Archeologie
Gepubliceerd op: 15-12-2016
Geprint op: 02-12-2022
https://www.rotterdam.nl/bestuur-organisatie/archeologie/
Ga naar de hoofdinhoud

De archeologen van gemeente Rotterdam beheren en onderzoeken de resten van het verleden: het bodemarchief.

De resultaten van het archeologisch onderzoek worden gepresenteerd aan de inwoners van Rotterdam en andere belangstellenden.

Beleid
Om te voorkomen dat ons bodemarchief zomaar bij bouw- of graafwerkzaamheden verdwijnt, is er een aantal regels opgesteld. Als er ergens gebouwd of ontwikkeld wordt en de bodem wordt daarbij verstoord, dan moet er met archeologische waarden rekening gehouden worden. Dat kan bijvoorbeeld zijn bij de aanleg van een parkeergarage, het graven van een kelder of waterpartij, maar ook bij heien. Archeologie Rotterdam zorgt voor een goede afweging van de archeologische belangen, maar ook voor een ongehinderde voortgang van de ruimtelijke ontwikkeling. Dat betekent tijdig de archeologie in beeld brengen en maatwerk leveren per project.

1 Zelftoets
Voor de meeste bodemingrepen is een vergunning nodig. U kunt bij omgevingsvergunning controleren of u een vergunning nodig heeft. Ook kunt u bestemmingsplannen of de Archeologische Waardenkaart Rotterdam raadplegen om te kijken of er archeologische regels voor uw plangebied gelden.

2 Plantoets
Een vergunningsplicht betekent niet altijd dat er ook onderzoek nodig is. Om te beoordelen of archeologisch onderzoek nodig is, voeren wij een archeologische plantoets uit.
Voor een vlot verloop raden we aan om ons zo vroeg mogelijk in het proces te betrekken.
Zie: welke info is nodig voor een plantoets?

3 Uitkomst plantoets

Als uit de plantoets blijkt dat er geen archeologisch onderzoek nodig is, dan ontvangt u deze conclusie met toelichting in een (digitale) brief.

Als uit de plantoets blijkt dat archeologisch onderzoek nodig is dan ontvangt u deze conclusie in een (digitale) brief. In deze brief wordt uitgelegd wat er moet gebeuren. Voor archeologisch onderzoek geldt: de kosten zijn voor rekening van degene die de bodem verstoort.

Archeologisch onderzoek verloopt via het Archeologisch Monumentenzorg proces (AMZ) in een aantal stappen. Na iedere stap in dit proces wordt besloten of een vervolg nodig is, of dat de bouw- en andere plannen van start kunnen gaan zonder verder archeologisch onderzoek. Meer informatie over de stappen in het AMZ-proces vindt u op cultureelerfgoed.nl.

Als u meer wil weten over de rol van archeologie bij, of voorafgaand aan uw vergunningsaanvraag kunt u contact opnemen met ons via archeologie@rotterdam.nl.

De gemeente Rotterdam draagt zorg voor het archeologisch erfgoed. Bodemingrepen worden daarom getoetst op het aspect archeologie. Een dergelijke plantoets resulteert in een besluit of er wel of geen archeologisch onderzoek dient plaats te vinden.

Om te beoordelen of archeologisch (voor)onderzoek in het kader van de door u beoogde ontwikkeling noodzakelijk is, heeft de afdeling Archeologie Rotterdam (BOOR) gegevens nodig van de beoogde locatieontwikkeling. Een correcte en complete levering voorkomt vertraging en bevordert de snelheid van de archeologische plantoets.

  1. Uw contactgegevens (naam, organisatie, postadres, telefoonnummer, emailadres). En als het van toepassing is: uw contactpersoon bij Stadsontwikkeling.
  2. De geplande ontwikkeling kort samengevat.
  3. De locatie van het plangebied zo nauwkeurig mogelijk aangegeven op een kaart, zodat de ligging duidelijk is, met adres of toponiem.
  4. De aard van de werkzaamheden in de bodem (bijvoorbeeld: aanleg fundering of kelder; heien; afgraven; omspitten; baggeren) met de diepte en het oppervlak in m2.
  5. Het huidige grondgebruik (bijvoorbeeld: braakliggend; bebouwd; verhard).
  6. Als het van toepassing is: informatie uit vooronderzoek zoals bouw-/ontwerptekeningen en palenplan huidige bebouwing; een milieurapport; een geotechnisch onderzoek door middel van boringen of sonderingen.
  7. Summiere beschrijving van de fase van het planproces (bijvoorbeeld: oriënterende fase; vergunningaanvraag) en de beoogde start van de grondwerkzaamheden.

We ontvangen kaarten (m.b.t. punt 3, en evt. punt 4) graag gevectoriseerd en in RD-coördinaten in ESRI Shapefiles of AutoCad DWG. Kaarten in PDF formaat graag voorzien van referentiepunten met RD-coördinaten. U kunt uw informatie sturen naar: archeologie@rotterdam.nl.

Archeologie Rotterdam heeft jarenlang onderzoek in de regio gedaan. Wij zijn dan ook blij dat we op beleidsgebied adviseur zijn van een aantal buurgemeenten. Zo helpen we met het toetsen van bouwplannen en onderzoeksrapporten en stellen wij Programma’s van Eisen op voor archeologisch onderzoek.

Bent u van plan een archeologisch onderzoek uit te voeren? In Rotterdam en de regio gelden naast de KNA aanvullende richtlijnen. Zie Richtlijnen.

Voor vragen over archeologie in onze partnergemeenten kunt u meer informatie vinden op de websites van de desbetreffende gemeente of contact opnemen met:

Heeft u een bouwproject in het havengebied of moet u een omgevingsvergunning aanvragen?

Het Rotterdamse havengebied is een archeologisch rijk gebied en daarom geldt ook hier een archeologiebeleid dat is vastgelegd in bestemmingsplannen. Voor een vlot verloop raden we aan om zo vroeg mogelijk in het proces contact met ons op te nemen.

Het havengebied bevat bijzondere archeologie:

  • Op de bodem van de Noordzee en in de diepe ondergrond van zowel havens als land is het landschap uit de steentijd deels intact. Het gaat dan om de periode vanaf 9.000 voor Christus. Het bevindt zich op een diepte van soms wel 20 meter. Het is afgedekt door jongere lagen en daardoor goed bewaard gebleven. Zo zijn bij onderzoek in de Yangtzehaven resten van een kamp van jagers-verzamelaars uit deze periode teruggevonden.
  • Ook liggen in de bodem nog resten van schepen uit diverse periodes, bijvoorbeeld uit de Romeinse tijd en Middeleeuwen tot de 18e en 19e eeuw. Op de Maasvlakte liggen deze op dieptes tussen de 3 en 12 meter beneden NAP.
  • In onder meer het Botlekgebied zitten nog resten van bewoning in de bodem. Deze kunnen dateren uit de Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd en Middeleeuwen. In deze laatste periode werd op en langs dijken gewoond. De Vondelingenplaat maakte deel uit van het eiland IJsselmonde, dat in de 13e en 14e eeuw werd bedijkt.

Richtlijnen (versie 2.12; oktober 2022) voor het uitvoeren van Archeologisch bureauonderzoek en niet-gravend inventariserend veldonderzoek in de gemeenten:

Albrandswaard
Barendrecht
Capelle aan den IJssel
Hellevoetsluis
Nissewaard
Ridderkerk
Rotterdam
Schiedam
Westvoorne

De richtlijnen zijn als PDF document op te vragen d.m.v. een e-mail te sturen aan archeologie@rotterdam.nl.

Onderzoek in Rotterdam? Kijk dan ook naar de ROA (Rotterdamse Onderzoeksagenda Archeologie), beschikbaar in e-depot DANS.

1. Toevalsvondsten
Het kan voorkomen dat tijdens bouw- of grondwerkzaamheden onverwacht archeologische resten aan het licht komen. Als dat gebeurt op een locatie die door de gemeente is vrijgesteld van een archeologische onderzoeksplicht spreken we van een toevalsvondst. Het is dan aan de gemeente om te bepalen wat er met deze toevalsvondsten gedaan wordt. De kosten die verbonden zijn aan planaanpassing of onderzoek van de toevalsvondst, komen niet voor rekening van de melder, tenzij hierover specifieke afspraken zijn gemaakt.

Voor toevalsvondsten bestaat een meldingsplicht (Erfgoedwet art. 5.10). Voor de afhandeling van de toevalsvondst kunt u contact opnemen met Archeologie Rotterdam, of de contactpersoon van de gemeente waar het om gaat. Zie Archeologie in de regio.
Anders moet u uw toevalsvondst rechtstreeks bij de RCE (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) melden.

2. Fossielen op het strand?
Rotterdam heeft op de Maasvlakte en bij de Zandmotor stranden waar u goed fossielen kunt zoeken. U kunt er, als u goed zoekt, fossiele botten, schelpen en haaientanden vinden. Maar hoe weet u nou of uw vondst een kies van een Mammoet of een Oeros is? Hiervoor bestaat de Oervondstchecker. Via de website of mobiele app Oervondstchecker kunt u vondsten die u doet op het Maasvlaktestrand op een gemakkelijke manier doorgeven.

3. Metaalvondst of magneetvissen
Metaaldetectie en magneetvissen is tegenwoordig een populaire hobby, maar metaaldetectie is niet vrijblijvend er zijn er regels rondom metaaldetectie. Archeologie Rotterdam raadt af om actief te gaan zoeken met een detector of magneet. Vanwege de veiligheid en vanwege het belang van de vondsten voor de geschiedenis.

Mocht u toch op pad gaan, houdt u dan aan de gedragscode en de wettelijke regels rondom metaaldetectie. Voor alle archeologische vondsten geldt een meldplicht.

Erfgoedverordening Rotterdam 2020
Het Archeologiebeleid van de gemeente Rotterdam is vastgelegd in de Erfgoedverordening Rotterdam 2020. De Erfgoedverordening 2020 is vastgesteld vanwege de invoering van de nieuwe Erfgoedwet, per 1 juli 2016. De Erfgoedwet vervangt en integreert verschillende wettelijke regelingen op het gebied van het cultureel erfgoed. Naast de Erfgoedwet wordt besluitvorming over cultureel erfgoed in de fysieke leefomgeving op termijn geregeld via de Omgevingswet. De Erfgoedwet anticipeert op de invoering van de Omgevingswet door overgangsrecht als gevolg waarvan delen van de Monumentenwet 1988 van kracht blijven, tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet.

Bestemmingsplannen
De omgang met archeologie in het ruimtelijk ontwikkelingsproces is tevens geborgen door middel van dubbelbestemmingen in de bestemmingplannen. Voor gebieden waar er nu geen vastgesteld bestemmingsplan is, geldt het archeologiebeleid zoals opgesteld in de Archeologische Waarden- en Beleidskaart. Deze kaart en de bijbehorende Archeologische Kenmerkenkaart zijn te raadplegen via GISweb. Bestemmingsplannen zijn te raadplegen via ruimtelijkeplannen.nl.

Wettelijke grondslag
De grondslag voor de Erfgoedverordening bestaat uit artikel 3.16 van de Erfgoedwet en, op de voet van het overgangsrecht van artikel 9.1 van de Erfgoedwet, de artikelen 12, 15 en 38 van de Monumentenwet 1988. Deze laatste wetgeving blijft op grond van het overgangsrecht van de Erfgoedwet van kracht tot de invoering van de Omgevingswet. Daarnaast zijn ook de artikelen 2.1 en 2.2 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht van belang in verband met de bescherming van monumenten door middel van omgevingsvergunningen.

Onderzoek

Archeologie Rotterdam heeft als eerste gemeentelijke archeologische dienst van Nederland al bijna 60 jaar ervaring met allerlei vormen van onderzoek in de stad en daarbuiten. We zijn gecertificeerd voor het uitvoeren van archeologisch onderzoek.

Een archeologisch onderzoek is altijd maatwerk en moet in alle gevallen voldoen aan door de gemeente Rotterdam opgestelde eisen en richtlijnen.
Heeft u een plan voor ruimtelijke ontwikkeling dat door ons beoordeeld is met als uitkomst een archeologisch (voor)onderzoek? Dan kunt u contact met ons opnemen via de contactgegevens in het colofon van de brief over de eisen waaraan het onderzoek moet voldoen. In de meeste gevallen stellen wij dan Programma van Eisen (PvE) voor u op. Uw contactpersoon kan u ook adviseren over de uitvoering van het onderzoek. Voor de uitvoering van het archeologisch onderzoek kunt u bij ons of een daartoe gecertificeerd bedrijf terecht.

Is uw plan nog niet door ons getoetst? Bij het onderdeel 'Beleid' vindt u informatie over het aanvragen van een archeologische plantoets.

Archeologie is niet altijd opgraven. Na een bureauonderzoek volgt meestal eerst een Inventariserend Veldonderzoek (IVO) door middel van grondboringen. De boringen worden handmatig of mechanisch gezet. Een IVO d.m.v. boringen kan snel worden uitgevoerd en levert in veel gevallen al genoeg informatie op om een plangebied vrij te geven zonder verdere archeologische bemoeienis. In een klein aantal gevallen dienen de resultaten verder onderzocht te worden. Vervolgonderzoek kan bestaan uit gravend onderzoek, zoals proefsleuven of een opgraving.

Archeologisch onderzoek dient plaats te vinden voorafgaand aan de werkzaamheden in de bodem.

Moet u archeologisch onderzoek uit laten voeren in Rotterdam? Neem dan contact met ons op, we denken graag met u mee.

Al onze archeologische onderzoeken worden gepubliceerd in de reeks BOORrapporten. Inmiddels zijn meer dan 700 BOORrapporten verschenen.

In DANS, het e-depot Nederlandse archeologie kunt u alle rapporten downloaden.

Ook vindt u hier onze Rotterdamse Onderzoeks Agenda (ROA).

Ontdek

In Rotterdam wordt al eeuwenlang gewoond. Ook lang voordat de stad bestond, woonden hier al mensen. In de Middeleeuwen bijvoorbeeld, in boerderijen in het dorpje Rotta langs de rivier de Rotte. Duizenden jaren eerder, in de Steentijd, trokken hier jagers en verzamelaars rond. Al die tijd lieten deze mensen sporen van hun aanwezigheid achter.

  • Oude Steentijd: de vroegste bewoners
    Ruim 250.000 jaar geleden zetten mensen voor het eerst stappen in wat nu Nederland is. Na deze ‘vroege’ mensen komen de Neanderthalers. De sporen en gereedschappen die zij achterlaten, liggen in West-Nederland verborgen onder metersdikke lagen van zand, klei en veen. De Neanderthalers sterven 35.000 jaar geleden uit en maken plaats voor de ‘moderne’ mens, onze directe voorouders.
  • Midden-Steentijd: kampen van jagers en vissers
    Na de laatste ijstijd, rond 9000 voor Christus, stijgt de zeespiegel. In West-Nederland ontstaan waterrijke gebieden, met volop voedsel voor de jagers en vissers die hier dan leven. Ze trekken in groepjes rond en maken door het jaar heen op verschillende plekken een kamp. Dat zijn tijdelijke woonplekken, waarvoor ze in West-Nederland vooral de hogere rivierduinen (donken) uitkiezen.
  • Nieuwe Steentijd: de eerste boeren
    De eerste boeren verschijnen rond 5300 voor Christus in ons land. Het zijn ‘nieuwkomers’, die gaan wonen op de vruchtbare grond in Zuid-Nederland. Ze bouwen boerderijen van hout, houden vee, leggen akkers aan, maken aardewerk en gebruiken stenen bijlen. De bewoners in onze streek nemen langzamerhand de gebruiken over van de nieuwe boeren. Daarnaast blijven ze ook jagen en vissen.
    In dezelfde tijd dat in Drenthe de hunebedden worden gebouwd, wonen in onze streek mensen in de duinen. En op de kwelders bij de kust, en op de oeverwallen langs de geulen. Het zijn hoge, droge plekken in de buurt van water. Ideale woonplaatsen voor de beginnende boeren in deze streek, die een heel eigen manier van leven hebben. Hun sporen zijn voor het eerst ontdekt in Spijkenisse en Vlaardingen. Archeologen noemen ze daarom de mensen van de 'Vlaardingencultuur’.
  • Bronstijd: boeren in een natter landschap
    Ook in de Bronstijd (vanaf 2000 voor Christus) wonen er boeren rond de monding van de Maas. Voor het eerst maken en gebruiken mensen nu voorwerpen van metaal (brons). De boerderijen staan in de duingebieden langs de kust op de kwelders. En ook langs rivieren en geulen, zoals bij Barendrecht. Alleen komt daar aan de bewoning snel een eind. Waarschijnlijk is het landschap er te nat voor het boerenbestaan. Er is veen gaan groeien en er ontstaan steeds meer moerassen.
  • IJzertijd: echte boerenbedrijven
    Vanaf 800 voor Christus wonen er steeds meer mensen in onze regio. Delen van de moerassen vallen droog doordat er vanuit zee geulen en kreken doorheen lopen. Zo gauw het kan, trekken de mensen het drogere land in. Ze bouwen hun boerderijen op de hoger gelegen plekken. De boerderijen zijn soms wel 25 meter lang en er staan dan ook minimaal 24 stuks vee in. Vooral koeien zijn populair. Op de menukaart staan ook hazelnoten, bramen, wilde appels, gerst, gierst en lijnzaad, brood en vis. Ook vinden we sieraden van glas, metaal en barnsteen, die soms door handel uit verre streken zijn gehaald.

In het jaar 12 voor Christus komt de zuidelijke helft van Nederland tot aan de Rijn in Romeinse handen. Dat heeft grote gevolgen. Er komen wegen en kanalen. Aan de rijksgrens langs de Rijn worden forten gebouwd. Ook de monding van de Maas wordt bewaakt: bij Oostvoorne heeft waarschijnlijk een Romeins fort gelegen.

De boerenbedrijven worden groter en gaan meer produceren. De Romeinse legers en bestuurders zorgen namelijk voor een groeiende vraag naar voedsel en andere producten. Om meer land geschikt te maken voor akkerbouw en veeteelt graven de mensen sloten en greppels. Ze leggen ook dammen en sluizen aan. De lokale bevolking profiteert van de economisch goede tijden. Ze kan zich soms Romeinse luxegoederen veroorloven (dakpannen, vloerverwarming, glazen vaatwerk en zelfs oesters).

In de tweede helft van de 3e eeuw gaat het politiek en economisch slecht met het Romeinse rijk. In onze (grens)streek zijn er steeds meer vijandelijke invallen en tegelijkertijd wordt het landschap natter. Voor de boeren is het bestaan moeilijk en de mensen trekken daarom weg.

Vermoedelijk al in de 8e en zeker in de 9e eeuw vestigen mensen zich op de iets hoger gelegen, smalle kleiige oevers van het riviertje de Rotte. Uit die vroege periode kennen we enkele vondsten, zoals aardewerk, mantelspelden en munten.
Duidelijker zijn de archeologische gegevens over de 10e- tot 12e-eeuwse bewoning langs de Rotte. Uit die periode zijn ook resten van boerderijen gevonden. Tussen het huidige Hofplein en de Maas lag ooit de nederzetting Rotta, met huizen langs beide oevers van het riviertje. De veen- en kleigronden zijn geschikt gemaakt voor akkerbouw, veeteelt en moestuinen. In twee oorkonden uit 1028 en 1050 wordt de kerk van Rotta genoemd. Tot nu toe is die nog niet bij een opgraving ontdekt.

In Rotta wonen boeren, die leven van de opbrengst van het eigen land en vee. Hun houten boerderijen, tussen de 15 en 20 meter lang, staan op kleine terpjes. Sommige producten halen ze van ver via handel: aardewerk uit België, Duitsland, Noord-Frankrijk of Engeland bijvoorbeeld. Dat er handel was, weten we ook door de vondst van munten uit Tiel, een belangrijke plaats in die tijd.

Rond het midden van de 12e eeuw komt er een eind aan de bewoning. Door de ontginningen is de bodem gedaald en er komen overstromingen. Het water van de Nieuwe Maas stroomt met kracht de Rotte binnen, ook de oevers worden aangetast. Allerlei gebruiksvoorwerpen en nederzettingsafval spoelen weg en komen in de modder terecht. Daar vinden archeologen honderden jaren later ook menselijke beenderen – misschien een aanwijzing voor het kerkhof van de kerk van Rotta?

Ontstaan van de stad Rotterdam
Meteen nadat de dam is aangelegd, worden er houten huizen op gebouwd; de nederzetting Rotterdam groeit snel. Rond 1300 wonen er een paar honderd mensen op de dam en in de zijstraten. De dam in de Rotte (de Hoogstraat) is lang het hart van de stad. Vóór de dam ligt het Steiger; vroeger een belangrijke haven, maar in het huidige Rotterdam een onopvallend water. Vlakbij staat de Sint-Laurenskerk. Verderop aan de Hoogstraat ligt het gasthuis, later het raadhuis. En ook de herberg waar de Graaf van Holland overnacht als hij in Rotterdam is. In deze buurt woont de elite van de stad!

Dat verandert vanaf de 17e eeuw: dan wonen de rijke en belangrijke Rotterdammers aan de Boompjes of het Haringvliet. De Hoogstraat ontwikkelt zich tot de belangrijkste winkelstraat van Rotterdam. Een situatie waaraan het bombardement van 14 mei 1940 een einde maakt. Nu wordt de buurt (het Laurenskwartier) weer opgeknapt en staat er zelfs de eerste overdekte markthal van Nederland. De cirkel is rond! In de bouwput van de Markthal vonden de archeologen van het BOOR een boerderij uit de tijd van Rotta.

Vondsten uit de Laat-Romeinse periode en uit het begin van de Middeleeuwen zijn schaars. Misschien wonen er nog wat mensen op vroegere strandwallen langs de kust of op oeverwallen langs de Maas?
Pas vanaf de 7e eeuw komt de bewoning weer op gang. In 1028 is in een historische bron de eerste vermelding van de kerk van Rotta: de vroegste voorloper van Rotterdam. We kennen deze plaats al van archeologische vondsten uit de 8e-9e eeuw. Ook langs de zuidoever van de Maas ontstaan nederzettingen, zoals Witla. In 836 wordt Witla verwoest door de Vikingen.

Late Middeleeuwen: ontginningen en nederzettingen
Rond het jaar 1000 is de ontginning van het Maasmondgebied in volle gang. Struiken en bomen worden gekapt en met duizenden ontginningssloten wordt het land droger gemaakt. De bodem begint 'in te klinken' en het land komt lager te liggen. Hierdoor moeten weer kades en dijken aangelegd worden. Het helpt uiteindelijk niet. In de loop van de 12e eeuw en later worden grote delen van het land verwoest door overstromingen. En opnieuw moet men dijken bouwen.

Vanaf de 13e eeuw worden op en langs de nieuwe dijken groepen huizen gebouwd. Sommige groeien uit tot ommuurde steden: Brielle, Geervliet, Schiedam en Rotterdam. Uit deze periode kennen we verdedigbare stenen huizen en kastelen van adellijke families. Andere belangrijke gebouwen die door archeologen zijn onderzocht, zijn kerken, kloosterterreinen en verdedigingswerken (stadsmuren, -poorten en -torens).

Nieuwe tijd: de archeologie als aanvulling op de geschiedenis
Lange tijd blijft het gebied hetzelfde van karakter. Steden met daaromheen stadswallen, verspreid in het land kleine dorpen en her en der losse boerderijen in de polders. Eigenlijk is het landschap op veel plaatsen tot in 20e eeuw zo gebleven. In deze Nieuwe tijd bestaan natuurlijk steeds meer en betere geschreven bronnen. Toch kan de archeologie soms nog verrassende aanvullende informatie over het verleden geven.

Vermoedelijk al in de 8e en zeker in de 9e eeuw vestigen mensen zich op de iets hoger gelegen, smalle kleiige oevers van het riviertje de Rotte. Uit die vroege periode kennen we enkele vondsten, zoals aardewerk, mantelspelden en munten.
Duidelijker zijn de archeologische gegevens over de 10e- tot 12e-eeuwse bewoning langs de Rotte. Uit die periode zijn ook resten van boerderijen gevonden. Tussen het huidige Hofplein en de Maas lag ooit de nederzetting Rotta, met huizen langs beide oevers van het riviertje. De veen- en kleigronden zijn geschikt gemaakt voor akkerbouw, veeteelt en moestuinen. In twee oorkonden uit 1028 en 1050 wordt de kerk van Rotta genoemd. Tot nu toe is die nog niet bij een opgraving ontdekt.

In Rotta wonen boeren, die leven van de opbrengst van het eigen land en vee. Hun houten boerderijen, tussen de 15 en 20 meter lang, staan op kleine terpjes. Sommige producten halen ze van ver via handel: aardewerk uit België, Duitsland, Noord-Frankrijk of Engeland bijvoorbeeld. Dat er handel was, weten we ook door de vondst van munten uit Tiel, een belangrijke plaats in die tijd.

Rond het midden van de 12e eeuw komt er een eind aan de bewoning. Door de ontginningen is de bodem gedaald en er komen overstromingen. Het water van de Nieuwe Maas stroomt met kracht de Rotte binnen, ook de oevers worden aangetast. Allerlei gebruiksvoorwerpen en nederzettingsafval spoelen weg en komen in de modder terecht. Daar vinden archeologen honderden jaren later ook menselijke beenderen – misschien een aanwijzing voor het kerkhof van de kerk van Rotta?

Ontstaan van de stad Rotterdam
Meteen nadat de dam is aangelegd, worden er houten huizen op gebouwd; de nederzetting Rotterdam groeit snel. Rond 1300 wonen er een paar honderd mensen op de dam en in de zijstraten. De dam in de Rotte (de Hoogstraat) is lang het hart van de stad. Vóór de dam ligt het Steiger; vroeger een belangrijke haven, maar in het huidige Rotterdam een onopvallend water. Vlakbij staat de Sint-Laurenskerk. Verderop aan de Hoogstraat ligt het gasthuis, later het raadhuis. En ook de herberg waar de Graaf van Holland overnacht als hij in Rotterdam is. In deze buurt woont de elite van de stad!

Dat verandert vanaf de 17e eeuw: dan wonen de rijke en belangrijke Rotterdammers aan de Boompjes of het Haringvliet. De Hoogstraat ontwikkelt zich tot de belangrijkste winkelstraat van Rotterdam. Een situatie waaraan het bombardement van 14 mei 1940 een einde maakt. Nu wordt de buurt (het Laurenskwartier) weer opgeknapt en staat er zelfs de eerste overdekte markthal van Nederland. De cirkel is rond! In de bouwput van de Markthal vonden de archeologen van het BOOR een boerderij uit de tijd van Rotta.

42 bijzondere archeologische vindplaatsen (monumenten) zijn beschermd door de Archeologieverordening Rotterdam 2009. Dit betekent dat de bodem op deze plaatsen niet of zo min mogelijk verstoord mag worden. De archeologische waarden zijn daar van grote betekenis voor de geschiedenis van de stad.

Je kan de ‘Archeologisch Belangrijke Plaatsen’ opzoeken op deze kaart (legenda: 1)

Wil je een spreekbeurt houden over archeologie? Dan kun je een spreekbeurtkist lenen bij de archeologen van Rotterdam. In deze kist zitten echte archeologische vondsten (aardewerk, vuursteen, bot) die je kunt gebruiken bij je verhaal en laten zien aan je klasgenootjes. Verder is er een troffel, een hesje en een helm die je kunt gebruiken om eruit te zien als een echte archeoloog.

Lenen is gratis, wel ruim van tevoren even contact opnemen om de kist te reserveren en op te halen. Dit kan via een mailtje naar archeologie@rotterdam.nl.

Wandelen door middeleeuws Rotterdam
Tijdens deze wandeling met een gratis app komt u langs plaatsen waar middeleeuws Rotterdam nog te beleven is. Met leuke vragen is het een leerzame speurtocht voor jong en oud. Download de gratis izi.TRAVEL-app voor iOS of Android, of zoek op 'middeleeuws Rotterdam' (Windows).

Of ga mee met de digitale stadswandeling van archeologe Maaike Sier langs een aantal plekken in Rotterdam waar meer achter schuilt dan je zou denken.

Archeologische vereniging Helinium
Archeologie is leuk! Zelf of met anderen actief bezig zijn met archeologie is nog leuker! Voor de archeologie van de regio Maasmonding bestaat de archeologische vereniging Helinium. Deze vereniging organiseert tal van activiteiten en onderzoeksprojecten.

Masamuda
Masamuda is een educatief archeologisch erf in de Vlaardingse Broekpolder. Met het nabouwen van gebouwen uit de prehistorie en middeleeuwen, wordt het (verre) verleden laagdrempelig verbeeld. Ook de bij de diverse archeologische perioden passende landschappen worden terug tot leven gebracht. Masamuda richt zich met name op educatie en onderzoek.

ArcheologieNieuws is een nieuwsbrief voor een breed publiek. Hij verschijnt 2 tot 3 keer per jaar. Een gratis abonnement kunt u aanvragen door een mail met uw adresgegevens te sturen naar archeologie@rotterdam.nl.

Bij het verschijnen van een nieuwe nieuwsbrief, ontvangt u dan een exemplaar per post. Archeologienieuws Rotterdam is een nieuwe reeks die volgt op de eerdere reeks ‘BOORnieuws’ waarvan 30 afleveringen zijn verschenen.

Ontdek! Archeologie in Rotterdam is de naam van een reeks publieksboeken over archeologisch onderzoek in gemeente Rotterdam en omgeving. De boekjes worden verkocht bij diverse boekhandels en zijn ook per e-mail bij ons te bestellen voor 5 euro per stuk.

  • Ontdek! 1 Delfshaven: een VOC-werf opgegraven.
  • Ontdek! 2 Onder de Markthal. Middeleeuwse bewoning in het hart van Rotterdam.
  • Ontdek! 3 Van dijk naar sloppenwijk. Archeologie onder het Timmerhuis.
  • Ontdek! 4 Tussen dam en schip. Het oudste scheepje van Rotterdam.
  • Ontdekt! Vijftig jaar archeologie in Rotterdam en omgeving.

Actueel

Voor de echte kiloknallers moet je in de IJstijd zijn!

Anderhalf ons speklapjes aankondigen als een kiloknaller is natuurlijk onzin. Om allerlei redenen. Als je als Neanderthaler in de laatste ijstijd een mammoet verschalkte, dan pas had je een kiloknaller. Of misschien wel een tonknaller! Maar een mammoet bejagen was niet zonder gevaar. Dat is te zien in het filmpje dat Carolien Bijvoet in opdracht van Archeologie Rotterdam maakte over de tijd van de jager-verzamelaars in het Maasmondgebied.

Voorafgaand aan de vertoning van de film vertelt archeoloog Jurrien Moree over de bijzondere vondsten van jager-verzamellaars in ons ons gebied. De oudste zijn tienduizenden jaren oud, de jongste nog altijd zo’n 9.000 jaar. Ze komen uit de Noordzee en de Maasvlakte helemaal in het westen van Rotterdam en uit de wijk Beverwaard helemaal in het oosten. Sommige vondsten zie je terug in de film. Ook wordt ingegaan op het maakproces van het filmpje.

En hoe het met de jachtpartij afloopt? Wat dacht je? Hier wordt niets verklapt ….. kom maar luisteren én kijken naar het bibliotheekcollege op 24 januari 2023, 19.30 uur, in de Centrale Bibliotheek.

Aanmelden: Bibliotheekcollege | Jager-verzamelaars in de steentijd Tickets, di, 24 jan. 2023 om 19:30 | Eventbrite

In het boekje 'De onderste steen boven' lees je het verhaal over de vroegste bewoning van Rotterdam. Het gaat over de mens en het landschap in de vroege prehistorie. De oudste vondsten uit Rotterdam dateren al vanaf 250.000 jaar geleden!

De spectaculaire vondsten van de Maasvlakte staan beschreven. Het zijn getuigenissen van bewoning in het Noordzeegebied dat toen droog lag (Doggerland).
Ook de vondsten van een prehistorisch kampement en een grafveld in Rotterdam komen aan de orde.

Het boekje 'De onderste steen boven' is geschreven door Linda Dielemans in opdracht van Archeologie Rotterdam. Het kost € 7,50 en is te bestellen via archeologie@rotterdam.nl.

Achter het postkantoor aan de Coolsingel is een 'vrij liggende haardplaats' gevonden. Deze vondst laat zien dat in dit gebied misschien al mensen woonden in de late middeleeuwen. Zo’n haardplaats kwam voor in huizen tot de 14e en 15e eeuw.
Archeologen vonden de haardplaats tijdens een opgraving achter het voormalig postkantoor. Verder zijn er vooral resten uit de 16e en 17e eeuw gevonden. Er is heel veel gevonden. Zoals kelders, bakstenen gootjes, meerdere afvalputten, ophogingspakketten met stadsafval, een gemetselde beerput en een bijna complete 'steengoed kan'.

De archeologen gaan nog verder met hun onderzoek. Ze hopen meer te weten te komen over de vroegste bewoning van dit deel van de stad.

De opgraving is aan de achterzijde van het voormalig postkantoor. De bouw van het postkantoor was in 1923 gereed. Daarvoor was hier een armoedige sloppenwijk. Dat is ook te zien op foto’s uit het begin van de vorige eeuw.
Archeologie Rotterdam heeft al eerder onderzocht hoe er eerder op deze plaatsen werd gewoond. Dat onderzoek was in de bouwput van het Timmerhuis in 2013.

Op de plek van de opgraving komt een 155 meter hoge woontoren.
De opgraving is in opdracht van bouwcombinatie Besix NL en Rizzani de Eccher.

Dertig jaar geleden deden de archeologen van Rotterdam een bijzondere ontdekking. Vlakbij de bibliotheek, onder de dam, vonden zij een compleet bootje! Het punterachtige vaartuig is gebruikt om het laatste gat in de dam te dichten. Het scheepshout onthult bovendien wanneer de dam is aangelegd: rond 1270. Het bootje 'De Punter' is te zien in een expositie op de 3e etage in de Centrale Bibliotheek.

In de expositie zijn ook de documentaires 'Tussen Dam en Schip' en 'Sluizen en Dam in de Rotte' te zien.

Het scheepje is een bijzondere vondst. De punter is, bijna letterlijk, de basis van onze wereldhavenstad. Op de dam in de Rotte bouwen de eerste Rotterdammers hun huizen en ontstaat uiteindelijk de stad Rotterdam.

Meer informatie

Archeologie Rotterdam (voorheen BOOR)
Ceintuurbaan 213b
3051 KC Rotterdam
010 - 489 85 00
archeologie@rotterdam.nl