de rol van opvoeder namelijk erg belangrijk.
  • Effecten:
  • Doorlooptijd: Maximaal 5 gesprekken.
  • Status NJI databank: Niet in de databank
  • Aanbieder: Youz & Indigo

3.2 4U (KOPP/KVO)

  • Doelgroep: Jeugdigen tussen 8 en 12 jaar oud, die opgroeien in een bijzondere thuissituatie
  • Locatie:
  • Uitvoerder: Professionals.
  • Doel:
    • Het voorkomen van gedrag- en/of psychiatrische stoornissen en/ of andere sociaal-emotionele problematiek
    • Het doorbreken van de cyclus van overdraagbaarheid van problematiek van ouder en kind
    • Het vergroten van opvoedcompetenties van de ouders en toeleiding naar hulpverlening voor jeugdige en/ of gezin
    • Het versterken van een veilige hechtingsrelatie tussen ouder en kind.
  • Methode: Tijdens de wekelijkse voorlichtingsbijeenkomsten staat ontspanning gen plezier voorop. Er wordt indirect aandacht besteed aan bijvoorbeeld het leren uiten van gevoelens, het uitwisselen van ervaringen, het doen van oefeningen, lezen van boekjes en het ontwikkelen van een basisgevoel van veiligheid en vertrouwen.
  • Effecten:
    • Ouderen beschikken over betere opvoedcompetenties
    • Kinderen leren gevoelens te uiten
    • Ouder en kind ontwikkelen een betere hechtingsrelatie
  • Doorlooptijd: Wekelijkse bijeenkomsten gedurende 8 weken.
  • Status NJI databank: Niet bekend
  • Aanbieder: Avant Sanare

3.3 KOPP/KOV tiener/jongerengroep

  • Doelgroep: Jongeren en ouder
  • Locatie: In de wijk.
  • Uitvoerder Preventiemedewerkers
  • Doel: Het einddoel van de KOPP-KOV groepen is het voorkomen dat deze jongeren zelf psychische en/of verslavingsproblemen ontwikkelen door risicofactoren te verminderen en beschermende factoren te stimuleren. Het verminderen van risicofactoren en het stimuleren van beschermende factoren. Jongeren worden geconfronteerd met de norm: geen drugs en alcohol.
  • Methode: Bieden van gerichte selectieve preventieve hulp en trainingen aan risicogroepen.
  • Effecten:
  • Doorlooptijd: Minimaal 5 bijeenkomsten
  • Status NJI databank: Goed onderbouwd
  • Aanbieder: Antes

4.1 Deskundigheidsbevordering scholen

  • Doelgroep: Schoolteams
  • Locatie: Op scholen
  • Uitvoerder Preventiemedewerker GGZ
  • Doel: Het leren signaleren van sociaal emotionele problemen bij kinderen. Communicatie met ouders verbeteren en weten welke hulp er eventueel beschikbaar is.
  • Methode: Tijdens de deskundigheidsbevordering wordt op interactieve wijze met schoolprofessionals kennis gedeeld over sociaal emotionele problematiek bij kinderen (zoals somberheid, pesten, angst, psychiatrie/verslaving bij ouders); beschermende en risicofactoren. Daarbij wordt besproken met het team hoe zij omgaan met casuïstiek waar problematiek aan de orde is.
  • Effecten:
    • Leerkrachten leren beter te signaleren of hun leerlingen te maken. Hebben met sociaal emotionele problematiek.
    • Leerkrachten weten welke route ze moeten afleggen om eventuele hulp in te schakelen voor een leerling.
  • Doorlooptijd: Een bijeenkomst van 1,5 tot 2 uur (vaak op studiedag of in teamoverleg).
  • Status NJI databank: Niet in de databank
  • Aanbieder: Indigo

4.2 MHFA YOUTH

  • Doelgroep: Iedereen die hulp wil kunnen bieden bij psychische problemen bij jongeren/ onder andere leraren
  • Locatie: School
  • Uitvoerder Gecertificeerde trainers
  • Doel: Het voorkomen van psychische problemen bij jongeren en het erkennen van signalen hiervan
  • Methode: De trainers delen informatie over de meest voorkomende psychische problemen en worden er oefeningen gedaan over hoe je het beste het gesprek met jongere aan kunt gaan.
  • Effecten:
    • Deelnemers leren signalen van psychische problemen te herkennen
    • Deelnemers leren te handelen in een crisissituatie
  • Doorlooptijd: Training van 7 uur
  • Status NJI databank: Niet in de databank
  • Aanbieder: Indigo