blaakse bos: kubuswoningen, blaakoverbouwing

 

Leverende organisatie  | Aangeleverd op 10-01-2011

Het Blaakse Bos bevat 74 kubuswoningen, winkeltjes en drie grote kubussen op een voetgangersbrug boven de Blaak.

Kubuswoningen

Het was een van de pogingen de ongezellige binnenstad te verlevendigen en de nadruk op zakelijke kantoorgebouwen en verkeersdoorstroming te verleggen naar woningbouw en recreatie. Kubuswoningen en bebouwing rond de Oude Haven zijn ontworpen door de Amsterdamse architect Piet Blom (1934-1999), die al eerder experimenteerde met bijzondere woonvormen.

Oude Haven
In 1977 kreeg Piet Blom een studieopdracht voor het gebied rond de Oude Haven, dat al sinds de Tweede Wereldoorlog braak lag. Het bestemmingsplan vroeg om stedelijk wonen in een hoge dichtheid gecombineerd met andere functies. De architectuur moest speels zijn en bestemd voor minder draagkrachtigen. Het in 1974 geïnstalleerde progressieve gemeentebestuur gaf eind jaren zeventig prioriteit aan sociale woningbouw en de verlevendiging van het stadscentrum.

De Amsterdamse provo-architect Piet Blom (1934-1999) werkte al jaren aan het 'Wonen als stedelijk dak.' Daarbij wordt het wonen in een hoge dichtheid op een verhoogd niveau geplaatst, zodat de begane grond beschikbaar blijft voor allerlei stedelijke activiteiten.
Eerder realiseerde Blom de Kasbah in Hengelo (1973) en enkele Kubuswoningen en een theater in Helmond (1976). Blom dacht dat een plan voor de Oude Haven alleen levensvatbaar was als er een voetgangersbrug over de drukke Blaak zou komen, zodat dit gebied gekoppeld werd aan de markt en de bibliotheek. De voetgangersbrug zou als een soort Ponte Vecchio worden verlevendigd met woningen en winkeltjes. De kubuswoningen vormen een soort gewelf boven de voetgangersbrug.

Potlood
Drie dagen voor de eerste paal trok de opdrachtgever zich terug. In een gewijzigd plan zijn van de oorspronkelijk 55 kubuswoningen er 39 gerealiseerd. Ter compensatie is een woontoren gebouwd, het 'Potlood.'
Later kreeg Blom ook de opdracht de bebouwing aan de Oude Haven te ontwerpen. De 250 woningwetwoningen zijn gecombineerd met cafés en restaurants langs de kade. Het geheel is in een hoge dichtheid in mediterrane vormen gerealiseerd.

Kubuswoning
De kubuswoning, ook wel boom- of paalwoning genoemd, bestaat uit een gekantelde houten kubus die met één punt op een betonnen zeshoekige kern staat. In deze 'stam' bevinden zich de entree en het trappenhuis. De kubus telt drie verdiepingen: het 'straathuis' met keuken en woonkamer, het 'hemelhuis' met de slaapkamers en het 'loofhutje' bovenin. In de kern zijn de enige verticale wanden te vinden; de rest van de wanden lopen schuin.

De kubuswoning vraagt veel aanpassingsvermogen van de bewoner. De ramen zijn zo geplaatst dat je of alleen naar de grond of alleen naar de lucht kunt kijken; de horizon is niet te zien. De bewoners worden bijna gedwongen tot creativiteit bij de inrichting. Standaardmeubelen en -kasten zijn niet te gebruiken. Waar en hoe moet je gordijnen ophangen bij die ongewone raamvormen? Ook het schoonhouden van de schuine raamvlakken is een probleem.

De eerste vier kubuswoningen verrezen in 1975 in Helmond. Tot het beoogde woonwoud kwam het hier niet.
De kubuswoningen in Helmond en Rotterdam trokken van begin af aan veel bekijks. Eén bewoner was zo slim zijn woning tijdelijk open te stellen voor bezoekers. Al snel had hij uit de entreegelden de aankoopprijs voor zijn woning terugverdiend. De Kijkkubus is nog steeds een populaire attractie voor toeristen.

Het grote project groeide de individualistisch ingestelde Blom boven het hoofd. Veel vervolgopdrachten kreeg hij niet, hoewel hij Rotterdam bleef bestoken met wonderlijke plannen voor het Pompenburg en de kop van de Nieuwe Binnenweg. Onverwacht maakte Blom in 1994 een comeback met op de byzantijnse architectuur geïnspireerde bouwsels. De bebouwing die vanaf 2001 aan de kop van de Nieuwe Binnenweg wordt neergezet is nog maar een vage echo van Bloms oorspronkelijke plannen.

Overbouwing
Het gebied rond de Oude Haven is mede door de uitstekende oriëntatie op de zon en de beschutting uitgegroeid tot een populair uitgaanscentrum voor toeristen en studenten. Ondanks deze grote toeloop heeft dit niet geleid tot veel levendigheid en activiteiten in de openbare ruimte onder de paalwoningen. De kleine winkeltjes leden een zieltogend bestaan, de Academie van Bouwkunst was vertrokken uit de ene grote kubus en de andere grote kubus stond jarenlang leeg. De winkeltjes zijn inmiddels veelal vervangen door ateliers en kleine bedrijfjes die het niet van toeloop moeten hebben. De woningen zijn eind jaren negentig gerenoveerd, waarbij ook de openbare ruimte en de kantoren zijn aangepakt. Met name de vervanging van de asfaltleien op de daken door een zinken dakbedekking heeft het uiterlijk veranderd.

Literatuur:

  • Plan 1985-1
  • Bouw 1985-20
  • Architecture + Urbanism 1985-11
  • S. Hiddema - Piet Blom en de Kunst van het Bouwen, 1984
  • Architectuur Rotterdam 1970-1995, 1995

Aanvullende informatie

Blaak/Spaansekade
P. Blom
1978-1984

Deze pagina is succesvol verzonden

Afbeelding voor het bijhouden van paginastatistieken