Monumenten
Gepubliceerd op: 15-12-2016
Geprint op: 27-11-2022
https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/monumenten/
Ga naar de hoofdinhoud

Rotterdam staat internationaal bekend als stad van moderne architectuur. Maar de stad heeft ook veel monumenten. Dit erfgoed vertelt het verhaal van Rotterdam.

Dit verhaal gaat over de groei van Rotterdam uit vele verschillende dorpen langs de Nieuwe Maas tot wereldhavenstad. Maar ook over de Wederopbouwperiode van na de Tweede Wereldoorlog. Die bepaalde het huidige uiterlijk van de stad.
Het erfgoedbeleid van de stad is erop gericht de verschillende perioden in de geschiedenis van de stad te bewaren voor toekomstige generaties.
Rotterdam heeft een internationaal UNESCO-Werelderfgoed, rijksmonumenten, beschermde stadsgezichten en gemeentelijke monumenten en voor Rotterdam is het beleid vastgelegd in een Erfgoedagenda. Ook zijn er beeldbepalende panden in buurten en wijken.

Nieuws

De voorkant van het nieuwe boekje over de Beijerlandselaan, met een zwart-wit archieffoto van de Beijerlandselaan.

Wethouder Richard Moti heeft het eerste exemplaar van een boekje over de Beijerlandselaan overhandigd aan Tiny en Bep van de Does, bewoners die Rotterdam al jaren fotograferen.

Bureau Monumenten en Cultuurhistorie geeft regelmatig mini-boekjes uit in de serie 'het Rotterdams Erfgoed'. Dit boekje over de Beijerlandselaan past in deze reeks door haar geschiedenis als straat van allure, als straat die een neerwaartse spiraal kende en als straat die nu aan een opmars bezig is. De boekjes zijn in beperkte oplage verkrijgbaar bij de Alliantie Hand In Hand, Beijerlandselaan 167A.

Rotterdam heeft er 56 gemeentelijke monumenten bij. Verspreid over de stad zijn verschillende panden aangewezen tot gemeentelijk monument. Op de lijst staan onder andere de Maassilo, het rioolgemaal aan de Van Goghlaan in Hillegersberg, het voormalige feestgebouw 'De Courzant' op Heijplaat en het bedrijfsverzamelgebouw van Maaskant aan het Zuidplein.

De panden laten een verschil zien aan stijlen. Ook de interieurs zijn soms van monumentale waarde. Deze monumenten zijn stuk voor stuk kenmerkend voor de opkomst van de stad Rotterdam en met deze aanwijzing wordt de monumentale waarde veilig gesteld.

Monumentale waarde

Op 21 december 2021 heeft het college van B en W de panden aangewezen. Een aanwijzing tot monument betekent niet dat er nooit meer iets gewijzigd kan worden aan het pand; dat wordt soms gedacht. Bij een wijziging of verbouwing moet een eigenaar zorgen dat de monumentale waarden behouden blijven en daar wordt bij een bouwaanvraag zorgvuldig naar gekeken. Daarbij wordt ook rekening gehouden met de eisen van deze tijd en de wensen van de eigenaar en gebruiker.

Lijst van alle 56 nieuwe monumenten (pdf, RIS)

Soorten monumenten

Er zijn verschillende soorten monumenten. Lees hieronder welke soorten er zijn in Rotterdam.

Rotterdam heeft ongeveer 600 rijksmonumenten. Daaronder zijn hele oude gebouwen zoals bijvoorbeeld het VOC-gebouw in Delfshaven.
Rotterdam telt ook voor Nederland bijzondere gebouwen uit de wederopbouwperiode zoals het Groothandelsgebouw naast het station of het Industriegebouw aan de Goudsesingel.
Alleen de minister van OCenW kan een gebouw aanwijzen als beschermd rijksmonument. Het College van burgemeester en wethouders van Rotterdam adviseert de minister.
Rijksmonumenten staan in het Monumentenregister.

Wilt u weten of uw pand een rijksmonument is? Bekijk hier de kaart.

Het gemeentebestuur kan gemeentelijke monumenten aanwijzen. Meestal zijn het gebouwen. Maar het kan ook om andere bouwwerken gaan. Zoals een brug, een park, of een reclamezuil.
Voordat het college van burgemeester en wethouders een besluit neemt vragen zij advies aan de commissie voor Welstand en Monumenten. Gemeentelijke monumenten staan in het Monumentenregister van de gemeente.

Wilt u weten of uw pand een gemeentelijk monument is? Bekijk hier de kaart.

Rotterdam heeft 1 uniek gebouw dat op de UNESCO-Werelderfgoedlijst staat: de Van Nellefabriek.
Op 21 juni 2014 werd de Van Nellefabriek in Rotterdam onderscheiden met de status UNESCO-Werelderfgoed.
Dit betekende een wereldwijde erkenning van de unieke en universele waarde de voormalige koffie-, thee- en tabaksfabriek aan de Delfshavense Schie.
Lees alles over de Van Nellefabriek op deze pagina.

Beeldbepalende panden zijn voor de geschiedenis van de buurt of wijk belangrijk.
Beeldbepalende panden worden vastgesteld aan hand van cultuurhistorische verkenningen. Dit zijn onderzoeken naar de bestaande kenmerken van het gebouwde vanuit historisch perspectief.
De bedoeling is dat beeldbepalende panden blijven bestaan. Daarvoor kunnen ze met een dubbelbestemming cultuurhistorische waarde in het bestemmingsplan worden opgenomen.

Een beschermd stadsgezicht is een gebied met bijzondere kwaliteiten. Het gaat dan niet om een enkel gebouw maar om een heel gebied met gebouwen, straten en groen dat van grote historische waarde is. De stad wil dat graag zo graag houden. Het doel is om het historische karakter van zo’n gebied zoveel mogelijk te behouden of terug te brengen naar hoe het ooit was. Zo blijft een mooi en belangrijk gebied bewaard voor de toekomst. Voor bewoners in een beschermd stadsgezicht is een handleiding gemaakt over onderhoud en verbouwingen van hun pand.
De gids geeft praktische tips over veelvoorkomende werkzaamheden aan panden in beschermde stadsgezichten.
Voor ieder stadsgezicht, 9 in totaal, is een aparte gids.

Gids beschermd stadsgezicht

Als gebouwen niet goed onderhouden worden, heeft dat niet alleen effect op de uitstraling van het pand zelf, maar op die van de hele omgeving. Iedereen kent wel voorbeeld van een rijtje woningen waarvan er één uit de toon viel doordat die in afwijkende kleuren was geschilderd of slecht was onderhouden.
Voor de gebouwen in beschermde stadsgezichten zijn de oorspronkelijke details, kleuren en materialen van de gevels het uitgangspunt.
Als iedereen die aan zijn woning werkt deze details aanhoudt, blijven de oorspronkelijke aanblik en kwaliteiten bewaard.
Daarom is het belangrijk om meer te weten over het onderhoud.

Bescherming betekent trouwens niet dat er niets meer mag. Gebouwen in een beschermd stadsgezicht moeten gewoon gebruikt kunnen worden. Om zeker te weten of er een vergunning nodig is bij onderhoud of een verbouwing kunt u de zelftoets doen.

Dit zijn de beschermde stadsgezichten:

  • Scheepvaartkwartier
  • Historisch Delfshaven
  • Noordereiland
  • Kralingen-midden
  • Vreewijk
  • Blijdorp/Bergpolder
  • Heemraadssingel/Mathenesserlaan
  • de singels van het Waterproject van Rose
  • Heijplaat.

Onderstaande gids wijst de weg en geeft praktische tips over veelvoorkomende werkzaamheden aan panden in beschermde stadsgezichten.

Download de handleiding beschermd stadsgezicht of vraag een gedrukt exemplaar aan.

Onderzoek en publicaties

Verspreid over de stad zijn verschillende panden aangewezen tot monument. Op de lijst staan onder andere het Gemaal Parksluizen in Delfshaven, het voormalige raadshuis in Schiebroek en de Chefaro-fabriek in het havengebied. De panden laten een verschil zien aan stijlen. Ook de interieurs zijn soms van monumentale waarde. De monumenten zijn kenmerkend voor de opkomst van de stad Rotterdam.

Op 19 januari 2021 heeft het college van B en W 36 panden aangewezen als gemeentelijk monument.  Een aanwijzing tot monument betekent niet dat er nooit meer iets gewijzigd kan worden aan het pand. Bij een wijziging of verbouwing moet een eigenaar zorgdragen dat de monumentale waarden behouden blijven.

  1. 2e IJzerstraat 2-6 (Delfshaven)
    Voormalige buitenhuis in Schoonderloo, 1851.
  2. Achterhaven 9 (Delfshaven)
    Voormalige korenbranderij De Passer, 1862.
  3. Aelbrechtskolk 45 (Delfshaven)
    Voormalig Machinefabriek Cupedo, 1919.
  4. Aelbrechtskolk 55 (Delfshaven)
    Winkel met bovenwoning, 1886.
  5. Bergpolderplein 18 (Hillegersberg-Schiebroek)
    Transformatorhuisje, 1920.
  6. Chabotlaan 10 (Hillegersberg-Schiebroek)
    Woonhuis, 1929.
  7. Charloisse Kerksingel 34-36 (Charlois)
    Voormalig pastoriehuis, 1900.
  8. Galileistraat 15 (Havengebied)
    Elektriciteitsfabriek, 1929.
  9. Havenstraat 29 (Delfshaven)
    Winkel-woonhuis, 1890 (oudere kern)
  10. Havenstraat 172 (Delfshaven)
    Woonhuis, 1886. 
  11. Keilestraat 3 (Havengebied)
    Voormalig fabriek Chefaro, 1946.
  12. Keilestraat 9 (Havengebied)
    Het Keilepand, van het Thomsen’s havenbedrijf, 1921.
  13. Keileweg (Havengebied)
    Gashouder, 1950.
  14. Keileweg 26 (Havengebied)
    Bedrijfsgebouwen, 1916.
  15. Noordschans 2 (Delfshaven)
    Café met bovenwoning, 1897.
  16. Overschieseweg 10-12 (Overschie)
    Voormalig veevoedermaalderij Ons Belang, 1908.
  17. Overschiese Dorpstraat 21 (Overschie)
    Woonhuis, 1895.
  18. Overschiese Dorpstraat 33-35 (Overschie)
    Woonhuis met voormalig koetshuis, 1832. 
  19. Overschiese Dorpstraat 98 (Overschie)
    Voormalig vergaderlokaal van de Grote Kerk, 1901.
  20. Overschiese Dorpstraat 100 (Overschie)
    Voormalig pastorie van de Grote Kerk, 1883.
  21. Piet Heynplein 41-45 (Delfshaven)
    Bedrijfsruimte met woningen, 1880.
  22. Pieter de Hoochweg 108 (Delfshaven)
    Voormalig herenhuis ‘Batavierenhuis’, 1922.
  23. Putselaan 178 (Feijenoord)
    Voormalig school voor lager onderwijs, 1927
  24. Ringdijk 50 (Hillegersberg-Schiebroek)
    Voormalig raadhuis van Schiebroek, 1928 
  25. Rondolaan 83 (Pernis)
    Voormalig politiepost, 1918. 
  26. Rotterdamse Rijweg 21 (Overschie)
    19e -eeuwse villa, 1874. 
  27. Sint Jobsweg 30 (Delfshaven)
    Voormalig kantoor Blaauwhoedenveem en Pakhuis De Herder, 1941.
  28. Straatweg 1-3 (Hillegersberg-Schiebroek)
    Dubbel woonhuis, 1895.
  29. Straatweg 13-19 (Hillegersberg-Schiebroek)
    Woonhuizen, 1915.
  30. Straatweg 125 (Hillegersberg-Schiebroek)
    Voormalig woning met wagenschuur, 1890.
  31. Vierhavensstraat 68 (Havengebied
    Onderverdeelstation, 1930.
  32. Voorhaven 4 (Delfshaven)
    Winkel- en Woonhuis, 1886.
  33. Voorhaven 51 (Delfshaven)
    Voormalig bedrijfsgebouw van Schelling’s Oliehandel, 1916.
  34. Weissenbruchlaan 10-148 (Hillegersberg-Schiebroek)
    Appartementencomplex met winkels, 1958.
  35. Willem Buytewechstraat 33 (Delfshaven)
    Gemaal Parksluizen, 1964.
  36. Zuidhoek 19 (Charlois)
    Woonhuis, 1832.

Rotterdam doet mee aan een landelijke proef voor de aanpak van religieuze gebouwen. Er is een boekje gemaakt met interviews met verschillende eigenaren en gebruikers van religieuze gebouwen. Het draait daarbij om de vraag wat er in de toekomst kan en mag met deze gebouwen. Moeten ze bewaard blijven, kunnen eigenaren het onderhoud nog opbrengen of moet er een nieuwe bestemming worden gevonden?

Alle religieuze gebouwen in Rotterdam zijn nu te bekijken op een digitale kaart met algemene info en foto’s. Het boekje 'Religieuze gebouwen Rotterdam - Samen naar een aanpak' kan opgevraagd worden. Stuur hiervoor een e-mail naar religieuzegebouwenSO@rotterdam.nl. Via dit e-mailadres bereikt u ook het gemeentelijke loket voor alle vragen over religieuze gebouwen.

De jaren 1965 tot- 1990 vertegenwoordigen een architectonische nalatenschap met een uniek eigen karakter. Dit heet 'Post 65', een bouwperiode die alweer meer dan dertig jaar geleden eindigde. Destijds zorgden veranderingen in de maatschappij voor een nieuwe kijk op architectuur, stedenbouw en landschap. Het was de tijd van bijzondere experimenten, waarbij de leefbaarheid van gebouwen en het gebruik ervan meer centraal kwamen te staan.

Inventarisatie

De collectie van bebouwing, wijken, ensembles, (omgevings-)kunst, infrastructuur en groene inrichting uit de bouwperiode 1965 tot en met 1990 wordt door de gemeente Rotterdam via een quick-scan inventarisatie in kaart gebracht. Hierin wordt ook meegenomen wat een monumentenstatus heeft, wat er op de nominatie staat om een beschermde status te krijgen, alsook welke gebouwen zijn gesloopt, gesloopt gaan worden, of getransformeerd zijn.

In de gemeente Rotterdam (inclusief Pernis, Rozenburg en Hoek van Holland) zijn al 15l gebouwen uit de Post 65-periode beschermd als rijks- of gemeentelijk monument. Denk hierbij aan De Doelen (1966), het Medische Faculteitsgebouw (1968) of de oudste delen van de Erasmus Universiteit op de Campus Woudestein (1970). Het meest bekende, en tegelijk jongste Post 65-monument in Rotterdam is zonder twijfel het complex met de Kubuswoningen uit 1984.

Onderzoek

Het onderzoek naar het waarderen en borgen van het toekomstige Post 65-erfgoed loopt door tot in 2025. De aanpak zal stapsgewijs plaatsvinden in de vorm van inventariseren, analyseren en waarderen. Het doel van het onderzoek is het in kaart brengen van het erfgoed, het uitdragen van de boodschap van het belang van deze periode met zijn experimenten en het creëren van waardering over deze bijzondere architectuur en denkbeelden. Over de toekomst van het Post 65 erfgoed wordt in gesprek gegaan met deskundigen, bestuur en de Rotterdammer.

Wilt u de voortgang van de inventarisatie van Post 65 volgen of zelf een locatie aandragen? Kijk dan op wakelet.com/@post65010

Historische waarden in wijken en gebieden zijn in de hele stad van belang. Daarom wordt het cultuurhistorisch verhaal van de hele stad in beeld gebracht. Dit gebeurt door Cultuurhistorische Verkenningen (CV). Dit zijn historische onderzoeken naar de stedenbouw en de architectuur van een wijk. Deze CV’s  bevatten een analyse en uiteindelijke waardering. Voor een aantal wijken en delen van Rotterdam is zo’n Verkenning opgesteld. Deze documenten zijn te groot om op de website te plaatsen, maar voor geïnteresseerden zijn ze wel opvraagbaar.

Sinds 2008 is het verplicht om bij ruimtelijke plannen zoals bestemmingsplannen, de cultuurhistorie van een gebied te onderzoeken. De gemeente moet kijken of ze de cultuurhistorische waarden kan behouden en gebruiken in de toekomstige plannen.

De uitkomsten worden verwerkt in het bestemmingsplan. De beeldbepalende panden worden opgenomen als pand met cultuurhistorische waarde. Dit is een zogenaamde dubbelbestemming. Voor deze gebouwen geldt een 'behoud tenzij…'-regeling. Hierbij is behoud het uitgangspunt. 

Inmiddels zijn er al voor ongeveer 60 gebieden in Rotterdam cultuurhistorische verkenningen opgesteld. Deze onderzoeken zijn ook heel interessant om te lezen om zo meer te weten te komen over de historie van de eigen wijk.

Beschermd stadsgezicht

Voor de beschermd stadsgezichten wordt geen cultuurhistorische verkenning opgesteld, wel is hiervoor een toelichting bij de aanwijzing geschreven, met een korte historische beschrijving en typering van de te beschermen waarden. Deze toelichtingen zijn te vinden onder Beschermd stadsgezicht.

Verkenning ontvangen?

Stuur een e-mail naar bwt-monumenten@rotterdam.nl als u een Verkenning (als pdf) wilt ontvangen. Het document wordt u dan toegestuurd via e-mail. De lijst met de vastgestelde Cultuurhistorische verkenningen voor gebieden in Rotterdam vindt u hieronder.

Lijst van vastgestelde Cultuurhistorische Verkenningen Rotterdam:

Centrum

  • Laurenskwartier
  • Gebied Maagd van Holland
  • Coolsingel
  • Lijnbaan
  • Mauritskwartier
  • Schiekadeblok & Rotterdam Central District
  • Baankwartier
  • Hoboken
  • Oude Westen
  • Oostelijke Binnenstad
  • Waterstad
  • Waterstad oost
  • Het Park
  • Het geheim van Rotterdam, De straat met zes namen
  • Cool-Zuid

Ten Noorden van de Maas

  • Schiehaven-Noord
  • Middelland en Nieuwe Westen
  • Spangen
  • Bospolder-Tussendijken
  • Merwe-Vierhavens
  • Oud-Mathenesse en Vreelust
  • Zomerhofkwartier en Pompenburg
  • 19e-eeuwse wijken in Noord: Oude Noorden, Agniesebuurt & Provenierswijk
  • 19e-eeuwse wijken in Noord: Liskwartier
  • Crooswijk
  • Kralingse Bos en Nieuw Kralingen
  • Park Rozenburg
  • Kleiwegkwartier
  • Historische linten in het Kleiweggebied
  • Schiebroek
  • Molenlaankwartier
  • Hillegersberg: Kern en plassen
  • Terbregge
  • Overschie
  • Spaanse Polder
  • Noordas
  • Schiezone-Noord
  • Ommoord
  • Prinsenland en 's-Gravenland, historische linten
  • Kralingseveer
  • Hoek van Holland

Ten Zuiden van de Maas

  • IJsselmonde-Noord
  • Oud-IJsselmonde, historische linten
  • Kop van Feijenoord
  • Feijenoord
  • Bloemhof
  • Afrikaanderwijk
  • Hillesluis
  • Tarwewijk
  • Oud-Charlois
  • Carnisse
  • Hart van Zuid
  • Vreewijk
  • Charlois, historische linten
  • Pendrecht
  • Katendrecht
  • Rijnhaven
  • Rozenburg

Bureau Monumenten en Cultuurhistorie heeft in de afgelopen jaren bij bijzondere gelegenheden steeds een mini-boekje uitgegeven. Alle tot nu toe uitgegeven boekjes zijn gebundeld in een mooie verzameldoos.

Vier keer per jaar verschijnt bij speciale gelegenheden een boekje in de reeks Rotterdams Erfgoed die de gemeente vanaf 2016 uitbrengt. Deze uitgaven zetten een gebouw, gebied of moment in de spotlights en vertellen iets over de geschiedenis van het betreffende monument.

In de reeks zijn al verschenen:

  • Sint Dominicuskerk (april 2016) - aanwijzing als rijksmonument
  • Hilton Hotel (september 2016) - aanwijzing als rijksmonument
  • Hotel New York (oktober 2016) - uitgifte van miniatuurhuisje no. 97 door Bols en KLM
  • Rotterdamse Schouwburg (november 2016) - Nationaal Monumentencongres 2016
  • Het Hoogkwartier (mei 2017) - 70ste viering van de Rotterdamse Opbouwdag
  • Coolsingelpoort (september 2017) - aanwijzing als gemeentelijk monument
  • Blaak 34 (februari 2018) - geslaagde restauratie
  • Opbouwdag in Rotterdam (mei 2018) - viering van Opbouwdag
  • Militair erfgoed in Hoek van Holland (juni 2018) - Nationale Bunkerdag
  • St. Mary’s Church en the Missions to Seamen Institute (augustus 2018) - uitreiking Rotterdams Monumentenschildje
  • Arminiuskerk (september 2018) - Open Monumentendagen 2018
  • Grote of Sint-Laurenskerk (december 2018) - 50 jaar wederopbouw Laurenskerk
  • Mauritsweg 55 - unieke plafondschilderingen (januari 2019) - restauratie plafond
  • Bouwcentrum (september 2019) - 70ste verjaardag van het Bouwcentrum
  • Rotterdamsche Bankvereniging (oktober 2019) - heropening boekhandel Donner
  • Katendrecht (november 2019) - opening Fenix1
  • Euromast (mei 2020) - viering 60-jarig bestaan
  • Delfshaven (oktober 2020) - 40-jarig jubileum Stichting Stadsherstel
  • Erasmus (oktober 2020) - jaarlijkse herdenking geboortedag Erasmus
  • Koopmanshuizen (september 2021) - Open Monumentendagen 2021
  • Beijerlandselaan (januari 2022) - ter gelegenheid van opening expositie, in samenwerking met Alliantie Hand-in-Hand

Rotterdams monumentenschildje

Rotterdam wil haar erfgoed beter zichtbaar maken in de stad en het verhaal achter het erfgoed vertellen. Daarom zijn er Rotterdamse monumentenschildjes beschikbaar. Voor de gemeentelijke monumenten is in samenwerking met de ANWB een specifiek Rotterdamse variant gemaakt. Er is gestart met het aanbrengen van erfgoedschildjes op monumentale panden die in het bezit zijn van de gemeente zelf. Particuliere eigenaren van monumenten worden uitgenodigd om ook zelf een schildje aan te brengen. Daarvoor kunt u een e-mail sturen (zie onderaan voor het adres).

Verhalen van en over de stad

Platform Wederopbouw Rotterdam vertelt het verhaal van de wederopbouw. Op hun website verschijnen regelmatig nieuwe verhalen over wederopbouwgebouwen, -plekken en -kunstwerken uit de stad. Een leuke manier om de stad steeds iets beter te leren kennen.
De website heet Wederopbouw Rotterdam.

Het vergeten Bombardement

31 maart 1943 is een zwarte bladzijde in de geschiedenis van Rotterdam. Per ongeluk wierpen geallieerde bommenwerpers bommen op een deel van de wijk Tussendijken.

Een ooggetuigenverslag van de heer Landman, een artikel over het hele gebied en verhalen over diverse projecten staan op de website Wederopbouw Rotterdam.

Films over Rotterdam-Zuid

Bureau Monumenten en Cultuurhistorie heeft een serie films uitgebracht over het ontstaan van Rotterdam zuid en enkele stadswijken op Zuid. Een stadsdeel zo groot als een middelgrote stad. Hoe is Zuid ontstaan, hoe ontwikkelt Zuid zich? Bekijk de verschillende films over Rotterdam-Zuid, van boerenzij tot smeltkroes.

Meer informatie

Vragen over alles van Rotterdamse monumenten kunt u per e-mail stellen aan Bureau Monumenten & Cultuurhistorie: bwt-monumenten@rotterdam.nl.
Wilt u weten of uw pand een monument is? Bekijk hier de kaart.