2021: Jaar van de Taal
Gepubliceerd op: 11-12-2020
Geprint op: 29-11-2021
https://www.rotterdam.nl/werken-leren/2021-jaar-van-de-taal/
Ga naar de hoofdinhoud

Wethouder Judith Bokhove heeft 2021 uitgeroepen tot Jaar van de Taal. Ze wil gedurende dit jaar laaggeletterdheid permanent onder de aandacht brengen.

Logo jaar van de taal 2021

Wie goed kan lezen en schrijven en de Nederlandse taal goed kan begrijpen en spreken, is beter in staat om werk te vinden, de eigen financiën op orde te hebben, de kinderen op te voeden en gezond te blijven.

In Rotterdam hebben 90.000 inwoners moeite met lezen en schrijven, rekenen of digitale vaardigheden. En daardoor komen ze op het gebied van werk, geld, opvoeding en gezondheid vaker in de problemen.

Nieuwsbrief

Wilt u op de hoogte blijven van het laatste nieuws van Het jaar van de Taal? Abonneer u dan op de nieuwsbrief:

Tips bij laaggeletterdheid  

In Rotterdam is 21 procent van de beroepsbevolking laaggeletterd; ongeveer 90.000 mensen. Laaggeletterdheid heeft invloed op het inkomen, maar ook op werk, gezondheid en gezin. Daarom is het belangrijk laaggeletterdheid te herkennen en bespreekbaar te maken.

Hoe ontdek je dat iemand laaggeletterd is? Waar let je op? Hoe praat je er met iemand over en wat kun je adviseren?

Iemand zegt 'eh sorry, ik ben mijn bril vergeten'.

Veel laaggeletterden zijn onzeker: ze schamen zich en proberen hun lees- en schrijfproblemen te verbergen. Het is daardoor lastig laaggeletterdheid te herkennen. Waar kunt u op letten?

Iemand kan bijvoorbeeld:

  • Thuis iets willen invullen, of vragen of iemand anders het even kan voorlezen of opschrijven
  • Alleen kijken naar een tekst zonder de ogen te bewegen over de tekst
  • Excuses gebruiken als ‘ik ben mijn bril vergeten’ of ‘ik heb een zere hand’ als gevraagd wordt iets te lezen of te schrijven
  • Een uur te vroeg of te laat zijn op een afspraak.
  • Geen e-mailadres hebben
  • Een slecht leesbaar handschrift hebben
  • Geen punten of komma’s gebruiken
  • Moeite hebben met mobiel bankieren
  • Negatief praten over schoolervaring. 
  • Laaggeletterden voelen zich vaak onzeker en niet op hun gemak. Neem de tijd voor uitleg en ga eventueel apart zitten.
  • Gebruik eenvoudige taal maar spreek je cliënt wel aan als volwassen persoon.
  • Gebruik beeldmateriaal ter ondersteuning van de uitleg (tekeningen en illustraties).
  • Maak korte zinnen.
  • Gebruik zoveel mogelijk de tegenwoordige tijd. 'Ik loop. Ik zit. Ik spreek.'
  • Vermijd beeldspraak, zoals spreekwoorden of gezegden.
  • Kies dezelfde woorden als uw cliënt gebruikt.
  • Stel één vraag tegelijk.
  • Beperk de informatie tot drie kernpunten en prioriteer deze.
  • Herhaal de belangrijkste punten en maak tips en adviezen concreet.
  • Spreek duidelijk en niet te snel. Een valkuil is luider te gaan spreken, let hierop  
  • Moedig je cliënt aan vragen te stellen. Zeg: ‘Welke vragen heeft u nog?’ Niet: ‘Heeft u nog vragen?’ (het antwoord is dan meestal: nee).
  • Laaggeletterden begrijpen en onthouden vooral door voordoen, nadoen en herhalen. De terugvraagmethode helpt hierbij.
  • Oordeel niet te snel. Misschien ga jij er ook weleens vanuit dat een cliënt niet gemotiveerd is omdat hij niet op je berichtjes reageert? Bedenk dat iemand misschien niet digitaal vaardig is.
  • Bedenk en stel de juiste vragen. Vraag niet: ‘Ben je laaggeletterd?’ Maar stel vragen eromheen, zoals: ‘Lees jij je post altijd helemaal zelf? ‘Vind je het gemakkelijk om met DigiD te werken?’ ‘Zijn er mensen die jou helpen als je brieven krijgt?’ Zo krijg je inzicht in de taalvaardigheid van je cliënt.
  • Zorg dat het onderwerp normaal wordt (ook voor jezelf). Veel professionals vinden het gênant om te vragen of iemand moeite heeft met lezen. Het voelt alsof je vraagt: ‘Ben je dom?’ Maak het onderwerp niet te zwaar. In Nederland zijn 2,5 miljoen mensen laaggeletterd.
  • Maak een aantekening in het dossier van je cliënt dat hij laaggeletterd is. Zo zijn collega’s en andere professionals ook op de hoogte en hoeft je cliënt het niet telkens opnieuw te vertellen.
  • Communiceer duidelijk over afspraken en tijden. Mensen die moeite hebben met lezen en schrijven, vinden klokkijken vaak ook lastig. Probeer op een heel of half uur af te spreken. En: In de ene taal betekent half vóór het hele uur, in de andere taal juist daarna. Dat is verwarrend. Stuur je cliënt ter herinnering een Whatsapp of sms voor de afspraak, of spreek een bericht in.

Check door middel van de terugvraagmethode of de boodschap is overgekomen. Vraag uw cliënt of u het goed hebt uitgelegd. Bijvoorbeeld met vragen als:

  • Ik wil graag weten of ik het goed heb uitgelegd, kunt u mij vertellen wat u nu gaat doen?
  • Hoe gaat u straks (uw medicijnen innemen, dat document regelen, …)?
  • Wat vertelt u straks aan uw partner als u thuiskomt?
Iemand vraagt 'Wilt u dit formulier invullen?' De ander antwoordt: Schrijft u het maar op, ik schrijf zo onleesbaar als een dokter'.

Wil uw cliënt beter in taal worden? Dan kunt u hem of haar doorverwijzen naar taallessen. De gemeente biedt gratis taaltrainingen, van korte cursussen tot een hele opleiding. Ook zijn er genoeg plekken in de stad waar je taal of digitale vaardigheden kunt oefenen. Kijk op beterintaal.nu voor het taalaanbod in Rotterdam. Deze website is speciaal gemaakt voor laaggeletterden. Of kijk er samen met uw cliënt naar.  

Samen laaggeletterde Rotterdammers helpen in een Team Taal

Een betere taalvaardigheid heeft grote voordelen. Niet alleen voor Rotterdammers die moeite hebben met lezen en schrijven, rekenen of digitale vaardigheden. Ook voor u als professional en voor uw organisatie.

Investeren in taalvaardigheid levert beter gemotiveerde werknemers op, vergroot financiële zelfredzaamheid bij cliënten, zet ouders in hun kracht om hun kinderen te ondersteunen en bevordert de gezondheid van patiënten. Dat lukt samen beter dan alleen. Met vakgenoten of met collega’s in uw organisatie kunt u bepalen hoe u laaggeletterdheid wil aanpakken.

Heeft u vakgenoten of collega’s in uw organisatie die ook enthousiast zijn om Rotterdammers die moeite hebben met lezen en schrijven te helpen? Fantastisch!
Samen bepaalt u het doel van uw plan. Denk aan:

  • Voorlichting over laaggeletterdheid en de kansen die een goede taalbeheersing biedt.
  • Trainingen aan medewerkers om laaggeletterdheid bij Rotterdammers te herkennen en passende begeleiding te bieden.
  • Bestaande communicatie omzetten in begrijpelijke taal.
  • In samenwerking met de gemeente gerichte taaltraining of digitale vaardigheden bieden aan werknemers, cliënten, ouders of patiënten op het gebied van werk, ontwikkeling (opvoeding) of gezondheid.
  • Rotterdammers doorverwijzen naar de gratis taaltrajecten van de gemeente.
  • Etc.

Vervolgens maakt u een plan van aanpak hoe het team dit doel wil bereiken. De gemeente Rotterdam kan u hierbij ondersteunen. Meld uw team aan door een mail te sturen naar jaarvandetaalmo@rotterdam.nl.

Ook als zelfstandige professional kunt u zich inzetten voor een hogere taalvaardigheid. Maar u hoeft niet in uw eentje het wiel uit te vinden. Meld u aan bij de gemeente via jaarvandetaalmo@rotterdam.nl. De gemeente kan u proberen te koppelen aan andere professionals die hetzelfde doel als u nastreven.

De gemeente biedt op verschillende manieren steun aan de Teams Taal.

1. Coaching
Elk team krijgt een coach met expertise op het gebied van werk, geld, opvoeding en gezondheid en een passie voor taal. De coach biedt:

  • Ondersteuning door met het team mee te denken, te inspireren en stimuleren
  • Teamspirit
  • Een groot netwerk dat het team verder kan helpen met het bereiken van het doel

Coaches zijn José Scholte, Ernest van der Kwast, Fadma Bouchataoui, Fadua el Bouazzaoui en Archell Thompson.

2. Financiële bijdrage
Het uitvoeren van uw plan van aanpak kan geld kosten. De gemeente wil u graag ondersteunen in de kosten met maximaal €1.000. Voor meer informatie over de voorwaarden en hoe u subsidie aanvraagt, kunt u hier terecht.

3. Bijeenkomsten en workshops

  • Taalwethouder Judith Bokhove houdt in het voorjaar een aantal spreekuren voor Teams Taal. Tijdens de spreekuren kunnen Teams met haar sparren over het plan van aanpak.
  • Stichting Lezen en Schrijven biedt teams een workshop over herkennen van en omgaan met laaggeletterdheid.
  • Tijdens de Week van Lezen en Schrijven (6 t/m 12 september) organiseert de gemeente diverse workshops, met onder meer B1-schrijven en leren signaleren.

Heeft u vragen of wilt u zich aanmelden om aan de slag te gaan met een Team Taal? Mail naar: jaarvandetaalmo@rotterdam.nl.

Nieuwsarchief

De rode stempotloodjes uit het stemhokje krijgen na de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart een nieuwe bestemming. De gemeente Rotterdam wil 90.000 stempotloodjes verzamelen voor een kunstwerk over laaggeletterdheid. De potloodjes staan symbool voor de 90.000 laaggeletterden die Rotterdam telt.

De eerste activiteit in het Jaar van de Taal was een inspiratiebijeenkomst voor professionals op 2 maart. Tijdens deze bijeenkomst riep wethouder Bokhove professionals op om in teamverband aan de slag te gaan met geletterdheid.

Bekijk de inspirerende filmpjes (YouTube):

Anne Vegter is de nieuwe stadsdichter van Rotterdam. In het Bibliotheektheater werd zij 28 januari 2021 officieel benoemd door wethouder Judith Bokhove en op 2 maart 2021 hield zij een voordracht tijdens de inspiratiesessie voor het jaar van de taal.

De stadsdichter heeft de taak om jaarlijks meerdere stadsgedichten over Rotterdam, haar inwoners en de Rotterdamse actualiteit te schrijven en te presenteren.

Lees hieronder de voorgedragen gedichten:

1. NU WIJ

We lachten zo schel dat we bekend raakten om onze vrolijkheid,
aan ons merkte je niets. We kozen brillen, haastige, we droegen
zweetbeslagen glazen, zagen gezichten noch gezegden, woorden,
letters lazen we maar even niet. We sloegen regels in de wind

van de taal: (hullie zullie of hoe zeg je dat hunnie of laat ook maar).
Moesten we luidop lijstjes lezen, op werk zeiden we: niet geweten,
bril vergeten. We wachtten vrolijkheid die niet zomaar kwam. Thuis
zwegen de dingen en de dieren zoals in grotten van voor tekens

van leven. Mensenschrift. Ergens begonnen, toen op drift en nu
leest iedereen het -zeggen ze- maar het alfabet is misschien niet
helemaal eerlijk verdeeld. Waar waren wij toen de letters werden
geschud? Is er nog wat over van de spelling? Mogen wij nu ook?

2. NU JIJ

in stukken

het wordt beter
als je snapt
wat je niet snapt
woord na woord
lúídop zeggen
om te horen wat
er staat als je
weet wat je zegt
deel je de zin
in stukken
-zeggen ze die
stukken zin
zijn samen
als één hele zin
meer dan
de som van
alle delen
hoe bedoel je
welke delen
hoe kan je lezen
wat er staat
als er staat
wat er niet staat
als er niet staat
wat er staat
onzin
zeg gewoon
wat je bedoelt
“ik heb me zo
alleen gevoeld
zonder de woorden”

leef je in

stel je voor
dat je ogen
het niet doen
je bevindt je
in een onbekende
stad ergens
wacht iemand
op jou maar
hoe kom je daar
die stad is
als een blinde kaart
en jij loopt
over die kaart
maar je voeten
lezen niet
stel je die dag
voor zonder ogen
en zoek blind
op de tast
naar houvast
van een plek
die je kent
wie zoekt
zal vinden
-zeggen ze maar
wat ze zeggen
is niet altijd waar
'ik heb me zo
alleen gevoeld
zonder de woorden”

ontregeld

ik zei maar niets
toen ik te laat
kwam bij mijn dokter
ik deed immers
niet aan agenda’s toen
ik de apotheker
per abuis
een gebruiksaanwijzing gaf
in plaats van
het recept
zei ik maar niets
toen mijn dochter
eerder uit was
dan ik dacht
zei de school:
“we hebben u
toch echt gemaild
mevrouw”
ik zei maar niets
mijn laptop staat nooit aan
ik lees geen mails
toen ik op werk
het dagverslag
aanzag
voor de bestellijst
van de lunch
schreef ik twee
broodjes kaas
terwijl de vraag was
dubbele punt:
“deden zich vandaag
nog ongeregeldheden
voor?”

geen schuldvraag

tot ik zag dat jij me zag
klooien met mijn pen
in heel mijn ongemak
- die ongeregeldheden
zitten in mijn hoofd -
ik heb me zo
alleen gevoeld
zonder de woorden
hier begint ons verhaal
jij wist allang
dat er iets was
en toen we eindelijk
praatten
ging het snel
-noemen ze teamwork wel
mijn woorden
aan jou maar
niet jouw woord
tegen het mijne
niet mijn schuld
wel mijn vraag
wel mijn woorden
aan jou maar
niet jouw woord
tegen het mijne
niet mijn schuld
wel mijn vraag
noemen ze teamwork
help me leren
schrijven leven
lezen help me -even
tot ik ongeregeldheden
in mijn leven voortaan regel

een team is meer dan de som van de delen

het wordt beter
als ik snap
wat ik niet snap
woord na woord
lúídop zeggen
om te horen wat
er staat als ik
weet wat ik zeg
deel ik zinnen
in stukken
zeg ik stukken
van de zin
vormen samen
weer een zin
die meer zegt dan de
som van alle delen
-zin of onzin als
er staat
wat er niet staat
of er staat niet
wat er staat
lees ik toch
wat jij bedoelt
en jij begrijpt
wat ik jou schrijf
ik kom vooruit
hier kom ik uit

en jij weet het

Meer informatie

Voor activiteiten en initiatieven die bijdragen aan de doelen van het Jaar van de taal 2021 kunt u subsidie aanvragen.