haka-gebouw
Leverende organisatie | Aangeleverd op 21-09-2011
HAKA-gebouw
Deze in 1914 opgerichte coöperatie was bedoeld om de arbeiders levensmiddelen, met name brood, van goede kwaliteit voor een redelijke prijs te leveren. Een groot aantal Nederlandse winkelverenigingen was aangesloten bij de coöperatie. Behalve een betere huisvesting was het gebouw ook een uiting van het zelfvertrouwen van de Nederlandse coöperatieve beweging. Mertens ontwierp ook een fabriekscomplex voor de Haka in Jutphaas. Beide projecten werden uitgevoerd in samenwerking met J. Koeman, vertrouwensman van de Haka in bouwaangelegenheden.
Het bedrijfsverzamelgebouw bevatte kantoren, opslagruimte, fabrieksruimte en werkplaatsen. Als locatie werd een terrein aan de Vierhavensstraat gekozen. Het gebouw grenst aan de achterzijde aan de Lekhaven. De vier havens (IJssel-, Lek-, Keile- en Koushaven) waren tussen 1912 en 1916 aangelegd. De havenpieren waren behalve via de weg ook via een spoorlijn ontsloten. Aan de overzijde van de Vierhavensstraat was een groot rangeerterrein aangelegd.
Voor de realisatie van het gebouw was een smal terrein beschikbaar. De breedte werd beperkt doordat de fundering van het gebouw minstens één meter afstand moest houden van de kademuur. Het bebouwbaar oppervlak was honderd meter lang en slechts vijftien meter breed. Door de verdiepingen aan beide zijden te laten uitkragen werd 4,60 meter breedte gewonnen. De hoogte waarop deze uitkraging begint werd bepaald door de maat van de goederenwagens op het spoor langs het gebouw; de begane grondvloer is gelegen op laadhoogte van het spoor. Halverwege het gebouw is een poort opgenomen. Bij deze poort verspringt het gebouw één verdieping van hoogte, bevindt zich de hogere silo en zijn een halfrond trappenhuis en een schoorsteen als verticale elementen geconcentreerd.
In het gedeelte ten zuidoosten van de poort zijn de meeste kantoorvertrekken gesitueerd. Het uitgebouwde gedeelte aan de straatgevel is voorzien van grote raamstroken met balkons aan weerszijden. Hier bevindt zich ook de hoofdentree. Bij de entree was een reliëf van Hildo Krop in het tegelwerk aangebracht, dat inmiddels is verdwenen: een man die een steigerend paard in bedwang houdt symboliseert de coöperatie, die met sterke hand de maatschappelijke krachten beteugelde. Op de gevel was in moderne schreefloze belettering Coöperatieve Groothandelsvereeniging DE HANDELSKAMER g.a. aangebracht.
Tegen de gesloten zuidoostelijke zijgevel lagen dienstvertrekken, een trappenhuis en een lift. Het gebouw bevat één van de weinige nog werkende paternosterliften in Nederland. In de smalle verticale vensters van het trappenhuis zijn vier glas-in-loodramen aangebracht van L. Visser.
De kantoorvertrekken zijn gesitueerd aan weerszijden van een middengang. Op de tweede verdieping waren grote open kantoorruimtes; op de vierde verdieping een lunchroom die de gehele breedte beslaat. De silo is als apart bouwdeel met versterkte constructie gerealiseerd. Op de begane grond zijn hier opslagruimtes gesitueerd. In de straatgevel heeft de silo grote ronde ramen.
Het noordwestelijke deel van het gebouw bevatte fabrieks- en bedrijfsruimtes, gecombineerd met opslag- en verpakkingsruimtes en een expeditiegedeelte. Er was een koffiebranderij en een theemengerij. Fabriek, werkplaatsen en opslag werden onderling verbonden door een complex systeem van transportbanden, liften, glijbanen en kokers. Het fabrieksgedeelte is voorzien van smalle horizontale vensterstroken. Aan het einde is een verticale reeks Franse balkonnetjes aangebracht. In de noordwestelijke kopgevel is een tweede trappenhuis opgenomen.
Het gebouw is geheel als betonconstructie gerealiseerd. Kolommen staan op een stramien van zeven bij zeven meter. Skelet en muren werden door de NV Hollandsche Betonmaatschappij gestort met behulp van een betonpomp, wat voor een homogeen gemengde specie zorgde. De betonnen gevels zijn niet gepleisterd maar witgeverfd. De onderbouw is betegeld met bruin geglazuurde tegels. De verscheidenheid aan functies zijn in het gevelbeeld tot eenheid gebracht.
Met de Van Nellefabriek vormt het HAKA-gebouw een belangrijk monument van de moderne opvattingen over bedrijfsgebouwen en van de kracht van de architectuur van het Nieuwe Bouwen.
Op 26 november 1932 werd het gebouw feestelijk geopend. In de jaren zestig werd deze coöperatie opgeheven. Het gebouw werd eind jaren tachtig gerenoveerd door architectenbureau Post Ter Avest Van Remundt en bevat tegenwoordig vooral kantoren.
Renovatie
In 2009 is het Haka gebouw bestemd tot een campus voor clean tech bedrijvigheid. Een Living Lab voor bedrijven, instellingen en overheden, die op het terrein van water en energie hun kennis en onderzoek bundelen.
Op de begane grond zijn de functies ingepast die exploitatie mogelijk maken. Deze publieke zone biedt in het oorspronkelijke fabrieksgedeelte ruimte aan werk en overlegplekken en horeca. het werkplatform biedt tijdelijke kantoorruimte aan huidige huurders. Rondom de platforms zijn de horecavoorzieningen gesitueerd die tevens als flexplekken kunnen worden ingezet
Literatuur:
- Bouwkundig Weekblad 1932 p. 281, 1933 p. 161
- Het Bouwbedrijf 1934 p. 105
- P.P. de Winter e.a. - Havenarchitectuur, Rotterdam 1982
- Architectuur Rotterdam 1890-1945, 1991
Aanvullende informatie
Vierhavensstraat 38-40
H.F. Mertens, J. Koeman
1931-1932
RSS